Melena

Melena nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Dışkının rengi bazen sindirim sisteminde neler olduğunu gösteren önemli bir ipucu verir; tıpta melena, sindirilmiş kan nedeniyle ortaya çıkan siyah, katranı andıran dışkılama için kullanılır. Burada söz konusu olan yalnızca koyu kahverengi bir renk değildir: dışkı genellikle belirgin biçimde siyah, yapışkan ve alışılmıştan daha ağır kokuludur. Günlük dilde bunu kanamaya bağlı katran gibi dışkı çıkarma diye anlatabiliriz. Melena sözcüğü, Yunancada siyah anlamına gelen melas kökünden gelir ve Türkçede yazıldığı gibi, me-le-na diye okunur.

Renk tarifinde önemli bir ayrım vardır: kahve telvesi görünümü daha çok midede değişime uğramış kanın kusulmasını anlatır. Melena ise dışkıyla ilgili bir bulgudur. Günlük konuşmada bir kişinin “Dışkım kömür gibi siyah oldu ve temizlerken yapışkan olduğunu fark ettim” demesi, hekimin melena olasılığını araştırmasına yol açabilir. Yalnızca bu anlatımdan kesin tanı konmaz; kullanılan ilaçlar, eşlik eden şikâyetler ve muayene bulguları da değerlendirilir.

Melena hangi durumlarda kullanılır?

Melena sözcüğü gastroenteroloji, iç hastalıkları ve acil tıp değerlendirmelerinde karşınıza çıkabilir. Muayene notunda, hastaneye yatış belgesinde veya endoskopi istenmesinin gerekçesinde yer alabilir. Bir kayıt cümlesi şöyle olabilir: “Melena nedeniyle üst sindirim sistemi endoskopisi planlandı.” Bu ifade, kanamanın kaynağını araştırmak için yemek borusu, mide ve onikiparmak bağırsağının incelenmesinin düşünüldüğünü anlatır; kanamanın kesin yerini söylemez.

Melena öyküsü, kişinin daha önce bu özellikte dışkılama bildirdiğini belirtir. Melena ile başvuru, sağlık kuruluşuna geliş nedenini ifade eder. Melena takibi ise dışkı görünümünün, dolaşım durumunun ve kan değerlerinin izlenmesini anlatabilir. Hekimin “Melena düşündüren dışkılama var; kan kaybını ve kaynağını değerlendireceğiz” demesi, görünümü bir kanama bulgusu olarak ele aldığını gösterir. Kan tahlilinde doğrudan melena ölçülmez; hemoglobin gibi değerler kan kaybının etkisini değerlendirmede kullanılır.

Melena vücutta nasıl oluşur?

Sindirim kanalına sızan kan, mide asidi, sindirim süreçleri ve bağırsaktaki bakterilerin etkisiyle değişir. Kanın içindeki hemoglobinin dönüşümü, dışkının siyah görünmesine katkıda bulunur. Melena en sık üst sindirim sistemi kanaması ile ilişkilidir; mide veya onikiparmak bağırsağı ülserleri, mide yüzeyindeki hasar ve yemek borusundaki genişlemiş damarların kanaması olası nedenler arasındadır. Kan bağırsakta yeterince uzun kalırsa ince bağırsaktan veya kalın bağırsağın başlangıç bölümünden gelen kanamalar da benzer görünüm oluşturabilir.

Sizin açınızdan önemli olan, bu dışkılama biçiminin kan kaybına işaret edebilmesidir. Halsizlik, baş dönmesi, çarpıntı ve solukluk eşlik edebilir; ağrı olmaması kanamayı dışlamaz. Yeni başlayan katranımsı siyah dışkı gecikmeden değerlendirilmelidir; bayılma, belirgin güçsüzlük, nefes darlığı veya kanlı kusma eşlik ediyorsa acil yardım gerekir. Kanama durmuş olsa bile bağırsakta kalan kan nedeniyle melena bir süre devam edebilir. Bu yüzden yalnızca dışkının rengine bakılarak kanamanın sürüp sürmediğine karar verilmez.

Melena hangi bulgularla karıştırılır?

Hematokezya, makattan kırmızı veya bordo kan gelmesini anlatır; melenada ise kan değişime uğramış ve dışkı siyahlaşmıştır. Hematokezya daha çok kalın bağırsak veya makat çevresindeki kanamalarla ilişkili olsa da hızlı ve yoğun üst sindirim sistemi kanamasında da görülebilir. Hematemez, kan kusmadır ve ağızdan gerçekleşir. Kahve telvesi görünümünde kusma, hematemezin bir görünümüdür; melena ile aynı şey değildir, ancak aynı hastada birlikte bulunabilirler.

Demir ilaçları, bizmut içeren ilaçlar ve bazı koyu renkli yiyecekler dışkıyı siyahlaştırabilir. Bu renk değişikliği her zaman kan bulunduğunu göstermez; görünümün katranımsı olması ve eşlik eden belirtiler ayrımda önemlidir. Demir kullanırken yeni başlayan yapışkan siyah dışkıyı otomatik olarak ilaca bağlamak güvenli değildir. Dışkıda gizli kan ise gözle fark edilmeyen kanın testle araştırılmasıdır; melena gözle görülen bir değişikliktir. Herhangi bir test sonucu, kişinin şikâyetleri ve muayenesiyle birlikte yorumlanır.

Melena için hangi sorular sorulabilir?

Görüşmede dışkı değişikliğinin ne zaman başladığını, kıvamını, eşlik eden baş dönmesini ve kullandığınız ilaçları anlatmanız değerlendirmeyi yönlendirir; özellikle ağrı kesiciler, aspirin, kan sulandırıcılar, demir ve bizmut içeren ürünler önemlidir. Hekime “Bu görünüm melena ile uyumlu mu, yoksa kullandığım ilaçtan kaynaklanabilir mi?”, “Kanamanın kaynağını araştırmak için hangi incelemeler gerekli?” ve “Kullandığım ilaçların sürdürülmesi veya değiştirilmesi konusunda nasıl bir plan izlemeliyiz?” sorularını yöneltebilirsiniz. Önceden ülser, karaciğer hastalığı veya sindirim sistemi kanaması geçirdiyseniz bunu belirtmeniz, olası nedenlerin ve inceleme önceliğinin belirlenmesine katkı sağlar.

İlişkili terimler: Hematemesis, Hematochezia, Hemoglobin, Peptic Ulcer, Upper