Spinal

Spinal nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Belinizle ilgili bir değerlendirmede de ameliyat öncesi anestezi görüşmesinde de aynı kelimeyi duyabilirsiniz: tıpta spinal, omurga veya omurilikle bağlantılı yapıları ve uygulamaları niteleyen bir sözcüktür. Günlük dilde karşılığı, kullanıldığı yere göre omurgayla ilgili ya da omurilikle ilgili olabilir. Bu yüzden kelimenin yanındaki ifade önemlidir; spinal kanal bir yapının adını, spinal anestezi ise bir uyuşturma yöntemini belirtir.

Sözcük, Latince spinalis kelimesinden gelir; kökündeki spina, omurga ve diken anlamlarında kullanılır. Türkçede kabaca si-pi-nal diye okunur ve spinal olarak yazılır. Tıbbi konuşmada diken anlamından çok omurga ve omurilik bağlantısı öne çıkar. Spinal sözcüğü tek başına hastalık anlamına gelmez; bir bölgenin, sinirin, hastalığın veya işlemin hangi yapıyla ilişkili olduğunu anlatır.

Spinal hangi ifadelerde kullanılır?

Radyoloji, nöroloji, beyin ve sinir cerrahisi, ortopedi ve anesteziyoloji bu kelimenin sık duyulduğu alanlardır. Omurga manyetik rezonans raporunda geçen spinal kanal, omuriliğin ve alt seviyelerde sinir köklerinin bulunduğu kemik kanalı anlatır. Spinal stenoz, bu kanalın daralmasıdır. Örneğin, “Bel bölgesinde spinal kanal daralması izlenmektedir.” cümlesi, daralmanın görüntülemede görüldüğünü bildirir; yakınmalarınızla ilişkisi ayrıca değerlendirilir.

Spinal kord, omuriliğin tıbbi adıdır; spinal sinir ise omurilikle bağlantılı olarak çıkan siniri ifade eder. Anestezi görüşmesindeki spinal anestezi, belden yapılan bir enjeksiyonla vücudun alt bölümünde geçici uyuşma sağlayan yöntemdir. Doktorunuz “Ameliyat sırasında ağrı duymamanız için spinal anestezi uygulayabiliriz.” diyebilir. Burada spinal sözcüğü bir görüntüleme bulgusunu değil, anestezinin uygulama yolunu anlatır; işlem mutlaka uyutulacağınız anlamına gelmez.

Spinal yapılar nasıl çalışır?

Omurga, üst üste dizilen omurlardan oluşan destek yapısıdır; omurilik ise bu yapının içindeki kanalda uzanan sinir dokusudur. Omurilik, beyin ile vücut arasında hareket emirlerinin ve duyusal bilgilerin iletilmesine katılır. Çevresindeki zarlar ve beyin omurilik sıvısı koruyucu ortam sağlar. Omurilik bel bölgesinde sonlanırken aşağıya doğru devam eden sinir kökleri, bacaklara ve leğen kemiği içindeki yapılara giden iletişimi sürdürür.

Spinal kanal daraldığında içerideki sinir yapıları baskı altında kalabilir. Bel bölgesindeki daralma bacaklarda ağrı, uyuşma veya yürürken artan rahatsızlıkla ilişkili olabilir; boyun bölgesinde omuriliğin etkilenmesi el becerisi ve denge sorunlarına yol açabilir. Ancak görüntüdeki daralmanın derecesi ile hissedilen ağrının şiddeti her zaman örtüşmez. Günlük konuşmada “Belimde kanal daralması var, yürüyünce bacaklarım uyuşuyor.” denmesi, bu ilişkiye örnektir. Yeni güç kaybı veya idrar kontrolünde değişiklik, değerlendirmede özellikle önem taşır.

Spinal anestezide ilaç, genellikle omuriliğin sonlandığı seviyenin altından, beyin omurilik sıvısının bulunduğu aralığa verilir; amaç omuriliğin içine enjeksiyon yapmak değildir. İlaç sinir iletimini geçici olarak baskıladığı için ağrı duyusu azalır, bacaklarda ağırlık ve hareket güçlüğü oluşabilir. Etki çekildikçe duyu ve hareket geri döner. Kullanılan ilaca ve yapılan ameliyata göre uyuşmanın süresi değişir; anestezi ekibi işlem boyunca dolaşımınızı ve genel durumunuzu izler.

Spinal ile neler karıştırılır?

Spinal ve vertebral sözcükleri yakın alanları anlatır ama her cümlede birbirinin yerine geçmez. Vertebral, özellikle omurla ilgili demektir; vertebral kırık, omur kemiğindeki kırığı ifade eder. Spinal ise bağlama göre omurgayı, kanalı, omuriliği veya sinirlerle ilgili bir işlemi niteleyebilir. Omurga ile omurilik de farklı yapılardır: omurga kemik ve eklemlerden oluşan taşıyıcı yapı, omurilik sinir dokusudur. Dolayısıyla omurgadaki her değişiklik omurilik hasarı demek değildir.

Spinal anestezi ile epidural anestezi arasındaki temel fark, ilacın bırakıldığı yerdir. Spinal yöntemde ilaç beyin omurilik sıvısına, epidural yöntemde ise omuriliği çevreleyen zarın dışındaki epidural aralığa verilir. Epidural uygulamada gerektiğinde ilaç vermeyi sürdürmek için ince bir kateter bırakılabilir. Ayrıca spinal stenoz ile disk hernisi aynı bulgu değildir: disk hernisi, günlük dilde fıtık denilen disk taşmasıdır; spinal stenoz kanal daralmasıdır ve fıtık bu daralmaya katkıda bulunabilir.

Spinal için hangi sorular sorulmalı?

Görüşmede soruyu, spinal kelimesinin geçtiği ifadeye göre seçmek yararlıdır. Görüntüleme bulgusu için “Spinal ifadesi burada hangi yapıyı anlatıyor ve şikâyetlerimle nasıl ilişkili?” sorusu, yer ile yakınma arasındaki bağlantıyı açığa çıkarır. Anestezi planlanıyorsa “Spinal anestezi benim ameliyatım için neden tercih ediliyor, beklenen etkileri ve riskleri neler?” diye sorabilirsiniz. Daralma veya sinir etkilenmesi konuşuluyorsa “Muayenemde sinir etkilenmesi var mı ve bu bulgu tedavi planımı nasıl değiştiriyor?” sorusu, rapordaki ifadenin bakımınıza yansımasını netleştirir.

İlişkili terimler: Vertebral, Spinal Cord, Epidural, Intrathecal