Peri

Peri nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Bir organın çevresindeki dokuların da kendi adları vardır; tıpta peri, bu adların içinde çevreyle ilişkiyi anlatan bir ön ektir. Günlük dildeki karşılığı kabaca etrafında veya çevresinde diye düşünülebilir. Asıl anlamını, önüne geldiği organı, dokuyu ya da olayı belirten kelimeyle birlikte kazanır. Bu nedenle peri gördüğünüzde yalnızca ön eke değil, kelimenin geri kalanına da bakmak gerekir.

Kökeni Eski Yunancadaki çevresinde anlamını taşıyan sözcüktür; Türkçede yazıldığı gibi peri diye okunur. Günlük dildeki masal kahramanı periyle tıbbi anlam bakımından ilişkili değildir. Anatomik kelimelerde çoğunlukla bir yapının çevresini, zaman bildiren kelimelerde ise bir olayın öncesine ve sonrasına uzanan dönemi anlatır. Her kullanımda doğrudan dış yüzey anlamı vermediği için kelimeyi bütünüyle değerlendirmek daha doğrudur.

Peri hangi tıbbi kelimelerde kullanılır?

Peri, anatomi derslerinden görüntüleme raporlarına, ameliyat değerlendirmelerinden göz muayenelerine kadar geniş bir alanda karşınıza çıkar. Perikard, kalbi çevreleyen zarımsı kesenin adıdır ve kardiyoloji değerlendirmelerinde sık kullanılır. Perivasküler, damar çevresindeki yerleşimi belirtir; patoloji raporunda geçen perivasküler inflamasyon, iltihabi hücrelerin damarların çevresinde görüldüğünü anlatır. Periartiküler ise eklemin çevresindeki yapılarla ilgilidir; kas, tendon, bağ veya eklem yakınındaki başka dokular için kullanılabilir.

Bir görüntüleme raporundaki “Periartiküler yumuşak dokularda şişlik izlenmektedir.” cümlesi, şişliğin eklem çevresinde bulunduğunu söyler; nedenini tek başına açıklamaz. Periorbital ödem, göz çukurunun çevresinde, örneğin göz kapaklarında görülen şişliği anlatır. Anestezi ve cerrahide kullanılan perioperatif dönem ise ameliyat öncesini, ameliyat sırasını ve sonrasını kapsar. Doktorunuzun “Perioperatif dönemde kullandığınız ilaçları birlikte değerlendireceğiz.” demesi, ilaçların ameliyat süreci boyunca nasıl yönetileceğini konuşacağınız anlamına gelir.

Peri vücutta neyi anlatır?

Peri çoğunlukla bir bulgunun yerini tarif eder; o bölgede hangi mekanizmanın işlediğini söylemek için kelimenin devamına ihtiyaç vardır. Örneğin perikard, kalbin hareket ederken çevresindeki yapılarla sürtünmesini azaltmaya yardımcı olan bir yapıdır. Perikardit dendiğinde ise bu yapının iltihaplanması anlatılır. Aynı ön ekle başlayan bu kelimelerin biri normal anatomik yapıyı, diğeri o yapıda gelişen hastalık sürecini adlandırır. Dolayısıyla peri tek başına hastalık anlamına gelmez.

Göz çevresindeki ödemde dokular arasında sıvı birikir ve göz kapakları şiş görünebilir; alerji, enfeksiyon veya başka durumlar bunun farklı nedenleri olabilir. Damar çevresindeki iltihabi hücreler ise bağışıklık yanıtının nerede yoğunlaştığını gösterir, fakat hangi hastalığın bulunduğu diğer bulgularla belirlenir. Günlük konuşmada “Doktor şişliğin eklemin içinde değil, çevresinde olduğunu söyledi.” demeniz, periartiküler yerleşimin anlaşılır bir karşılığıdır. Sizin açınızdan yerleşim önemlidir; aynı bölgede hissedilen ağrı, eklemin kendisinden veya çevresindeki tendon ve bağlardan kaynaklanabilir.

Peri ile hangi ön ekler karıştırılır?

Peri ile intra arasındaki temel fark, çevre ve iç ayrımıdır. Periartiküler dokular eklemin çevresindeyken, intraartiküler bir bulgu eklem içindeki yerleşimi anlatır. Örneğin eklem içinde sıvı artışı ile eklem çevresindeki şişlik aynı bulgu değildir; muayene ve görüntüleme bunları ayırmaya yardımcı olur. Benzer biçimde perivasküler damar çevresini, intravasküler damar içini belirtir.

Epi genellikle üzerinde veya üstünde, endo ise içinde ya da iç bölümünde anlamı taşır; ancak bu ön eklerin oluşturduğu yerleşik anatomik adlar kendi tanımlarıyla öğrenilir. Epikard kalp duvarının dış katmanını, endokard kalbin iç yüzünü döşeyen tabakayı, perikard ise kalbi çevreleyen keseyi ifade eder. Para da bazı kelimelerde yanında veya yakınında anlamıyla kullanılır ve periyle karıştırılabilir. Bunlar her bağlamda birbirinin yerine geçmez; örneğin paraaortik aortun yanındaki, periaortik ise aort çevresindeki yerleşimi vurgular.

Peri için doktora ne sorabilirsiniz?

Rapordaki kelimenin tamamını kullanarak “Burada tarif edilen bulgu organın içinde mi, çevresindeki dokularda mı?” diye sormak, şikâyetinizin kaynağını konuşmayı kolaylaştırır. Şişlik veya iltihap tarif edilmişse “Bu yerleşimin şikâyetlerimle ilişkisi nedir ve nedenini anlamak için başka değerlendirme gerekiyor mu?” sorusu, bulgunun nasıl yorumlandığını öğrenmenizi sağlar. Ameliyat planlanıyorsa “Perioperatif dönemde ilaçlarım, beslenmem ve günlük hareketlerim için nasıl bir plan uygulanacak?” diye sorabilirsiniz. Özellikle ilaçlarınızı kendiliğinizden bırakmak yerine ameliyat ekibinin size özel düzenlemesini öğrenmek önemlidir.

İlişkili terimler: Pericardium, Pericarditis, Periorbital, Perivascular, Intra-Articular