Epiglottis

Epiglottis nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Yemek yerken lokmanın yemek borusuna, soluduğumuz havanın ise soluk borusuna yönelmesi gerekir; tıpta epiglottis, bu yolların kesiştiği bölgede bulunan koruyucu yapılardan biridir. Günlük dilde gırtlak kapağı denir. Dil kökünün arkasında, gırtlak girişinde yer alan, yaprağı andıran esnek bir kıkırdaktır. Üzeri, ağız ve boğazın iç yüzeyini de örten mukoza adlı nemli dokuyla kaplıdır. Kapak benzetmesi işlevini anlatır, ancak epiglottis kendi başına açılıp kapanan mekanik bir kapak gibi çalışmaz.

Epiglottis adı Eski Yunancadan gelir; sözcüğün parçaları dilin üzerindeki konuma işaret eder. Türkçede kabaca epiglotis diye okunur ve tıbbi kullanımda epiglot yazımı da yaygındır. Doktorunuzun söylediği epiglot ile bir anatomi kitabında gördüğünüz epiglottis aynı yapıyı anlatır. Günlük konuşmada duyabileceğiniz “Yutarken gırtlak kapağı soluk yolunu koruyor” cümlesi, bu yapının görevini sadeleştirerek ifade eder.

Epiglottis hangi muayenelerde değerlendirilir?

Epiglottis en sık kulak burun boğaz muayenesinde, yutma değerlendirmelerinde ve anestezi sırasında gündeme gelir. Ağzı açıp boğaza bakmak, bu yapıyı her zaman görmeye yetmez; burundan ilerletilen ince, esnek bir kamera ile gırtlak incelenebilir. Bu incelemeye fleksibl laringoskopi denir. Bir muayene raporunda “Epiglot doğal görünümde, gırtlak girişinde şişlik izlenmedi” yazması, incelenen yapının görünümünde belirgin bir sorun saptanmadığını bildirir. Boyun görüntülemelerinde de çevredeki dokularla birlikte değerlendirilebilir.

Epiglot ödemi, bu yapının sıvı birikmesi nedeniyle şişmesini anlatır; enfeksiyon, alerjik reaksiyon veya tahriş gibi farklı nedenlerle gelişebilir. Epiglottit, epiglotun iltihaplanmasıdır ve çoğunlukla enfeksiyonla ilişkilidir. Epiglot kisti ise yüzeyinde veya dokusunda oluşan kese biçimindeki bir yapıyı ifade eder; etkisi bulunduğu yere ve büyüklüğüne bağlıdır. Epiglotun görünümü, anestezi uzmanının soluk borusuna tüp yerleştirirken hava yolunun girişini tanımasına da yardımcı olur. Dolayısıyla rapordaki eşlik eden kelime, normal bir anatomik yapıdan mı yoksa bir değişiklikten mi söz edildiğini belirler.

Epiglottis yutarken nasıl çalışır?

Soluk alırken gırtlak girişi havanın geçişine açık kalır. Yutma sırasında dil kökü geriye hareket eder, gırtlak yukarı ve öne doğru yükselir, epiglot da gırtlak girişinin üzerine doğru eğilir. Aynı sırada ses telleri ve gırtlağın diğer koruyucu yapıları kapanmaya katılır. Böylece lokmanın yemek borusuna ilerlemesi desteklenirken soluk yoluna kaçma ihtimali azaltılır. Bu nedenle hava yolunun korunmasını yalnızca epiglotun hareketine bağlamak doğru değildir; yutma, kasların ve sinirlerin birlikte yürüttüğü uyumlu bir işlemdir.

Yemek sırasında öksürmek, içeceklerin yanlış yere kaçtığını hissetmek veya yutma sonrasında sesin ıslak, boğuk çıkması, yutmanın güvenliğinin değerlendirilmesini gerektirebilir. Doktorunuz “Yutarken lokmanın soluk yoluna kaçıp kaçmadığını değerlendireceğiz” dediğinde, yalnızca epiglotu değil bütün yutma düzenini araştırır. Epiglottit sırasında gelişen şişlik ise gırtlak girişini daraltabilir. Şiddetli boğaz ağrısına nefes alma güçlüğü, salyayı yutamama veya nefes alırken tiz bir ses eşlik ediyorsa acil değerlendirme gerekir. Böyle bir durumda evde boğaza bastırarak epiglotu görmeye çalışmak güvenli değildir.

Epiglottis ile küçük dilin farkı

Epiglottis en sık küçük dil ile karıştırılır. Küçük dil, yani uvula, ağzınızı açtığınızda yumuşak damağın ortasından aşağı sarkan ve genellikle görülebilen yapıdır. Epiglot ise daha aşağıda, dil kökünün arkasında bulunur ve kıkırdak içerir. Küçük dilin de parçası olduğu yumuşak damak, yutarken besinlerin burun tarafına geçmesini önlemeye katkı sağlarken epiglot gırtlak girişinin korunmasına katılır.

Glottis de benzer adı nedeniyle karışabilir; ses tellerinin oluşturduğu bölgeyi ve aralarındaki açıklığı anlatır. Epiglottis bu bölgenin üzerinde bulunan ayrı bir yapıdır. Epiglottit ise anatomik yapının adı değil, onun iltihaplanmasını belirten hastalık terimidir. Ayrıca aspirasyon, yiyecek, sıvı veya başka maddelerin soluk yoluna kaçmasıdır; bu durum farklı yutma bozukluklarında gelişebilir ve her zaman epiglotta bir sorun bulunduğunu göstermez.

Epiglottis hakkında doktora ne sorulur?

Raporda epiglotla ilgili bir bulgu varsa “Epiglotta görülen değişiklik yutmayı veya solunumu etkiliyor mu?” sorusu, bulgunun günlük yaşamınızdaki karşılığını öğrenmenizi sağlar. Yemek sırasında öksürme yaşıyorsanız “Yutmanın güvenliğini değerlendirmek için kamera incelemesi veya başka bir test gerekiyor mu?” diye sorabilirsiniz. Bir kist ya da şişlik saptanmışsa “Bu bulgunun nedeni nedir ve izlem mi, tedavi mi gerekiyor?” sorusu, sonraki adımın gerekçesini netleştirir.

İlişkili terimler: Glottis, Larynx, Uvula, Epiglottitis, Aspiration