Jugular

Jugular nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Boynunuzdaki damarlar konuşulurken duyabileceğiniz tıpta jugular ifadesi, boyunla ilgili bir yapıyı niteleyen sözcüktür. Günlük dilde karşılığı kabaca boyuna ait olsa da tıbbi kullanımda özellikle boynun toplardamarlarını çağrıştırır. Bu damarlar baş ve boyun bölgesinden gelen kanı kalbe doğru taşır. Dolayısıyla sözcüğün yanında damar, basınç veya açıklık anlamındaki başka bir kelime bulunması, anlatılan yapıyı belirler. Jugular tek başına hastalık anlamına gelmez.

Jugular, İngilizcede kullanılan ve kökeni Latince jugulum sözcüğüne uzanan bir sıfattır; jugulum boğazın ön bölümünü anlatır. Latince sıfat biçimi jugularis olarak karşınıza çıkabilir. İngilizce söylenişi kabaca cag-yı-lır şeklindedir. Türkçe tıp dilinde yaygın karşılığı juguler olarak yazılır. Günlük konuşmada bir hasta, “Doktor boynumdaki toplardamara bakarak kalbim hakkında bilgi aldı” diyebilir; burada söz edilen değerlendirme, juguler damarların muayenesi olabilir.

Jugular hangi ifadelerle kullanılır?

Juguler ven ifadesindeki ven, toplardamar demektir. Internal juguler ven boynun daha derininde bulunan iç juguler toplardamarı, eksternal juguler ven ise cilde daha yakın seyreden dış juguler toplardamarı anlatır. Bu adlarla ultrason raporlarında, damar cerrahisi değerlendirmelerinde, anestezi kayıtlarında ve yoğun bakım notlarında karşılaşabilirsiniz. “İç juguler toplardamar açık olup pıhtı izlenmedi” şeklindeki bir rapor cümlesi, incelenen damarda kan geçişini engelleyen pıhtı görülmediğini bildirir. Bu ifade, boyundaki bütün yapıların değerlendirildiği anlamına gelmez.

Juguler venöz basınç, boyundaki toplardamarların görünümünden kalbin sağ tarafındaki dolum basıncı hakkında fikir edinilen muayene bulgusudur. Juguler venöz dolgunluk ise bu damarların belirgin dolu görünmesini anlatır. Kardiyoloji ve iç hastalıkları muayenelerinde bu ifadeler sık kullanılır. Juguler foramen, kafatası tabanında iç juguler toplardamarın başlangıcının ve bazı sinirlerin geçtiği kemik açıklıktır; görüntüleme raporlarında yer alabilir. Juguler çentik ise göğüs kemiğinin üst kenarındaki orta çukurluğun adıdır. Son kullanımlarda sözcük bir damarı değil, anatomik bir bölgeyi tarif eder.

Juguler damarlar nasıl çalışır?

İç juguler toplardamar, beyinden ve başın derin yapılarından dönen kanın önemli bir bölümünü taşır. Boyunda aşağıya doğru ilerleyerek köprücük kemiği çevresindeki toplardamarlarla birleşir ve kanın kalbe ulaşmasına katkıda bulunur. Dış juguler toplardamar ise başın ve boynun daha yüzeysel bölgelerinden kan toplar. Bu nedenle cilt altında görülen her boyun damarı, beynin ana toplardamar yolu olarak düşünülmemelidir. Sağlık çalışanı damarın yerini, derinliğini ve çevresindeki yapıları birlikte değerlendirir.

Kalbin sağ tarafında kanın ilerlemesini zorlaştıran bir durum olduğunda, gerideki toplardamarlarda basınç artabilir ve bunun izi boyunda görülebilir. Doktorunuz, “Boyun toplardamarlarınıza bakarak kalbinizin sağ tarafındaki basınç hakkında fikir ediniyorum” diyebilir. Değerlendirme sırasında gövdenizin eğimi ayarlanır; damarların dolgunluğu ve hareketleri gözlenir. Belirgin dolgunluk kalp yetersizliği veya sıvı yüklenmesi gibi durumlarda görülebilir, fakat yorum diğer muayene bulgularıyla birlikte yapılır. Yalnızca aynada damar görmekle bu basıncın yüksek olduğuna karar verilemez; yatış biçimi ve ıkınma da damarların görünümünü değiştirebilir.

Juguler ve karotis arasındaki fark

Juguler damar ile karotis arter aynı yapı değildir. Karotis arter, şah damarı diye bilinen ve başa doğru kan götüren atardamardır; juguler toplardamar ise kanı baştan kalbe geri taşır. Boyunda birbirlerine yakın bulunmaları, adlarının karıştırılmasına yol açabilir. Doktorun boyunda nabız hissetmesiyle toplardamar dolgunluğunu gözlemesi farklı değerlendirmelerdir. Juguler damarda görülen dalgalanma, kalbin sağ tarafındaki basınç değişimlerini yansıtır; karotis nabzı ise kalbin kanı atardamarlara pompalamasıyla oluşur.

Internal ve eksternal kelimeleri de hastalığın ağırlığını değil, yapının içte veya dışta yerleşimini belirtir. İç juguler damarın derinde olması, dış juguler damarın ise daha yüzeysel seyretmesi muayene ve girişim yöntemlerini etkiler. Juguler foramen ile juguler ven birbirinin yerine kullanılamaz: foramen kemikteki geçidi, ven toplardamarı adlandırır. Benzer şekilde juguler venöz dolgunluk damarın görünümünü tarif ederken juguler venöz basınç bu görünümden değerlendirilen basınçla ilgilidir. Dolgunluk, damarda mutlaka pıhtı bulunduğu anlamına gelmez.

Juguler bulgu için ne sorabilirsiniz?

Görüntüleme raporundaki ifadeyi anlamak için “Burada iç toplardamar mı, dış toplardamar mı, yoksa kemikteki açıklık mı anlatılıyor?” sorusu, hangi yapının değerlendirildiğini netleştirir. Muayenede dolgunluk saptandıysa “Bu bulgu kalbim ve vücudumdaki sıvı miktarı açısından ne düşündürüyor?” diye sorabilirsiniz; yanıt, bulgunun şikâyetlerinizle ilişkisini açıklar. Boyundaki damara kateter yerleştirilmesi planlanıyorsa “Bu damar neden seçiliyor ve işlem ultrasonla mı yapılacak?” sorusu, işlemin gerekçesini ve uygulanışını öğrenmenizi sağlar.

İlişkili terimler: Carotid Artery