Teres

Teres nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Kasların adları bazen yerlerini, bazen yaptıkları hareketi, bazen de biçimlerini anlatır; tıpta teres, yapının yuvarlak veya silindire benzeyen görünümünü belirten bir adlandırmadır. Latince kökenlidir ve Türkçede kabaca te-res diye okunur. Özellikle kas isimlerinde karşınıza çıktığı için yuvarlak kas karşılığıyla açıklanabilir, ancak yalnızca kaslara özgü değildir. Sözcüğün hangi yapıyı anlattığını anlamak için yanındaki kelimeye de bakmak gerekir; omuzdaki bir kas ile karaciğer çevresindeki bir bağ aynı sözcüğü taşıyabilir.

Günlük dilde yuvarlak denince top gibi bir şekil akla gelebilir; anatomide ise teres adı verilen kaslar daha çok uzunca, dolgun veya silindirimsi yapılardır. Dolayısıyla bu ad, kasın kusursuz bir daireye benzediğini söylemez. Bir yakınıza “Doktor omzumdaki yuvarlak kaslardan söz etti” dediğinizde, teres adı taşıyan omuz kaslarını gündelik dille anlatmış olursunuz. Kasın tam adı, hangi hareketle ilişkili olduğunu da ayırt etmemizi sağlar.

Teres hangi adlarla kullanılır?

Teres major, omuzun arka tarafında bulunan büyük yuvarlak kasın adıdır; teres minor ise aynı bölgede yer alan küçük yuvarlak kastır. Bu isimlerle anatomi derslerinde, ortopedi muayenesinde, fizik tedavi değerlendirmesinde ve omuz MR raporlarında karşılaşabilirsiniz. Örneğin bir raporda “Küçük yuvarlak kasta ödem izlenmiştir” yazması, teres minor içinde normalden fazla sıvıyla ilişkili bir görüntü saptandığını anlatır. Ödemin nedeni ise muayene bulguları, yakınmalar ve görüntülemenin diğer ayrıntılarıyla değerlendirilir.

Pronator teres, önkolda bulunan ve avuç içini aşağıya çevirmeye yardım eden kastır; adı dirsek ve önkol değerlendirmelerinde geçebilir. Ligamentum teres ise yuvarlak bağ anlamında kullanılan bir adlandırmadır ve kası değil, bağ dokusundan oluşan bir yapıyı belirtir. Ligamentum teres hepatis karaciğerle, ligamentum teres femoris kalça eklemiyle ilişkilidir. Bu nedenle teres sözcüğünü gördüğünüzde önce raporun hangi vücut bölgesine ait olduğunu ve tam ifadenin nasıl yazıldığını kontrol etmek yararlıdır.

Teres kasları nasıl çalışır?

Omuzdaki teres kasları kürek kemiği ile üst kol kemiği arasında uzanır, fakat aynı hareketi yaptırmaz. Teres minor, kolun dışa dönmesine yardım eder ve omuz ekleminin dengede kalmasına katkıda bulunan rotator manşetin parçasıdır. Teres major ise kolu gövdeye yaklaştırmaya, içe döndürmeye ve geriye götürmeye yardım eder. Doktorunuzun “Kolunuzu dışa çevirirken ağrı olup olmadığına bakacağım” demesi, küçük yuvarlak kasın da görev aldığı hareketi değerlendirdiğini gösterebilir; bu hareket sırasında başka kaslar da çalışır.

Bu kaslarda zorlanma veya yaralanma olduğunda omuzun arkasında ağrı, belirli hareketlerde güçlük ya da kuvvet azalması görülebilir. Ancak aynı yakınmalar tendonlardan, eklemden veya sinirlerden de kaynaklanabildiği için ağrının yerine bakarak kasın adını kesinleştirmek mümkün değildir. Pronator teres ise anahtar çevirmek gibi önkolun dönmesini gerektiren hareketlere katılır; çevresinden geçen median sinirin sıkışması bazı kişilerde önkol ağrısı ve elde uyuşmayla ilişkili olabilir. Karaciğerdeki yuvarlak bağ ise doğumdan önce göbek kordonundan karaciğere kan taşıyan toplardamarın doğum sonrasında kalan lifli kalıntısıdır.

Teres hangi terimlerle karıştırılır?

Teres major ile teres minor arasındaki fark yalnızca büyüklük değildir; kolu döndürme yönleri ve omuzdaki görevleri de farklıdır. Küçük yuvarlak kas rotator manşete dahildir, büyük yuvarlak kas ise bu grubun parçası değildir. Rotator manşet, omuzun hareketine ve kararlılığına katkıda bulunan bir kas ve tendon grubunun ortak adıdır. Bu nedenle raporda rotator manşet sorunu yazması, mutlaka teres minorun etkilendiği anlamına gelmez; hangi tendon veya kasın tutulduğu ayrıca belirtilmelidir.

Pronator teres ile pronator quadratus da birbirinden ayrılır: ikisi de önkolun içe dönmesine yardım eder, ancak ilki dirseğe daha yakın, diğeri el bileğine daha yakın yerleşir. Quadratus adı kareye benzeyen biçimi anlatırken teres yuvarlak veya silindirimsi görünümü vurgular. Kas ile tendon da aynı yapı değildir; kas kuvvet üretir, tendon bu kuvveti kemiğe iletir. Teres adının raporda bulunması tek başına hastalık anlamına gelmez; normal anatomik yapının tarifinde de kullanılabilir.

Teres hakkında doktora ne sorulur?

Raporda yalnızca teres yazıyorsa “Burada hangi kas veya bağdan söz ediliyor?” sorusu, anatomik yeri netleştirir. Yanında ödem, yırtık veya atrofi gibi bir bulgu varsa “Bu bulgu ağrımı ya da hareket güçlüğümü açıklıyor mu?” diye sormak, görüntüyle yakınmanızın ilişkisini öğrenmenizi sağlar. Tedavi veya egzersiz planlanırken “Bu yapıyı korumak için hangi hareketleri değiştirmeli, hangilerini sürdürmeliyim?” sorusu günlük yaşama yönelik somut bir yanıt getirir; uygun yaklaşım, etkilenen yapıya ve muayenede saptanan işlev kaybına göre değişir.

İlişkili terimler: Pronator Teres, Ligamentum Teres, Rotator