Ructus

Ructus nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Yemekten sonra ağzınızdan sesle hava çıkmasına günlük dilde geğirme, tıpta ructus denir. Kelime Latinceden gelir ve kabaca “ruk-tus” diye okunur. Hem geğirme eylemini hem de bu sırada çıkan geğirtiyi anlatabilir. Türkçe bir görüşmede hekiminiz çoğunlukla geğirme kelimesini kullanırken, tıbbi kaynaklarda ructus veya eruktasyon sözcükleriyle karşılaşabilirsiniz.

Geğirme genellikle yutulan havanın ağız yoluyla dışarı çıkmasıdır; bağırsak gazının makattan atılmasından farklıdır. Günlük konuşmadaki “Gazlı içecek içince geğiriyorum.” cümlesi bu duruma örnektir. Ara sıra, özellikle yemek sonrasında ortaya çıkması olağan olabilir. Sıklaşması, rahatsızlık vermesi veya başka yakınmalarla birlikte görülmesi ise değerlendirmede önem kazanır.

Ructus hangi kayıtlarda kullanılır?

Ructus, daha çok gastroenterolojiyle ilgili kaynaklarda ve sindirim sistemi yakınmalarının kaydedildiği hekim notlarında görülebilir. Bir kan tahlilinin ölçülen değeri değildir; kişinin anlattığı veya muayene sırasında gözlenen bir yakınmayı adlandırır. Klinik notta “Yemeklerden sonra sık geğirme tarif ediyor.” yazılması, şikâyetin kayda geçirildiğini gösterir; nedeninin belirlendiğini göstermez.

Hekimler geğirmeyi anlatırken gastrik geğirme ve supragastrik geğirme ayrımını kullanabilir. Gastrik geğirmede hava mideden gelir; supragastrik geğirmede ise yemek borusuna alınan hava, mideye ulaşmadan geri çıkar. Ructus ile birlikte aerofaji yazılması hava yutmanın, gastroözofageal reflü yazılması ise mide içeriğinin yemek borusuna kaçmasının değerlendirildiğini düşündürür. Bu terimler aynı yakınmaya eşlik edebilse de birbirinin yerine geçmez.

Ructus sırasında vücutta ne olur?

Yemek yerken, içerken ve tükürüğünüzü yutarken bir miktar hava da yutarsınız. Midede biriken hava, mide ile yemek borusu arasındaki kas yapısının geçici olarak gevşemesiyle yukarı çıkabilir. Hava yemek borusundan geçip ağızdan atıldığında geğirme gerçekleşir. Hızlı yemek, yemek sırasında çok konuşmak, sakız çiğnemek ve gazlı içecek tüketmek bu süreci artırabilir.

Supragastrik geğirmede farklı bir hareket örüntüsü vardır: Hava yemek borusuna çekilir veya itilir, ardından hızla dışarı verilir. Bu durum zamanla öğrenilmiş, çoğu kez kişinin farkında olmadan tekrarladığı bir davranış biçimine dönüşebilir; kişinin şikâyeti bilerek yaptığı anlamına gelmez. Hekiminizin “Geğirmenin kaynağını anlamak için ne zaman arttığını konuşalım.” demesi, bu ayrımı araştırmaya yöneliktir.

Sizin açınızdan önemli olan yalnızca sesin çıkması değil, yemek yeme ve günlük yaşam üzerindeki etkisidir. Şişkinlik, göğüste yanma, ağza ekşi sıvı gelmesi veya yutma güçlüğünün eşlik etmesi farklı nedenleri gündeme getirir. Açıklanamayan kilo kaybı, kanlı kusma ya da siyah dışkı gibi bulgular ise geğirmeden ayrı olarak gecikmeden değerlendirilmelidir.

Ructus hangi terimlerle karıştırılır?

Eruktasyon, ructus ile aynı olayı anlatan bir başka tıbbi addır. Aerofaji ise geğirmenin kendisi değil, fazla hava yutulmasıdır; karında şişkinliğe ve gaz yakınmalarına katkıda bulunabilir. Her geğiren kişide aerofaji bulunmadığı gibi, hava yutan herkesin temel şikâyeti geğirme olmayabilir.

Gastroözofageal reflüde mide içeriği yemek borusuna geri kaçar; geğirmede ise esas olarak hava dışarı çıkar. Bu nedenle yalnızca geğirmeye bakarak reflü tanısı konulmaz. Regürjitasyon, mide içeriğinin belirgin bir kusma çabası olmadan ağza gelmesidir. Hıçkırık ise diyaframın istemsiz kasılması ve ses telleri arasındaki açıklığın aniden kapanmasıyla oluşur; hava boşaltma hareketi değildir. Bağırsak gazının makattan çıkması için kullanılan flatulans da ructus ile farklı bir çıkış yolunu anlatır.

Ructus için hekime ne sorulur?

Görüşmeye giderken geğirmenin öğünlerle ilişkisini, hangi içeceklerle arttığını, uykuda sürüp sürmediğini ve eşlik eden yakınmaları not etmek yararlıdır. “Geğirmem mideden gelen havaya mı, supragastrik geğirmeye mi benziyor?” sorusu mekanizmayı netleştirebilir. “Yanma ve ağza ekşi sıvı gelmesi, reflü açısından değerlendirme gerektiriyor mu?” sorusu eşlik eden belirtilere odaklanır. “Benim durumumda yeme alışkanlıklarını değiştirmek mi, davranışsal tedavi mi, başka bir inceleme mi uygun?” sorusu ise yaklaşımın kişiselleştirilmesini sağlar. Hekim, öykünüze göre inceleme gerekip gerekmediğini ve uygun tedavi yolunu belirler.

İlişkili terimler: Eructation, Flatulence, Regurgitation