Rhinosinusitis

Rhinosinusitis nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Burun tıkanıklığı, koyulaşan akıntı ve yüzde dolgunluk birlikte olduğunda, tıpta rhinosinusitis adı verilen durum gündeme gelebilir. Türkçe tıp dilinde rinosinüzit diye yazılır ve kabaca “ri-no-si-nü-zit” diye okunur. Burun boşluğunu ve onunla bağlantılı sinüsleri örten dokuda gelişen iltihaplanmayı anlatır. Buradaki iltihap sözcüğü mutlaka bakteri bulunduğunu göstermez; virüsler ve dokunun farklı nedenlerle verdiği iltihabi yanıt da aynı tabloya yol açabilir.

Kelimenin burunla ilgili bölümü Yunancadan, sinüs bölümü Latincedeki boşluk anlamından gelir; sonundaki ek ise iltihaplanmayı belirtir. Günlük konuşmada genellikle sinüzit denir, ancak rinosinüzit adı burnun da sürece katıldığını daha açık anlatır. “Burnum tıkalı, yanaklarımda baskı var ve kokuları eskisi gibi alamıyorum” cümlesi, bu durumda duyulabilecek yakınmaları gündelik dille bir araya getirir. Bu yakınmaların hepsinin aynı kişide bulunması gerekmez.

Rinosinüzit hangi raporlarda geçer?

Rinosinüzit en sık kulak burun boğaz muayenesinde, aile hekimliği görüşmesinde ve sinüs tomografisi raporunda karşınıza çıkar. Muayenede burun içindeki şişlik, salgılar ve gerektiğinde ince bir kamerayla görülen değişiklikler değerlendirilir. Tomografide sinüsleri örten dokunun kalınlaşması veya boşluklarda sıvı görülmesi tarif edilebilir. “Üst çene sinüslerinde mukozal kalınlaşma izlenmektedir” bir rapor cümlesidir; burada sözü edilen, sinüsün iç yüzeyindeki örtücü dokunun kalınlaşmasıdır. Görüntüleme bulguları yakınmalar ve muayeneyle birlikte yorumlanır.

Akut rinosinüzit, yakın zamanda başlayan ve sınırlı süre devam eden tabloyu anlatır. Kronik rinosinüzit, yakınmaların aylar boyunca sürmesiyle birlikte muayene veya görüntülemede iltihabi değişikliklerin gösterildiği durum için kullanılır. Nazal polipli kronik rinosinüzit ifadesinde, burun içinde yumuşak doku çıkıntıları da vardır. Akut bakteriyel rinosinüzit ise bakterilerin neden olduğu düşünülen alt gruptur. Bu ifadeler birbirinin yerine geçmez; hastalığın süresi, eşlik eden bulgular ve olası neden tedavi kararını değiştirir.

Rinosinüzitte vücutta neler olur?

Sinüsler, yüz ve kafa kemiklerinin içinde bulunan, burun boşluğuna dar açıklıklarla bağlanan hava boşluklarıdır. İç yüzeylerindeki mukoza salgı üretir; mikroskobik hareketli tüyler bu salgının buruna doğru taşınmasına yardım eder. Mukoza şiştiğinde bağlantı yolları daralabilir ve salgının uzaklaştırılması zorlaşabilir. Bunun sonucunda tıkanıklık, geniz akıntısı, yüzde basınç ve koku almada azalma gelişebilir. Yüzde ağrı olması tek başına hangi sinüsün etkilendiğini veya nedenin bakteri olduğunu göstermez.

Akut tabloların çoğu soğuk algınlığı gibi viral enfeksiyonlarla ilişkilidir. Sarı ya da yeşil akıntı tek başına antibiyotik gerektirdiğini kanıtlamaz; yakınmaların seyri ve muayene daha belirleyicidir. Hekiminiz, “Akıntının renginden çok, şikâyetlerinizin nasıl ilerlediğine bakıyorum” diyebilir. Tedavide uygun hastada tuzlu suyla burun temizliği ve burun içi kortizonlu ilaçlar kullanılabilir; antibiyotik her rinosinüzitte gerekli değildir. Göz çevresinde belirgin şişlik, görmede bozulma veya alışılmadık derecede şiddetli baş ağrısı gelişmesi ise acil değerlendirme gerektirebilir.

Rinosinüzit hangi durumlarla karışır?

Rinit, esas olarak burun mukozasının iltihaplanmasıdır; rinosinüzit ise burunla birlikte sinüsleri de kapsar. Alerjik rinitte hapşırma, burunda kaşıntı ve sulu akıntı daha belirgin olabilir. Alerji ile rinosinüzit aynı kişide birlikte bulunabilir, fakat alerji saptanması sinüslerde de iltihap olduğunu kendiliğinden göstermez. Sinüzit ve rinosinüzit günlük kullanımda yakın anlamlıdır; rinosinüzit, burunla sinüslerin birlikte değerlendirilmesini vurgular.

Migren de alın veya yüz bölgesinde ağrı yapabildiğinden sinüs ağrısıyla karıştırılabilir. Bulantı, ışığa duyarlılık ve ataklar halinde gelen baş ağrısı migren açısından sorgulanır. Sinüs tomografisinde görülen hafif bir değişiklik, baş ağrısının nedenini kesin olarak açıklamaz. Diş kökenli enfeksiyonlar da özellikle üst çene sinüsünü etkileyebilir; tek taraflı yakınma ve diş sorunları varsa bu olasılık ayrıca değerlendirilir.

Rinosinüzit için hangi sorular işe yarar?

Görüşmeye yakınmaların başlangıcını, arada düzelip yeniden kötüleşip kötüleşmediğini ve kullandığınız ilaçları anlatarak başlayabilirsiniz. Raporunuzda rinosinüzit yazıyorsa, “Görüntüdeki değişiklikler şikâyetlerimi açıklıyor mu?” sorusu bulgunun sizin için önemini netleştirir. Tedavi planlanırken, “Bende antibiyotik gerektiren bir durum mu düşünüyorsunuz?” diye sorabilirsiniz. Yakınmalar uzuyorsa, “Alerji, polip veya diş kaynaklı bir sorun açısından değerlendirme gerekiyor mu?” sorusu yararlıdır. Koku kaybı, uyku bozulması ve günlük işlerin etkilenmesi de tedavi seçiminde önem taşıdığı için görüşmede belirtilmelidir.

İlişkili terimler: Rhinitis, Sinusitis, Nasal Polyp, Mucosa