Meso

Meso nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Bağırsakların karın içinde nasıl yerinde durduğunu anlatırken de embriyonun gelişiminden söz ederken de aynı kelime parçasına rastlanır: tıpta meso, kullanıldığı kelimeye göre orta konumu veya organlarla ilişkili zar askıları anlatır. Günlük dilde karşılığı bazen ortada bulunan, bazen de organı karın duvarına bağlayan askıdır. Bu nedenle anlamını belirlemek için ardından gelen kelimeye bakmak gerekir.

Kökeni, Yunancada orta anlamına gelen mesos sözcüğüdür; Türkçede kabaca mezo diye okunur ve tıbbi kelimelerde genellikle mezo biçiminde yazılır. Uluslararası kaynaklarda meso olarak görülen parça, Türkçe kaynaklarda mezoderm veya mezokolon gibi kelimelerin içinde karşınıza çıkabilir. Anatomi ve cerrahi dilinde mezo sözü, ilgili organın zar askısını kısaca belirtmek için de kullanılabilir.

Meso hangi kelimelerde kullanılır?

Genel cerrahi, radyoloji ve patoloji raporlarında mezokolon ile mezorektum sık kullanılan örneklerdir. Mezokolon, kalın bağırsağın belirli bölümlerini arka karın duvarına bağlayan karın zarı katlantısıdır. Mezorektum ise rektumun, yani kalın bağırsağın son bölümünün çevresindeki yağlı destek dokusunu ifade eder; içinde damarlar ve lenf yapıları bulunur. Bu kelimeler aynı kökü taşısa da aynı anatomik yapının adı değildir.

Bir görüntüleme raporunda “Mezokolonda küçük lenf düğümleri izlenmiştir.” cümlesi görülebilir. Burada mezokolon, gözlenen yapıların yerini tarif eder; lenf düğümlerinin önemini ise görünümleri, eşlik eden bulgular ve incelemenin yapılma nedeni belirler. Ameliyat veya patoloji raporunda mezorektal doku denmesi de değerlendirilen dokunun rektum çevresinden geldiğini anlatır.

Embriyolojide mezoderm, gelişmekte olan embriyonun orta tabakasının adıdır. Nöroanatomi kaynaklarında mezensefalon, orta beyni belirtir. Bu örneklerde mezo, bir zar askısını değil, konumu anlatır; kelimenin devamı bilinmeden her kullanımına bağırsaklarla ilgili bir anlam yüklemek doğru olmaz.

Meso ve organların zar askıları

Karın zarı, karın duvarının iç yüzünü ve birçok karın organının dışını örten ince bir örtüdür. Bazı bölgelerde katlanarak organ ile karın duvarı arasında bağlantı kurar. Bu katlantılar, organın belirli ölçüde hareket etmesine izin verirken damarların, sinirlerin ve lenf yollarının geçebileceği bir yol oluşturur. Bağırsakların hareketli olması, karın içinde hiçbir bağlantıları olmadan durdukları anlamına gelmez.

İnce bağırsağın büyük bölümünü taşıyan zar askıya mezenter denir. Bir hekim bunu “Bağırsağı besleyen damarlar mezenterin içinden geçer.” diye açıklayabilir. Günlük konuşmada “Doktor bağırsaklarımı tutan zar askıdan söz etti.” demek, bu anatomik ilişkiyi anlaşılır biçimde karşılar. Mezenter yalnızca tutucu bir zar değil, bağırsağın beslenmesiyle ilişkili yapıların da bulunduğu bir bölgedir.

Sizin açınızdan asıl önemli olan, bu bölgede hangi bulgunun tarif edildiğidir. İltihap, dolaşım sorunu veya bir kitlenin çevre dokularla ilişkisi değerlendirilirken mezo ile başlayan yapılar yer bilgisi sağlar. Rektum kanseri cerrahisinde mezorektumun değerlendirilmesi ayrıca önem taşır; çünkü çevredeki lenf yolları ve dokular tedavi planının parçasıdır. Meso sözcüğü tek başına hastalık anlamına gelmez.

Meso ile karıştırılan terimler

Mezenter ile mezokolon yakın ilişkili olsa da birbirinin yerine gelişigüzel kullanılmamalıdır. Klinik kullanımda mezenter çoğunlukla ince bağırsağın zar askısını, mezokolon ise kalın bağırsağın ilgili bölümüne ait askıyı belirtir. Periton, yani karın zarı, daha geniş bir örtü sisteminin adıdır; mezenter bu örtünün oluşturduğu özel bir katlantıdır. Dolayısıyla karın zarı ile zar askı aynı kapsamda değildir.

Mezoderm ile mezotelyum da farklı kavramlardır: mezoderm embriyonik bir tabaka, mezotelyum ise karın zarı gibi seröz zarların yüzeyini döşeyen hücre tabakasıdır. Konum bildiren ön eklerde inter yapılar arasını, endo iç tarafı, ekto dış tarafı anlatır. Meso ise çoğu böyle kullanımda orta konumla ilişkilidir; her kelimede diğer ön eklerden birinin doğrudan karşıtı sayılmaz.

Meso hakkında doktora ne sorulur?

Bir raporda mezo veya onunla başlayan bir kelime geçtiğinde, önce hangi organın ve hangi dokunun anlatıldığını netleştirmek işe yarar. “Buradaki mezo hangi yapıyı ifade ediyor?” sorusu yer bilgisini açığa çıkarır. Bir bulgu tarif edilmişse “Bu bölgedeki bulgu normal bir yapı mı, yoksa araştırılması gereken bir değişiklik mi?” diye sorabilirsiniz. Ameliyat planlanıyorsa “Bu dokunun işlem sırasında değerlendirilmesi veya çıkarılması benim tedavimi nasıl etkiler?” sorusu, kelimenin tedavinizle ilişkisini somutlaştırır.

İlişkili terimler: Mesentery, Mesocolon, Mesoderm, Mesorectum, Peritoneum