Expansion

Expansion nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Nefes alırken göğsünüzün genişlemesi, tıpta expansion sözcüğünün anlattığı değişime tanıdık bir örnektir. Günlük dilde bu sözcüğü genişleme, açılma veya hacim kazanma diye düşünebilirsiniz. Ancak neyin genişlediği önemlidir: Akciğerin havayla açılması ile bir dokunun kontrollü biçimde büyütülmesi aynı süreç değildir. Sözcük, değişimin yönünü anlatır; nedenini ve sağlık açısından önemini yanındaki ifadeler belirler.

Expansion İngilizce bir sözcüktür ve kabaca ikspenşın diye okunur. Kökeni, dışa doğru açmak veya yaymak anlamındaki Latince expandere fiiline dayanır. Türkçe tıp dilinde ekspansiyon biçimiyle de karşılaşabilirsiniz. İngilizce bir makalede expansion, Türkçe bir değerlendirmede ise genişleme ya da ekspansiyon yazılması çoğu zaman aynı kavramın farklı dilde ifade edilmesidir.

Expansion hangi tıbbi ifadelerde kullanılır?

Göğüs hastalıkları, radyoloji ve göğüs cerrahisinde lung expansion, yani akciğer ekspansiyonu kullanılır. Bu ifade, akciğerin hava alarak açılmasıyla ilgilidir. Bir görüntüleme raporunda "Akciğerlerin ekspansiyonu yeterlidir." cümlesi yer alabilir. Burada anlatılan, akciğerlerin incelenen görüntüde yeterince açılmış görünmesidir; bu cümle akciğerin bütün işlevlerinin değerlendirildiği anlamına gelmez.

Dahiliye, anestezi ve yoğun bakımda volume expansion, yani hacim genişletilmesi ifadesiyle karşılaşılır. Genellikle damar içindeki sıvı hacmini artırmayı amaçlayan bir tedavi yaklaşımını anlatır. Doktorun "Dolaşımı desteklemek için damar içindeki sıvı hacmini artırmayı planlıyoruz." demesi bu kullanıma örnektir. Hangi sıvının kullanılacağı ve sıvı verilmesinin uygun olup olmadığı, kişinin dolaşımı, kalbi ve böbrekleri değerlendirilerek belirlenir.

Plastik cerrahide tissue expansion, yani doku genişletme, onarımda kullanılacak ek deri elde etmek için uygulanabilir. Ortodontide palatal expansion, yani damak genişletme, üst çenenin enine darlığını düzeltmeye yönelik bir işlemi anlatır. Günlük konuşmada "Diş hekimim üst çenemin dar olduğunu, genişletme tedavisi düşündüğünü söyledi." denebilir. Bu nedenle expansion kelimesini gördüğünüzde önce akciğerden, dolaşımdan, deriden veya çeneden hangisinin söz konusu olduğunu belirlemek gerekir.

Expansion sırasında vücutta ne olur?

Akciğerin açılması, solunum kaslarının çalışması ve göğüs boşluğundaki basınç değişiklikleri sayesinde gerçekleşir. Hava yollarından gelen hava, akciğerde gaz alışverişinin yapıldığı küçük hava keseciklerine ulaşır. Akciğer çevresinde hava ya da sıvı birikmesi, bazı hava yollarının tıkanması veya ameliyat sonrasında yüzeysel nefes alma, akciğerin yeterince açılmasını engelleyebilir. Böyle bir durumda expansion değerlendirmesi, sorunun yerini ve tedaviye yanıtı anlamak için kullanılabilir. Görüntüdeki genişleme ile kişinin nefes rahatlığı her zaman birebir örtüşmediğinden, bulgu şikâyetler ve muayeneyle birlikte yorumlanır.

Doku genişletmede derinin altına yerleştirilen genişletici, kontrollü biçimde doldurularak çevredeki dokuyu gerer. Deri zaman içinde bu gerilime uyum sağlar ve onarım için kullanılabilecek ek doku oluşur. Hacim genişletilmesinde ise amaç dokuyu germek değil, damar içindeki dolaşan sıvıyı artırmaktır. Damak genişletmede uygulanan kuvvet, üst çenenin ve dişleri taşıyan yapıların enine ilişkisini değiştirir; yaş ve çene yapısı tedavi yöntemini etkiler. Expansion tek başına hastalık anlamına gelmez; bazen normal bir işlevi, bazen tedavinin hedefini, bazen de izlenen bir değişikliği belirtir.

Expansion benzer terimlerden nasıl ayrılır?

Dilatation, çoğunlukla damar veya kanal gibi bir yapının çapının artmasını anlatır. Expansion ise bir organın açılması, bir dokunun genişletilmesi veya hacmin artması gibi daha geniş bir kullanım alanına sahiptir. Distension, içeride biriken gaz, sıvı ya da başka içerik nedeniyle gerilerek şişme anlamında kullanılır. Örneğin gazla şişmiş bir bağırsak için distansiyon denmesi, planlı doku genişletme işleminden farklı bir durumu anlatır.

Extension genellikle uzatma, yayılma veya bir eklemi açma hareketini ifade eder; benzer yazılışına rağmen expansion ile aynı sözcük değildir. Atelektazi ise akciğerin bir bölümünde havalanma kaybı ve hacim azalmasıdır. Akciğer bağlamında ekspansiyon açılmayı, atelektazi ise açılmanın kaybını anlatabilir. Ödem de genişlemeyle karıştırılabilir, ancak özellikle dokular arasında sıvı birikmesini belirtir; her hacim artışının nedeni ödem değildir.

Expansion hakkında hekime ne sorabilirsiniz?

Terimin hangi yapıyla ilgili olduğunu bilmiyorsanız "Burada expansion ile hangi organın veya dokunun genişlemesi kastediliyor?" sorusu konuşmayı somutlaştırır. Bir rapordaki bulguyu anlamak için "Bu ifade normal bir durumu mu, yoksa izlenmesi gereken bir değişikliği mi anlatıyor?" diye sorabilirsiniz. Bir tedavi önerilmişse "Genişletmenin amacı ne ve işe yaradığını nasıl değerlendireceksiniz?" sorusu beklenen sonucu açıklığa kavuşturur. Akciğerle ilgili değerlendirmede nefes darlığınızı, sıvı tedavisi konuşulurken bilinen kalp veya böbrek hastalığınızı, ortodontik tedavide ise çiğneme yakınmalarınızı belirtmeniz, yanıtın sizin durumunuza göre verilmesini sağlar.

İlişkili terimler: Atelectasis, Dilatation, Extension, Tissue