Tarsus

Tarsus nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Aynı anatomi kelimesinin hem ayakta hem göz kapağında kullanılması şaşırtıcı gelebilir; tıpta tarsus, bulunduğu yere göre farklı yapıları adlandırır. Ayakta, ayak bileğine yakın kemik topluluğunu; göz kapağında ise kapağın biçimini koruyan sıkı bağ dokusu plağını ifade eder. Bu nedenle kelimenin anlamını çözerken hangi organın incelendiğine bakmak gerekir. Günlük dilde ayaktaki karşılığı kabaca ayak bileği bölgesi, gözdeki karşılığı ise göz kapağının destek tabakasıdır.

Terim, eski Yunancadaki tarsos sözcüğünden Latinceye geçmiştir; kökeninde yassı yüzey veya çerçeve çağrışımı vardır. Türkçede yaklaşık “tar-sus” diye okunur ve anatomi kaynaklarında tars adıyla da karşılaşabilirsiniz. Tarsal sözcüğü ise bu yapılara ait olanı anlatan bir sıfattır; ardından gelen kelime, ayaktan mı göz kapağından mı söz edildiğini belirginleştirir.

Tarsus hangi ifadelerde kullanılır?

Ortopedi ve radyolojide tarsal kemikler ifadesi, ayağın arka ve orta bölümündeki kemik grubunu anlatır. Ayak röntgeni veya bilgisayarlı tomografi raporunda “Tarsal kemiklerde kırık saptanmadı.” cümlesi görülebilir. Bu ifade, değerlendirilen kemiklerde kırık görülmediğini söyler; bağların, tendonların ve sinirlerin tümü hakkında aynı sonucu vermez. Ağrının nedenini anlamak için muayene bulgularıyla birlikte değerlendirilir.

Tarsal tünel, ayak bileğinin iç tarafında sinir ve tendonların geçtiği anatomik bir geçittir. Tarsal tünel sendromu denildiğinde, bu geçitte tibial sinirin sıkışmasına bağlı yakınmalar kastedilir. Tarsometatarsal eklem ifadesi ise tarsal kemiklerle ayak tarak kemiklerinin birleştiği eklem bölgesini gösterir; özellikle ayağın orta kısmındaki yaralanmalarda karşınıza çıkabilir.

Göz hastalıklarında tarsal plak, göz kapağının destek tabakasıdır; tarsal konjonktiva ise bu tabakanın iç yüzünü örten zardır. Hekiminiz “Göz kapağınızın destek tabakasındaki yağ bezinin ağzı tıkanmış.” diyerek şalazyon adı verilen şişliğin kaynağını açıklayabilir. Göz kapağı ameliyatlarına ait belgelerde de tarsusun sağlamlığı, konumu veya cerrahide nasıl kullanılacağı belirtilir.

Tarsus vücutta ne işe yarar?

Ayaktaki tarsal kemikler, vücut ağırlığının bacaklardan ayağa aktarılmasına ve ayağın zemine uyum sağlamasına katılır. Bu gruptaki talus, bacak kemikleriyle ayak bileği eklemini oluşturur; kalkaneus ise topuğun kemik temelidir. Kemikler arasındaki eklemler ve bunları destekleyen bağlar, ayağın yük altında dengeli kalmasına yardım eder. Günlük konuşmada “Ayak bileğim ağrıyor ama ağrı ayağımın üstüne de yayılıyor.” demeniz, yakınmanın yerini anlatır; hangi yapının etkilendiğini muayene belirler.

Göz kapağındaki tarsus, kemik ya da kıkırdak değildir; yoğun bağ dokusundan oluşur. İçinde bulunan meibomian bezleri, gözyaşının yüzeyine katılan yağlı salgıyı üretir ve gözyaşının hızlı buharlaşmasını azaltır. Bu bezlerin çıkışları tıkandığında kapakta sınırlı bir şişlik gelişebilir. Tarsusun biçimi ve çevresindeki tutunma yapıları da kapağın göz yüzeyine uygun biçimde oturmasında rol oynar.

Tarsus hangi terimlerle karıştırılır?

Tarsus ile karpus, benzer seslerine rağmen farklı bölgelerdir: tarsus ayakta, karpus el bileğinde bulunur. Metatarsus ise ayak tarak kemiklerini anlatır; tarsusla aynı kemik grubu değildir. Ayak bileği eklemi de bütün tarsusun eş anlamlısı değildir, çünkü tarsus bu ekleme katılan kemiklerin ötesinde bir kemik grubunu kapsar.

Göz kapağında tarsus ile konjonktiva birbirinden ayrılmalıdır: tarsus destek sağlayan tabaka, konjonktiva onun iç yüzünü örten zardır. Tarsal plak ifadesindeki plak, damar içinde biriken yağ tabakasını anlatmaz. Tarsus sözcüğünün bir belgede geçmesi tek başına hastalık anlamına gelmez; kırık, iltihap veya şekil bozukluğu gibi ek ifadeler klinik anlamı belirler.

Tarsus hakkında hangi sorular sorulmalı?

Belgede yalnızca tarsus yazıyorsa “Burada ayaktaki kemikler mi, göz kapağındaki destek tabakası mı kastediliyor?” sorusu belirsizliği giderir. Ayakta uyuşma, yanma veya basmakla ağrı varsa “Bulgularım kemik ve eklem sorununa mı, sinir sıkışmasına mı uyuyor?” diye sorabilirsiniz. Göz kapağında şişlik ya da biçim değişikliği için “Sorun bezlerde mi, tarsusun kendisinde mi ve tedavi seçimini ne belirliyor?” sorusu yararlıdır; şikâyetin ne zaman başladığını, hangi tarafta olduğunu ve görmeyi ya da yürümeyi nasıl etkilediğini anlatmanız değerlendirmeyi yönlendirir.

İlişkili terimler: Calcaneus, Carpus, Conjunctiva, Metatarsus, Talus