Order

Order nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Hastanede aynı kelime, kullanıldığı yere göre oldukça farklı şeyler anlatabilir: tıpta order, günlük klinik kullanımda çoğunlukla hekimin tedavi, bakım veya inceleme için verdiği istemdir. Türkçede hekim istemi ya da hekim talimatı diye karşılanır. İngilizceden gelir ve kabaca ordır diye okunur. Sağlık çalışanlarının konuşmalarında, hasta dosyasında veya elektronik hastane sisteminde bu İngilizce biçimiyle karşılaşabilirsiniz. Buradaki istem, yapılacak işlemin sağlık ekibine açık biçimde bildirilmesini sağlar.

Order kelimesinin düzen ve sistematik sıralama anlamları da vardır. Biyolojiyle ilgili bir metinde ise canlıların sınıflandırılmasındaki takım basamağını ifade eder. Dolayısıyla kelimenin sözlükteki karşılığını seçerken çevresindeki kelimelere bakmak gerekir: ilaç adıyla birlikte geçiyorsa genellikle tedavi isteminden, canlıların akrabalığından söz ediliyorsa sınıflandırmadan bahsediliyordur. Biyolojik kullanımda order için alt sınıf demek doğru değildir; alt sınıf, sınıflandırmada ayrı bir basamaktır.

Order hangi kelimelerle kullanılır?

Order, hastanenin pek çok bölümünde kullanılan bir iş akışı terimidir; belirli bir uzmanlık dalına ait değildir. İlaç orderı, hangi ilacın hangi yolla ve nasıl uygulanacağını bildiren istemdir. Tetkik orderı, kan incelemesi veya görüntüleme gibi değerlendirmelerin istenmesini anlatır. Diyet orderı ise hastanın beslenmesiyle ilgili planı belirtir. Hemşirelik uygulamalarını yönlendiren bakım istemleri de aynı sistemde yer alabilir. Bu kullanımlarda kelime, hastalığın adını değil, yapılması planlanan işi gösterir.

Bir hasta dosyasında şu kayıt bulunabilir: "Hekim istemi doğrultusunda damar yoluyla sıvı tedavisi başlandı." Doktorunuz da "Kan tahlillerinizi istedim, sonuçlara göre tedaviyi düzenleyeceğiz" diyebilir; bu cümlenin hastane sistemindeki karşılığı bir tetkik orderı olabilir. Biyolojik sınıflandırma ise daha çok mikrobiyoloji, parazitoloji ve bilimsel kaynaklarda karşınıza çıkar. Buradaki takım düzeyi, canlıları daha geniş veya daha dar akrabalık grupları içinde konumlandırmak için kullanılır.

Order sizin için ne ifade eder?

Klinik anlamdaki order, vücudunuzda gerçekleşen bir olayın adı değil, sağlık ekibinin uygulama planıdır. Örneğin damar yoluyla sıvı verilmesi istenmişse bu işlem, dolaşımınızdaki sıvı ihtiyacını karşılamayı amaçlayabilir. Ancak aynı uygulama farklı gerekçelerle istenebileceğinden, yalnızca istemin adına bakarak hastalığınız hakkında kesin sonuca varılamaz. Sizin açınızdan önemli olan, istemin hangi ihtiyaca yönelik olduğu ve uygulamadan ne beklendiğidir.

Bir orderın sisteme girilmiş olması, işlemin mutlaka tamamlandığını göstermez. İstem verilmesi, uygulanması ve uygulamanın kaydedilmesi ayrı aşamalardır; plan daha sonra değiştirilebilir veya iptal edilebilir. Günlük konuşmada "Doktor ilacımı değiştirmiş ama yeni tedavi henüz başlamamış" denmesi bu ayrımı anlatır. Biyolojik anlamdaki order ise bir canlının sınıflandırmadaki yerini gösterir. Bir etkenin hangi takıma ait olduğu, onu tanımlamaya yardımcı olabilir; sizde oluşturacağı hastalığın ağırlığını doğrudan belirlemez.

Order hangi terimlerle karıştırılır?

Order ile reçete birbirine yakın olsa da aynı kapsamda değildir. Reçete, ilaçların temini ve kullanımı için düzenlenen belgedir; order ise ilaç dışında tetkik, beslenme ve bakım uygulamalarını da kapsayabilir. Tedavi planı daha geniş bir çerçevedir ve hedefleri, izlenecek yolu, değerlendirmeyi içerir. Order bu planın uygulanabilir bir isteme dönüşmüş parçası olabilir. İstem kaydı ile uygulama kaydı arasındaki fark da önemlidir: ilki yapılacak işi, ikincisi yapılan işi bildirir.

Biyolojik kullanımda en sık karışan karşılıklar sınıf, alt sınıf ve familyadır. Temel sınıflandırmada takım, sınıfın altında ve familyanın üstünde bulunur; familya Türkçede aile olarak da adlandırılır. Alt sınıf ise sınıfın altında kullanılan farklı bir ara basamaktır ve takımın eş anlamlısı değildir. Bu nedenle bir biyoloji sözlüğünde order gördüğünüzde takım karşılığını düşünmek, hastane dosyasında gördüğünüzde ise hekim istemi olasılığını değerlendirmek daha doğru olur.

Order hakkında ne sormalısınız?

Hasta dosyanızdaki orderın amacını anlamak için "Bu istem hangi sorunu değerlendirmek veya tedavi etmek için verildi?" diye sorabilirsiniz. Yapılmasını beklediğiniz bir işlem varsa "Bu istem yalnızca planlandı mı, yoksa uygulandı mı?" sorusu, kayıt ile gerçekleşen uygulamayı ayırır. İlaç veya beslenme düzeniniz değiştiyse "Yeni istemle birlikte önceki uygulamalarımdan hangileri değişti?" sorusu, eski ve yeni planın yanlışlıkla birlikte sürdürülmesini önlemeye yardımcı olur. Biyolojik sınıflandırmayla ilgili bir belgede ise kelimenin yanındaki canlı adı ve sınıflandırma başlığı, burada tedavi talimatından değil takım düzeyinden söz edildiğini gösterebilir.

İlişkili terimler: Prescription, Treatment, Taxonomy, Class, Family