Squama

Squama nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Kafatasını oluşturan kemiklerin bazı bölümleri geniş ve yassı bir levhayı andırır; tıpta squama bu görünümü anlatan bir ad olarak kullanılır. Sözcük Latinceden gelir ve kökeninde pul anlamı taşır. Kabaca “skuama” diye okunur. Günlük dilde, kemiğin pul gibi yayılmış yassı bölümü diye düşünebilirsiniz. Buradaki benzetme kemiğin yüzeyinde döküntü bulunduğunu değil, o bölümün biçimini anlatır.

Squama sözcüğünün anlamı kullanıldığı alana göre değişebilir. Anatomide bir kemik bölümünü adlandırırken, deri hastalıklarında cilt yüzeyindeki pulları anlatmak için de kullanılabilir. Bu nedenle kelimenin yanında yazan kemik adı veya deri bulgusu, hangi anlamın kastedildiğini belirler. “Doktor kafatası kemiğimin geniş kısmından söz etmiş” şeklindeki günlük bir anlatım, anatomideki karşılığına yakındır. Sözcüğün kendisi bir yerin adını ya da bir görünümü bildirebilir; tek başına hastalık anlamına gelmez.

Squama hangi ifadelerde kullanılır?

Anatomi derslerinde, radyoloji raporlarında ve beyin cerrahisi değerlendirmelerinde squama ile karşılaşabilirsiniz. Squama frontalis, alın kemiğinin alnı oluşturan geniş bölümünü belirtir. Squama temporalis, şakak kemiğinin kafatasının yan duvarına katılan yassı bölümüdür. Squama occipitalis ise artkafa kemiğinin, kafatası tabanındaki büyük açıklığın arkasında ve üstünde uzanan geniş bölümünü adlandırır. Bu ifadelerde ikinci kelime, söz edilen bölümün hangi kemiğe ait olduğunu gösterir.

Örneğin “Şakak kemiğinin yassı bölümünde kırık izlenmiştir” cümlesi, raporda squama temporalis adıyla belirtilen bölgeyi tarif edebilir. Hekiminiz bunu “Kırık, şakak kemiğinin geniş ve ince bölümünde bulunuyor” diye açıklayabilir. Her iki cümlede de squama yer bilgisini verir; kırık ise saptanan değişikliktir. Dermatoloji muayenesinde kullanılan skuam sözcüğü ise deriden ayrılan ince pulları anlatır. Böyle bir kullanımda konunun kemik değil, deri yüzeyi olduğunu muayene bulguları ve eşlik eden sözcükler gösterir.

Squama vücutta ne işe yarar?

Kafatasındaki yassı kemik bölümleri, beyni çevreleyen koruyucu kemik duvarın yapısına katılır. Bu kemiklerin dışa ve içe bakan yüzleri arasında süngerimsi kemik dokusu bulunabilir; kalınlıkları bölgeden bölgeye değişir. Squama adı, kemiğin özel bir hastalığa yakalandığını değil, anatomik olarak hangi parçasından söz edildiğini bildirir. Raporda bu bölgeye ilişkin incelme, kalınlaşma, kırık veya başka bir değişiklik yazıyorsa, değerlendirme o bulgu üzerinden yapılır. Aynı yer adı, birbirinden farklı durumların tarifinde kullanılabilir.

Deri bağlamında ise mekanizma başkadır: derinin en dış tabakasındaki hücreler yüzeyden ayrılır ve gözle görülebilen pullar oluşturur. Bu görünüm sedef hastalığı, bazı egzama türleri veya mantar enfeksiyonları gibi farklı durumlarda ortaya çıkabilir. Pulların rengi, kalınlığı, vücuttaki dağılımı ve kaşıntıyla birlikteliği ayrımda önemlidir. Sizin açınızdan belirleyici olan, kelimenin bir kemik bölgesini mi yoksa ciltteki bir bulguyu mu anlattığıdır. Derideki pullanmanın nedeni yalnızca bu sözcükten çıkarılamaz.

Squama ve benzer terimler

Squama ile skuamöz epitel aynı şey değildir. Skuamöz epitel, yüzeydeki hücreleri yassı görünümlü olan bir örtü dokusu türüdür; patoloji ve hücre incelemesi raporlarında geçebilir. Bu ifade bir kafatası kemiğinin bölümünü adlandırmaz. Skuamöz hücreli karsinom ise belirli bir kanser türünün adıdır; yalnızca squama kelimesini görmek böyle bir tanıya işaret etmez. Ortak olan pul veya yassılık çağrışımı, bu sözcüklerin aynı tıbbi anlama geldiği anlamına gelmez.

Skuam, deri yüzeyindeki pul için kullanılan daha kısa bir terimdir. Kabuk ise çoğunlukla kuruyan kan, serum veya iltihaplı akıntıdan oluşur; bu yüzden pullanmayla aynı bulgu sayılmaz. Bir başka benzer ifade olan skuamöz sütür, kafatasında şakak kemiğiyle duvar kemiği arasındaki birleşme hattını belirtir. Burada anlatılan şey kemik levhanın kendisi değil, komşu kemiklerin birleştiği sınırdır. Raporu yorumlarken bölge adı, doku türü ve hastalık adını birbirinden ayırmak gerekir.

Squama için hangi sorular sorulabilir?

Görüntüleme raporunda squama yazıyorsa “Burada hangi kemiğin hangi bölümü tarif ediliyor?” sorusu, bulgunun yerini netleştirir. Aynı bölgede kırık veya başka bir değişiklik belirtilmişse “Bu bulgunun önemi, yanındaki damarlar ve diğer yapılarla ilişkisi açısından nedir?” diye sorabilirsiniz; yalnızca bölgenin adı, etkilenmenin derecesini göstermez. Sözcük deri muayenesinde kullanılmışsa “Pullanmanın nedenini ayırt etmek için muayene yeterli mi, yoksa ek inceleme gerekiyor mu?” sorusu daha yararlıdır; yanıt, eşlik eden kızarıklık, kaşıntı ve lezyonların dağılımına göre şekillenir.

İlişkili terimler: Os Frontale, Os Temporale, Os Occipitale, Sutura Squamosa, Squamous Epithelium