Survey

Survey nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Bir sağlık ekibinin hastayı sistemli biçimde değerlendirmesi de, toplumdan sağlık bilgisi toplaması da İngilizcede survey sözcüğüyle anlatılabilir. Bu nedenle tıpta survey, kullanıldığı yere göre tarama, genel değerlendirme, inceleme veya anket araştırması karşılığını alır. Günlük dilde en yakın düşünce, belirli bir amaçla genel durumu gözden geçirmektir. Sözcük Türkçe tıp diline İngilizceden geçmiştir; kabaca “sörvey” diye okunur. Yazılışındaki son bölüm, Türkçedeki gibi ayrı ayrı harfler vurgulanarak söylenmez.

Survey sözcüğünü doğru anlamak için yanında hangi kelimelerin bulunduğuna bakmak gerekir. Bir araştırma makalesinde insanların verdiği yanıtları, acil servis notunda hastanın değerlendirilmesini, radyoloji isteminde ise görüntüleme yoluyla yapılan taramayı anlatabilir. Bunlar aynı işlem değildir; ortak noktaları, bilgilerin belirli bir düzen içinde toplanmasıdır. Günlük konuşmada “Doktor bütün durumu gözden geçirecekmiş” demek, sözcüğün klinik kullanımlarından bazılarına yakın bir anlatımdır. Tek başına survey, belirli bir hastalık adı değildir.

Survey hangi alanlarda kullanılır?

Acil tıp ve travma bakımında primary survey, yani ilk değerlendirme, yaşamı hemen tehdit edebilecek sorunları arayan sistemli muayenedir. Secondary survey ise ilk değerlendirme ve gerekli acil müdahalelerin ardından yapılan daha ayrıntılı incelemedir. Hastanın başından ayaklarına kadar değerlendirilmesini ve olayın öyküsünün alınmasını kapsar. Doktorun “Önce solunumunu ve dolaşımını değerlendireceğiz, ardından ayrıntılı muayenesini yapacağız” demesi, bu yaklaşımın günlük dildeki karşılığıdır.

Radyolojide skeletal survey, iskeletin farklı bölgelerinden alınan görüntülerle kemiklerin taranmasını anlatır. Belirli kemik hastalıklarının veya yaralanmaların araştırılmasında kullanılabilir. Örneğin “İskelet taramasında şüpheli kemik lezyonu saptanmadı” cümlesi, incelenen görüntülerde böyle bir bulgu görülmediğini bildirir; bütün sağlık sorunlarının dışlandığını söylemez. Halk sağlığı ve epidemiyolojide health survey, sağlık durumu veya davranışları hakkında veri toplanmasıdır. Patient satisfaction survey ise hastaların aldıkları hizmetle ilgili deneyimlerini soran memnuniyet araştırmasıdır.

Survey sırasında ne değerlendirilir?

Travma değerlendirmesinde survey, vücutta gerçekleşen bir olayın adı değil, o olayın etkilerini araştırma yöntemidir. Hava yolunun açık olup olmadığı, solunumun yeterliliği ve dolaşımın durumu gibi yaşamsal işlevler öncelikle incelenir. Çünkü hava yolunun tıkanması, göğüs yaralanması veya ciddi kanama, dokulara ulaşan oksijeni azaltabilir. Acil bir sorun bulunduğunda ayrıntılı incelemeyi beklemek yerine müdahale edilir. Bu nedenle ilk değerlendirme, yalnızca bulguları kaydetmekten ibaret değildir; gerekli tedaviyle birlikte yürüyebilir.

İskelet taramasında amaç, kemiklerdeki yapısal değişiklikleri görüntüler üzerinden değerlendirmektir. Hangi bölgelerin inceleneceği ve hangi görüntüleme yönteminin kullanılacağı, araştırılan soruna göre belirlenir. Survey ifadesi bütün vücudun mutlaka tomografiyle görüntüleneceği anlamına gelmez. Bir sağlık araştırmasında ise değerlendirme doğrudan bedeninizde değil, sizin verdiğiniz bilgiler üzerinde yapılabilir. Yakınmalarınız, yaşam alışkanlıklarınız veya hizmet deneyiminiz sorulabilir. Böyle bir araştırmaya katılmanız, kişisel tanınızın konduğu anlamını taşımaz; sonuçlar çoğunlukla bir grubun özelliklerini anlamak için kullanılır.

Survey ile benzer terimlerin farkı

Survey ile screening, Türkçede bazen tarama diye çevrildiği için karışabilir. Screening çoğunlukla henüz belirti göstermeyen kişilerde belirli bir hastalık veya riskin araştırılmasını anlatır. Survey ise daha geniş bir değerlendirmeyi ya da bilgi toplama çalışmasını ifade edebilir. Bu yüzden her survey, bir erken tanı taraması değildir. Examination daha doğrudan muayene veya inceleme anlamındadır; survey bazı klinik bağlamlarda bu muayenenin sistemli ve kapsamlı düzenini vurgular.

Questionnaire, soruların yer aldığı anket formudur; survey ise bu formun kullanıldığı araştırmanın tamamını anlatabilir. Araştırma yalnızca soru listesinden oluşmaz, katılımcıların seçilmesini, yanıtların toplanmasını ve değerlendirilmesini de içerir. Surveillance ise özellikle halk sağlığında olayların veya hastalıkların sürekli izlenmesidir. Survey belirli bir dönemde bilgi toplamak için yapılabilirken surveillance devamlı bir izleme düzenini ifade eder. Ayrıca bir survey çalışmasında iki durumun birlikte görülmesi, bunlardan birinin diğerine neden olduğunu kendi başına kanıtlamaz.

Survey için hangi sorular işe yarar?

Tetkik isteminde survey yazıyorsa, “Bu değerlendirmede hangi bölgeler incelenecek ve ne araştırılacak?” sorusu işlemin kapsamını öğrenmenizi sağlar. Acil servis kaydında bu sözcük geçiyorsa, “İlk değerlendirmede ne bulundu, ayrıntılı muayenede hangi konulara bakılacak?” diye sorabilirsiniz. Bir araştırmaya katılmanız isteniyorsa, “Toplanan bilgiler hangi amaçla kullanılacak ve kişisel bilgilerim nasıl korunacak?” sorusu daha uygundur. Görüntüleme planında yöntem, hazırlık gereksinimi ve önceki görüntülerinizin değerlendirmeye katılıp katılmayacağı önem taşır. Araştırma ortamında ise katılımın gönüllülüğü ve yanıtların kimlerle paylaşılacağı, işlemin tıbbi bir muayeneden farklı yönleridir.

İlişkili terimler: Examination, Screening, Skeletal