Axial Skeloton

Axial Skeloton nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Başınızı dik tutarken, gövdenizi çevirirken ve nefes alırken bedeninizin merkezindeki kemikler birlikte çalışır; bu kemik topluluğuna tıpta aksiyel iskelet denir. Günlük dilde bunu bedenin merkezi taşıyıcı çatısı olarak düşünebilirsiniz. İngilizcede doğru yazımı axial skeleton şeklindedir; axial skeloton yazımı ise bir harf hatası içerir. İngilizce ifade kabaca “eksiyıl skelitın” diye okunur; Türkçe tıp dilinde aksiyel iskelet adı kullanılır.

Axial sözcüğü, eksen anlamındaki Latince axis köküne dayanır; skeleton ise kökenini Yunancadan alan iskelet sözcüğüdür. Buradaki eksen, vücudun baştan gövdeye uzanan merkezi doğrultusunu anlatır. Aksiyel iskelet bir anatomik gruplandırmadır, hastalık adı değildir. Bu nedenle ifadenin bir ders notunda geçmesiyle bir görüntüleme raporunda geçmesi aynı klinik mesajı taşımaz.

Aksiyel iskelet hangi alanlarda kullanılır?

Aksiyel iskelet ifadesi anatomi eğitiminde, ortopedide, romatolojide ve radyolojik değerlendirmelerde kullanılır. “Aksiyel iskelet tutulumu” dendiğinde, değerlendirilen hastalığın bu kemik grubunu etkilediği anlatılır; hangi hastalıktan söz edildiği ayrıca belirtilmelidir. “Aksiyel iskelet metastazı”, başka bir organda başlayan kanserin bu bölgedeki kemiklere yayıldığını belirtir. “Aksiyel iskelet travması” ise bu kemikleri ilgilendiren yaralanmalar için kullanılabilir; hasarın yeri ve türü ek bilgilerle açıklanır.

Kemik sintigrafisi raporunda “Aksiyel iskelette patolojik tutulum saptanmamıştır.” cümlesiyle karşılaşabilirsiniz. Buradaki tutulum, incelemede kullanılan radyoaktif işaretleyicinin kemiklerdeki dağılımıyla ilgilidir; cümle, değerlendirilen bölgelerde hastalık düşündüren bir birikim görülmediğini söyler. Bu sonuç bütün kemik hastalıklarının dışlandığı anlamına gelmez. Romatoloji görüşmesinde ise hekim, “Şikâyetlerinizin omurga kaynaklı olup olmadığını muayene ve görüntülemeyle değerlendireceğiz.” diyerek aksiyel bölgeye yönelik incelemenin amacını açıklayabilir.

Aksiyel iskelet vücutta ne yapar?

Kafatası beyni çevreler; omurlar, içlerinden geçen omurilik için koruyucu bir kanal oluşturur. Kaburgalar ve sternum adı verilen göğüs kemiği, kalp ile akciğerlerin çevresindeki göğüs kafesinin kemik yapısını kurar. Boyundaki dil kemiği ve orta kulaktaki küçük kemikler de anatomik sınıflamada aksiyel iskelete dahildir. Dolayısıyla bu terim yalnızca omurganın başka bir adı değildir; birbirinden farklı görevler üstlenen kemikleri aynı anatomik çatı altında toplar.

Bu kemikler kaslar, bağlar, eklemler ve omurlar arasındaki disklerle birlikte destek ve hareket sağlar. Göğüs kafesinin hareketi, solunum sırasında göğüs boşluğunun genişleyip daralmasına katkıda bulunur. Omurgadaki bir kırık, eklem iltihabı veya kemik lezyonu ise bulunduğu yere göre ağrıya, hareket kısıtlılığına ya da sinir dokusunda baskıya yol açabilir. Günlük konuşmada “Belim ağrıyor, acaba omurgamla mı ilgili?” demeniz bu bölgeyi işaret eder; ancak bel ağrısı kaslardan veya başka yapılardan da kaynaklanabilir. Sizin açınızdan önemli olan, raporun bu geniş grubun hangi bölümünü tarif ettiğidir.

Aksiyel iskelet hangi terimlerle karışır?

Aksiyel iskeletin karşısında kullanılan anatomik grup apendiküler iskelettir. Apendiküler iskelet, kol ve bacak kemikleriyle bunları gövdeye bağlayan omuz ve kalça kemerlerini kapsar. Buradaki karşıtlık hastalığın hafifliği veya ağırlığıyla değil, kemiklerin vücuttaki gruplandırılmasıyla ilgilidir. Pelvis bölgesinin değerlendirilmesinde sınırlar özellikle önemlidir: sakrum omurganın parçasıyken kalça kemikleri apendiküler iskelet içinde sınıflandırılır.

Aksiyel kesit ise bambaşka bir kavramdır; bilgisayarlı tomografi veya manyetik rezonans görüntülerinin enine düzlemde elde edildiğini anlatır. Bir diz incelemesinde aksiyel kesit bulunması, dizin aksiyel iskelete ait olduğu anlamına gelmez. Aksiyel spondiloartrit de kemik grubunun eş anlamlısı değil, omurga ve sakroiliak eklemleri etkileyebilen iltihaplı romatizmal hastalık grubunun adıdır. Benzer sözcükler taşısalar da bu ifadeler sırasıyla anatomi, görüntüleme yönü ve hastalık sınıflaması hakkında bilgi verir.

Aksiyel iskelet için ne sorulmalı?

Raporunuzda yalnızca geniş bir bölge adı verilmişse, görüşmede “Aksiyel iskeletin hangi kemiğinde, nasıl bir bulgu var?” sorusu yerini ve niteliğini netleştirir. Ağrınızla rapordaki bulgunun ilişkisi belirsizse, “Bu bulgu şikâyetimi açıklıyor mu, yoksa tesadüfen mi görülmüş?” diye sorabilirsiniz. Ek inceleme önerildiğinde ise “Bu inceleme hangi olasılığı değerlendirecek ve sonucu tedavimi nasıl değiştirecek?” sorusu, araştırmanın amacını anlamanızı sağlar.

İlişkili terimler: Appendicular Skeleton, Cranium, Sternum, Hyoid Bone