Recurrent

Recurrent nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Bir rahatsızlığın yeniden ortaya çıkmasını anlatırken tıpta recurrent sözcüğü kullanılır; günlük dilde karşılığı tekrarlayan veya yineleyendir. Ancak anatomi söz konusu olduğunda aynı kelime, bir sinirin ya da damarın yön değiştirip geriye doğru ilerleyen seyrini anlatabilir. Dolayısıyla sözcüğün anlamını belirleyen, yanında hastalık adının mı yoksa bir yapı adının mı bulunduğudur. Hastalık için zamana yayılan bir tekrar, anatomik yapı içinse izlediği yoldaki bir dönüş tarif edilir.

Recurrent İngilizce bir sözcüktür ve kabaca rikarınt diye okunur. Kökeni, geri dönmek anlamındaki Latince recurrere fiiline dayanır. Latince anatomik adlarda recurrens biçimiyle, Türkçe tıp dilinde ise rekürren karşılığıyla karşılaşabilirsiniz. Doktorunuzun tekrarlayan dediği durum, İngilizce bir belgede recurrent olarak yazılmış olabilir; burada kullanılan dil değişir, anlatılan özellik değişmez.

Recurrent hangi ifadelerde kullanılır?

Enfeksiyon hastalıkları, üroloji, nöroloji ve onkoloji gibi dallarda recurrent, yeniden görülen yakınmaları veya hastalıkları nitelemek için kullanılır. Rekürren idrar yolu enfeksiyonu, idrar yolu enfeksiyonunun ayrı dönemlerde yeniden gelişmesini anlatır. Rekürren baş ağrısı, ağrının tekrar eden ataklar halinde yaşandığını belirtir; baş ağrısının nedenini ise açıklamaz. Rekürren tümör ifadesi, daha önce tedavi edilmiş bir tümörün yeniden ortaya çıkmasını anlatabilir; bunun aynı bölgede mi yoksa başka bir yerde mi olduğu ayrıca değerlendirilir.

Anatomi ve cerrahide anlam farklılaşır: rekürren laringeal sinir, gırtlağa ulaşırken dönüş yapan bir sinirin adıdır. Rekürren arter ise çıktığı damara göre geriye yönelen seyri nedeniyle bu adı alır. Örneğin dirsek çevresindeki radial rekürren arter, önkoldan yukarı doğru ilerleyerek bölgenin damar bağlantılarına katılır. Bir raporda “Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu öyküsü mevcuttur.” cümlesi geçmişteki hastalık ataklarını bildirirken, ameliyat notunda sinirin adının geçmesi cerrahi bölgede tanınan bir yapıyı belirtir.

Recurrent vücutta neyi anlatır?

Tekrarlayan bir hastalıkta belirtiler azalabilir veya kaybolabilir, ardından yeniden başlayabilir. Bu dönüşün nedeni her hastalıkta aynı değildir: yeni bir enfeksiyon gelişmiş olabilir, önceki sorun tamamen ortadan kalkmamış olabilir veya ataklara yatkınlık oluşturan bir durum bulunabilir. İdrar yolu enfeksiyonlarında, örneğin idrarın mesanede kalmasına yol açan bir sorun tekrarları kolaylaştırabilir. Hangi mekanizmanın geçerli olduğunu anlamak için belirtilerin zamanlaması, önceki tedaviye yanıt ve gerektiğinde tahliller birlikte değerlendirilir. Sizin açınızdan önemli olan yalnızca yeniden hastalanmış olmak değil, tekrarın önceki olayla ilişkili olup olmadığının anlaşılmasıdır.

Günlük konuşmada “İyileştiğimi sanıyorum ama aynı şikâyet yeniden başlıyor.” demeniz, doktorun tekrarların düzenini araştırmasına yardımcı olacak bir öykü verir. Anatomik kullanımda ise rekürren sözcüğü, sinirin veya damarın hastalandığını değil, yolunun özelliğini anlatır. Rekürren laringeal sinir, ses tellerinin hareketini sağlayan kasların çoğuna hareket komutlarını taşır. Bu sinirin zarar görmesi ses kısıklığına yol açabilir; ancak her ses kısıklığı sinir hasarından kaynaklanmaz. Doktorun “Ameliyat sırasında gırtlağa giden sinirin seyrini izleyip onu koruyoruz.” demesi, bu yapının ameliyatla ilişkisini açıklar.

Recurrent hangi terimlerle karıştırılır?

Persistent, devam eden veya kaybolmadan süren durum demektir; recurrent ise yeniden ortaya çıkmayı vurgular. Sürekli hissedilen bir ağrıyla, aralarda hafifleyen ya da kaybolan ve sonra yeniden başlayan ağrı bu nedenle farklı biçimlerde tarif edilir. Kronik sözcüğü uzun süreli bir gidişi anlatır; bir hastalık hem kronik olabilir hem de tekrarlayan ataklarla seyredebilir. Bu kelimeler birbirinin yerine kullanıldığında hastalığın zaman içindeki örüntüsü yanlış anlaşılabilir.

Relapse ve nüks, özellikle hastalık kontrol altına alındıktan sonra aynı hastalığın geri dönmesini anlatmak için kullanılır. Recurrent daha geniş bir tekrar ifadesidir; her kullanımında önceki hastalığın tamamen ortadan kalkmış olduğu varsayılmaz. Örneğin yeniden gelişen bir enfeksiyon, öncekinin geri dönmesi yerine yeni bir enfeksiyon da olabilir. Anatomide karşılaşabileceğiniz retrograd ise olağan yönün tersine ilerlemeyi anlatır ve kan akımı gibi süreçler için de kullanılır; rekürren arter adı, damardaki kanın ters aktığı anlamına gelmez.

Recurrent için hangi sorular sorulabilir?

Hastalıkla ilgili bir belgede recurrent yazıyorsa “Bu, önceki hastalığın geri dönmesi mi, yoksa yeni bir atak mı?” sorusu, tekrarın nasıl yorumlandığını netleştirir. Yakınmalarınız dönem dönem geliyorsa “Tekrarların nedenini araştırmak için hangi belirtileri, tahlilleri ve önceki tedavileri birlikte değerlendireceğiz?” diye sormanız, incelemenin hedefini öğrenmenizi sağlar. Sözcük bir ameliyat notunda veya anatomi raporunda geçiyorsa “Buradaki rekürren ifadesi yalnızca sinirin ya da damarın seyriyle mi ilgili, yoksa işlevinde bir sorun da saptanmış mı?” sorusu, yapının adıyla ona ait bir bulguyu ayırır.

İlişkili terimler: Recurrence, Relapse, Persistent, Retrograde