Oris

Oris nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Dudakların ve ağız köşelerinin anatomik adlarında sık geçen oris, ait olduğu ifadeyle birlikte anlaşılır; tıpta oris, Latince ağız anlamındaki os sözcüğünün tamlama biçimidir. Türkçede kabaca ağzın diye karşılanır ve yazıldığına yakın, o-ris şeklinde okunur. Bir kasın ya da anatomik bölgenin adında bulunduğunda, o yapının ağızla ilişkisini gösterir. Bu nedenle yalnızca oris sözcüğünü değil, önünde bulunan kelimeyi de bilmek gerekir.

Ağız köşesinin tam anatomik adı angulus oris biçimindedir. Bu ifadede angulus açı veya köşe, oris ise ağzın anlamını taşır. Dolayısıyla oris ile ağız köşesi aynı şey değildir; ağız köşesini belirten, kelimelerin birlikte oluşturduğu addır. Günlük konuşmada kullanılan ağız kenarı ifadesi daha geniş bir bölgeyi anlatabilirken, anatomide ağız köşesi üst ve alt dudağın yanlarda birleştiği yeri belirtir.

Oris hangi ifadelerde kullanılır?

Oris, anatomi kitaplarında, yüz kaslarını anlatan muayene notlarında ve bazı işlem kayıtlarında karşınıza çıkabilir. Diş hekimliği, plastik cerrahi, dermatoloji ve nöroloji, ağız çevresindeki yapılarla ilgilenen alanlardandır. Angulus oris ağız köşesini, orbicularis oris ise dudakların çevresinde yer alan ve ağzın kapanmasına katkı sağlayan kası adlandırır. Rima oris, dudakların arasında kalan ağız açıklığının anatomik adıdır; burada anlatılan yapı ağız boşluğunun tamamı değildir.

Levator anguli oris, ağız köşesini yukarı kaldıran kasın; depressor anguli oris ise ağız köşesini aşağı çeken kasın adıdır. Bu ifadelerde hareketi anlatan kelime değiştiği için, aynı bölgeyle ilişkili kasların görevleri de ayrılır. Bir muayene raporunda “Sağ ağız köşesinde istirahat sırasında aşağı doğru çekilme izleniyor.” cümlesi bulunabilir. Böyle bir kayıtta sözü edilen yer angulus oris bölgesidir; kaydın ne ifade ettiği, yüzün diğer hareketleri ve muayene bulgularıyla birlikte değerlendirilir.

Oris ile adlandırılan yapılar nasıl çalışır?

Ağız köşesi, yüz ifadesini oluşturan kasların çekiş kuvvetlerinin buluştuğu hareketli bir bölgedir. Gülümsediğinizde, dudaklarınızı büktüğünüzde veya ağzınızı sıkıca kapattığınızda farklı kaslar birlikte çalışır. Orbicularis oris dudakların kapanmasına ve öne doğru uzatılmasına katkıda bulunur; bu hareketler konuşurken, üflerken ve yiyeceği ağızda tutarken kullanılır. Yüz kaslarının hareketini büyük ölçüde yüz siniri yönetir.

Doktorunuz “Dudaklarınızı büzün, ardından dişlerinizi göstererek gülümseyin.” dediğinde, ağız çevresindeki kasların hareketini ve yüzün iki tarafı arasındaki uyumu değerlendirebilir. Günlük hayatta “Bardağı ağzıma götürünce su dudak kenarımdan kaçıyor.” diye anlatılan bir yakınmada dudakların kapanması, duyu ve yutma işlevi ayrı ayrı ele alınır. Ağız köşesindeki çatlak veya kızarıklık ise kas hareketinden farklı olarak deri ve dudak yüzeyini ilgilendirebilir. Aynı yerin adı, hareket muayenesinde de cilt değerlendirmesinde de kullanılabildiğinden, kelimenin yanındaki bulgu önemlidir.

Oris hangi terimlerle karıştırılır?

Oris ile oral birbirine yakın görünür, fakat dilbilgisel görevleri farklıdır. Oral, ağızla ilgili veya ağız yoluyla anlamında kullanılan bir sıfattır; oral ilaç denildiğinde ilacın ağızdan alınması anlatılır. Oris ise çoğunlukla Latince anatomik tamlamanın içinde yer alır. Örneğin bir ilaç kullanım talimatında oral sözcüğüyle karşılaşmanız, ağız köşesine uygulanacak bir tedavi tarif edildiği anlamına gelmez.

Latince os sözcüğü de dikkat gerektirir: anatomide aynı yazımla ağız ve kemik anlamına gelen ayrı sözcükler vardır. Ağız anlamındaki sözcüğün tamlama biçimi oris, kemik anlamındakinin ise ossis olur. Auris ise kulağı adlandırır; oris ile yazılış benzerliği olsa da başka bir bölgeye aittir. Ayrıca angulus oris bir yer adıyken, ağız köşesi iltihabı o bölgede gelişen bir durumdur. Anatomik bir ad ile hastalık adı arasındaki bu fark, kayıtta yalnızca bölgenin mi yoksa bir sorunun mu belirtildiğini ayırır.

Oris için hangi sorular işe yarar?

Bir kayıt veya işlem açıklamasında oris geçtiğinde “Burada ağız köşesi mi, dudak çevresindeki kas mı tarif ediliyor?” diye sormak, söz edilen yapıyı netleştirir. Yanında güçsüzlük, hassasiyet ya da lezyon gibi bir ifade varsa “Bu bulgu hareketi mi, cildi mi etkiliyor ve tedavi planını nasıl değiştiriyor?” sorusu değerlendirmeyi somutlaştırır. Görüşmede yakınmanın ne zaman başladığını, konuşma veya yemek sırasında değişip değişmediğini ve hangi tarafta olduğunu belirtmek de yararlıdır. Estetik bir işlem planlanıyorsa, hedeflenen kasın tam adı ve beklenen hareket değişikliği, yalnızca ağız çevresi denmesinden daha açık bilgi verir.

İlişkili terimler: Os, Angulus, Rima, Levator, Depressor