Status

Status nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Bir kişinin sağlığını anlatırken yalnızca hastalığının adını değil, o anda nasıl olduğunu da belirtmek gerekir; tıpta status bu durum değerlendirmesini ifade eder. Günlük Türkçedeki karşılığı durum ya da haldir. Sözcük Latince kökenlidir ve kabaca statüs diye okunur. Anlamı, önüne veya arkasına gelen kelimeyle daralır: bazen kişinin genel durumunu, bazen belirli bir organ sisteminin değerlendirmesini, bazen de sürmekte olan ciddi bir hastalık tablosunu anlatır.

Status sözcüğünü gördüğünüzde önce neyin durumundan söz edildiğine bakmak gerekir. Bilinç, solunum, hareket yeteneği veya geçirilmiş bir ameliyat aynı kelimeyle bağlantılı olarak kaydedilebilir. Günlük konuşmada “Bugün nasıl olduğumu ve kendi işlerimi yapıp yapamadığımı sordular” cümlesi, bazı status değerlendirmelerinin hastanın hayatındaki karşılığını anlatır. Ancak günlük dilde benzer görünen bu ifadeler, tıbbi kayıtta aynı incelemeyi temsil etmez.

Status hangi tıbbi ifadelerde kullanılır?

Nörolojik status, nöroloji muayenesinde kişinin sinir sistemiyle ilgili mevcut bulgularını anlatır. Bilinç, konuşma, kas gücü, duyu, refleksler ve denge bu değerlendirmeye katılabilir. Bir muayene notunda “Nörolojik status normal” yazması, değerlendirilen alanlarda belirgin anormallik saptanmadığını bildirir; bütün nörolojik hastalıkların kesin olarak dışlandığı anlamına gelmez. Mental status ise özellikle uyanıklık, dikkat, yönelim, bellek ve düşünce gibi zihinsel işlevlere odaklanır; psikiyatri ve nörolojide karşınıza çıkabilir.

Performans statusu, özellikle onkolojide kişinin günlük etkinlikleri ne ölçüde sürdürebildiğini ve kendine bakım kapasitesini belirtir. Status epileptikus, nörolojide uzayan veya kişi toparlanmadan tekrarlayan nöbetlerle ilişkili acil tabloyu adlandırır. Status astmatikus, ağır ve başlangıç tedavisine yeterli yanıt vermeyen astım atağı için kullanılan bir ifadedir. İngilizce kayıtlardaki status post ise ameliyat ya da başka bir olay sonrasındaki durumu bildirir; örneğin geçirilmiş bir ameliyatı hastanın öyküsüne yerleştirir.

Status vücutta neyi anlatır?

Statusun kendisi bir organ, doku ya da biyolojik mekanizma değildir; değerlendirilmekte olan durumun adlandırılmasıdır. Bu nedenle sözcük tek başına hastalık anlamına gelmez. Nörolojik değerlendirmede doktor, beynin ve sinir yollarının işlevini muayene bulgularından anlamaya çalışır. Size “Kollarınızdaki gücü, duyunuzu ve dengenizi değerlendiriyorum” demesi, nörolojik statusun nasıl incelendiğine örnektir. Aynı kişide bazı işlevler normal bulunurken başka bir alanda bozukluk saptanabilir.

Performans statusunda esas mesele, hastalığın günlük yaşamınızı ne kadar etkilediğidir. Yürüyebilmeniz, giyinebilmeniz, ev işlerini yapabilmeniz ve günün ne kadarını dinlenerek geçirdiğiniz değerlendirmede önem taşır. Bu bilgi, kanser tedavisinin planlanmasında ve tedaviye dayanma kapasitesinin değerlendirilmesinde kullanılabilir. Düşük hareket kapasitesi yalnızca kanserin yaygınlığını göstermez; ağrı, başka hastalıklar veya tedavinin etkileri de günlük işlevleri azaltabilir.

Status epileptikusta nöbet etkinliğinin sürmesi, beynin olağan işleyişine dönmesini engelleyebilir ve acil müdahale gerektirir. Her zaman belirgin kasılmalar görülmez; bazı hastalarda uzayan bilinç değişikliği ön plandadır ve değerlendirmede elektroensefalografi gerekebilir. Status astmatikusta ise hava yollarındaki daralma ve iltihap, havanın giriş çıkışını ciddi biçimde zorlaştırır. Her iki kullanımda da status, sıradan bir durum kaydından farklı olarak belirli ve ağır bir klinik tabloyu adlandırır.

Status hangi terimlerle karıştırılır?

Status ile statü aynı kökenden gelir, fakat güncel kullanım alanları farklıdır. Türkçede statü daha çok kişinin toplumsal, hukuki veya mesleki konumunu anlatırken tıbbi status sağlık durumuna ilişkin bir ifadenin parçasıdır. Staz ise bambaşka bir terimdir: kanın veya başka bir vücut sıvısının akışının yavaşlamasını ya da durgunlaşmasını anlatır. Sözcüklerin benzer duyulması, aynı anlama geldikleri anlamına gelmez.

Status epileptikus ile epilepsi de birbirinin yerine kullanılamaz. Epilepsi, tekrarlayan nöbetlere yatkınlıkla ilişkili hastalığın adıdır; status epileptikus ise acil değerlendirme gerektiren uzamış nöbet tablosudur ve epilepsi tanısı bulunmayan kişilerde de gelişebilir. Mental status ile nörolojik status arasında örtüşme vardır, ancak kapsamları aynı değildir. Zihinsel işlevleri anlatan bir değerlendirme, kas gücü veya refleks muayenesinin yerine geçmez.

Status için doktora ne sorulur?

Bir kayıtta status geçtiğinde görüşmeyi, kelimenin tamamlandığı ifadeye göre yönlendirebilirsiniz: “Buradaki status hangi işlevimin veya hastalığımın durumunu anlatıyor?” Muayene bulgusu söz konusuysa “Bu değerlendirmede normal bulunmayan bir özellik var mı?” sorusu, genel bir etiketten somut bulguya geçmenizi sağlar. Özellikle performans statusu tedavi planında kullanılıyorsa “Bu durum tedavi seçimini veya günlük yaşam desteği ihtiyacımı nasıl etkiliyor?” diye sorabilirsiniz. Geçirilmiş bir işlem sonrası durumu bildiren bir kayıt ile devam eden bir sorunu anlatan kayıt, görüşmede farklı konuların ele alınmasını gerektirir.

İlişkili terimler: Mental, Neurological, Status Asthmaticus, Status Epilepticus