Fontanelle
n. isim
Fontanelle nedir, ne demek? Tıpta kullanımı
Bebeğin başındaki yumuşak bölgeye dokunmak, pek çok yetişkinde zarar verme kaygısı uyandırır. Günlük dilde bıngıldak dediğimiz bu alan, tıpta fontanelle adıyla anılır. Kafatası kemiklerinin henüz birbirine yaklaşmadığı yerde bulunan, dayanıklı bağ dokusuyla örtülü açıklığı ifade eder. Açıklık sözcüğü sizi yanıltmasın; burada beyin dışarıya açık değildir, üzeri koruyucu dokular ve saçlı deriyle kaplıdır.
Fontanelle, Fransızca kökenli bir kelimedir ve kabaca fontanel diye okunur. Kökeninde küçük çeşme anlamı vardır; bıngıldakta bazen görülen nabız benzeri hareketle bu ad arasında ilişki kurulur. Türkçe tıp dilinde fontanel yazımı yaygındır; fontanella biçimine de rastlayabilirsiniz. Aile içinde söylenen "Bebeğin bıngıldağı hâlâ yumuşak" cümlesi, çoğunlukla gelişmekte olan kafatasının bu doğal özelliğini anlatır.
Fontanel muayenede nasıl kullanılır?
Fontanel sözcüğü en sık yenidoğan muayenesinde, çocuk sağlığı izlemlerinde ve çocuk nörolojisi değerlendirmelerinde karşınıza çıkar. Ön fontanel, başın ön ve üst kesimindeki, genellikle baklava biçiminde hissedilen bıngıldaktır. Arka fontanel ise başın arka tarafında bulunan, daha küçük ve çoğunlukla daha erken kapanan bölgedir. Doktor bu alanları değerlendirirken bebeğin baş çevresini, kafatasının biçimini ve genel gelişimini de inceler.
Muayene kaydındaki "Ön fontanel açık, gergin değil" ifadesi, açıklığın hissedildiğini ve o sırada belirgin bir kabarıklık saptanmadığını bildirir. Fontanel bombeliği, bıngıldağın dışa doğru kabarık görünmesini; çökük fontanel ise çevresine göre içeri doğru çökmesini anlatır. Fontanel ultrasonografisi denildiğinde ise özellikle ön bıngıldak üzerinden ses dalgalarıyla beynin görüntülenmesi kastedilir. Kemikle örtülmemiş bu alan, uygun durumlarda görüntüleme için doğal bir pencere sağlar.
Fontanel bebeğin gelişiminde ne yapar?
Bebeğin kafatası, doğumda tek parça ve tamamen kaynaşmış bir kemik yapı değildir. Kemikler arasındaki esnek bağlantılar doğum sırasında başın biçim değiştirmesine, sonrasında ise büyüyen beyne yer açılmasına katkıda bulunur. Bıngıldak kıkırdaktan oluşan bir tıkaç değildir; temelinde sağlam, lifli bağ dokusu bulunur. Büyüme ve kemikleşme ilerledikçe bu açıklık giderek küçülür. Kapanma zamanı bebekler arasında değişebildiği için değerlendirme yalnızca açıklığın varlığına dayandırılmaz.
Bıngıldağın hafifçe atması, alttaki damarların nabzının bu bölgeye iletilmesiyle görülebilir. Nazikçe dokunmak, saçını yıkamak veya taramak normal bakımın parçasıdır; bölgeye bastırarak kapanıp kapanmadığını sınamak gerekmez. Doktorun "Bıngıldağı, bebeğiniz sakinken yeniden değerlendireceğim" demesinin nedeni, ağlamanın ve yatış pozisyonunun görünümü değiştirebilmesidir. Sakin ve başı yukarıdayken devam eden belirgin kabarıklık, özellikle ateş veya belirgin halsizlik eşlik ediyorsa acil değerlendirme gerektirir. Belirgin çöküklük ise az idrar yapma ve ağız kuruluğuyla birlikte olduğunda sıvı kaybını düşündürebilir.
Fontanel ve sütür arasındaki fark
Fontanel ile sütür aynı yapı değildir. Sütür, kafatası kemiklerinin kenarları boyunca uzanan birleşme hattıdır; fontanel ise bu hatların buluştuğu daha geniş, zarla kaplı alandır. Bıngıldağın kapanması, kafatasının artık büyüyemeyeceği anlamına gelmez. Başın büyümesi, kemiklerin gelişimi ve sütür bölgelerindeki büyümeyle devam eder.
Kraniyosinostoz, kafatasındaki sütürlerin zamanından önce kemikleşmesidir; yalnızca bıngıldağın küçük hissedilmesiyle tanısı konmaz. Başın alışılmadık biçimi ve büyüme izlemi bu ayrımda önem taşır. Hidrosefali ise beyin boşluklarında beyin omurilik sıvısının artmasıyla ilgili farklı bir durumdur. Geniş veya kabarık bıngıldak değerlendirilirken düşünülebilir, ancak her geniş bıngıldak hidrosefali değildir. Baş derisindeki doğuma bağlı şişlikler de bıngıldaktan farklıdır; bunlar kemiğin üzerindeki dokularda gelişir.
Fontanel için doktora ne sorulur?
Rutin kontrolde "Bıngıldağın görünümü ve baş çevresinin büyümesi bebeğimin gelişimiyle uyumlu mu?" sorusu, tek bir bulgu yerine büyümenin birlikte değerlendirilmesini sağlar. Raporda açıklığın genişliğinden veya kapanmasından söz ediliyorsa "Bu bulgu yalnızca izlem mi gerektiriyor, yoksa başka bir değerlendirme gerekli mi?" diye sorabilirsiniz. Evde görünümün değiştiğini fark ettiğinizde "Ağlarken gördüğüm değişiklik ile sakinken devam eden kabarıklığı nasıl ayırt edebilirim?" sorusu, gözleminizi muayene bulgusuyla ilişkilendirmeye yardımcı olur.
Fontanelle hakkında sık sorulan sorular
Fontanelle ne demek?
Fontanelle, bebeklerin kafatasında kemiklerin arasında kalan, bağ dokusuyla kaplı yumuşak alandır. Türkçede bıngıldak, tıbbi kullanımda fontanel olarak adlandırılır.
Fontanelle nerede bulunur?
Kafatası kemiklerinin birleşme bölgelerinde bulunur. Muayenede en çok başın ön ve üst kısmındaki ön fontanel ile arka taraftaki arka fontanel değerlendirilir.
Fontanelle raporda ne anlama gelir?
Bıngıldağın muayene veya görüntüleme sırasında değerlendirildiğini gösterir. Yanındaki açık, gergin, bombeli ya da çökük gibi ifadeler, saptanan özelliği belirtir.
Fontanelle ile sütür arasındaki fark nedir?
Sütür, kafatası kemiklerinin kenarlarını birleştiren hattır. Fontanelle ise bu hatların kesiştiği bölgede bulunan daha geniş, yumuşak açıklıktır.
Fontanelle hangi kelimelerle kullanılır?
Ön fontanel, arka fontanel, fontanel bombeliği ve fontanel ultrasonografisi sık kullanılan ifadelerdir. Bunlar sırasıyla bölgeyi, görünümü veya kullanılan inceleme yöntemini tarif eder.
İlişkili terimler: Sutura, Cranium, Hydrocephalus