Tropic

Tropic nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Bir hormonun neden özellikle tiroid bezini etkilediğini ya da bir virüsün neden sinir dokusuna yerleşmeye yatkın olduğunu anlatırken, tıpta tropic ekiyle karşılaşabilirsiniz. Günlük dilde bu ek, bir yere yönelen veya belirli bir dokuyu hedef alan diye düşünülebilir. Genellikle kelimenin sonunda yer alır; önüne gelen bölüm, yönelmenin hangi dokuya ya da organa olduğunu belirtir. Bu yüzden tropic ifadesini anlamak için bağlı olduğu kelimenin tamamına bakmak gerekir.

İngilizce tıbbi kelimelerde kullanılan bu ek, dönme veya yönelme anlamıyla ilişkili Yunanca tropos sözcüğünden gelir. Türkçede kabaca tropik diye okunur ve birleşik terimlerde çoğunlukla tropik biçiminde yazılır. Buradaki tropik, günlük dilde sıcak iklim bölgelerini anlatan tropikal kelimesiyle aynı anlamda değildir. Tıbbi kullanımda anlatılan şey coğrafi bir bölge değil, bir etkinin ya da biyolojik eğilimin hedefidir.

Tropic hangi terimlerde kullanılır?

Endokrinolojide tirotropik hormon ifadesi, tiroid bezini uyaran hormonu anlatır; bu hormon tahlillerde çoğunlukla TSH kısaltmasıyla görülür. Gonadotropik hormonlar, yumurtalıkların ve testislerin işlevlerini düzenleyen hormonlardır; FSH ve LH bu gruptadır. Adrenokortikotropik hormon ise böbreküstü bezinin dış bölümünü, özellikle kortizol üretimi yönünden uyarır ve ACTH olarak kısaltılır. Bu örneklerde kelimenin başlangıcı hedef organı, tropik bölümü ise o organa yönelik etkiyi bildirir.

Enfeksiyon hastalıkları ve nörolojide nörotropik virüs ifadesi, sinir dokusunu enfekte etmeye yatkın virüsler için kullanılır. Karaciğer dokusuna yönelimi anlatmak için hepatotropik sözcüğüyle de karşılaşabilirsiniz. Bir laboratuvar raporunda yer alabilecek “Tirotropik hormon düzeyi referans aralığındadır” cümlesi, ölçülen hormonun laboratuvarın karşılaştırma aralığında olduğunu bildirir. Muayenede hekimin “Bu hormon tiroid bezine çalışması için sinyal gönderir” demesi, aynı hedef ilişkisini daha gündelik bir dille açıklar.

Tropic etki vücutta nasıl oluşur?

Hormonlar kanla birçok bölgeye ulaşabilir, ancak her hücre aynı hormona aynı yanıtı vermez. Hedef hücrenin yüzeyinde veya içinde bulunan reseptörler, yani hormonu tanıyan alıcı yapılar, bu seçiciliğin önemli bir parçasıdır. Hipofiz bezinden salgılanan tirotropik hormon tiroid hücrelerindeki alıcılara bağlanarak tiroid hormonlarının üretimini ve salgılanmasını destekler. Dolayısıyla yönelme, hormonun yalnızca o organa gitmesi değil, o organda belirli bir yanıt oluşturması anlamına da gelir.

Virüslerde dokuya yönelim; hücreye tutunabilme, hücre içine girebilme ve orada çoğalabilme koşullarıyla ilişkilidir. Nörotropik denmesi, sinir dokusuna yönelik bir yatkınlığı anlatır; sinir sisteminde mutlaka hasar oluştuğunu göstermez. Sizin açınızdan tropik eki tek başına hastalık anlamına gelmez; asıl değerlendirme hormonun düzeyi, belirtiler veya enfeksiyon bulgularıyla yapılır. Günlük konuşmada “Hormonumun adı tiroidle ilgiliymiş ama sonucu ayrıca değerlendirmek gerekiyormuş” demek, kelimenin anlamıyla test sonucunun yorumunu birbirinden ayırır.

Tropic ve trophic arasındaki fark nedir?

Tropic ile sık karıştırılan trophic, Türkçede trofik biçiminde kullanılır ve dokunun beslenmesi, büyümesi veya canlılığının sürdürülmesiyle ilişkilidir. Tropik hedefe yönelimi ya da hedef üzerinde etkiyi, trofik ise dokuya verilen yaşamsal ve büyümeyi destekleyici katkıyı öne çıkarır. Nörotropik virüs sinir dokusuna yönelim gösterirken, nörotrofik faktör sinir hücrelerinin yaşamını ve gelişimini destekleyen bir maddeyi anlatır. Yazılışları benzese de bu ifadeler birbirinin yerine kullanılamaz.

Bununla birlikte bir hormon hem belirli bir bezi uyarabilir hem de o bezin büyümesini destekleyebilir; tropik ve trofik etkiler aynı maddede birlikte bulunabilir. Tropizm ise ek değil, yönelme veya belirli bir dokuya eğilim olgusunun adıdır. Viral tropizm denildiğinde virüsün hangi hücrelerde ya da dokularda enfeksiyon oluşturabildiği konuşulur. Kemotaksi ise hücrelerin kimyasal bir işarete doğru hareket etmesini anlatır; her dokuya yönelim gerçek bir yer değiştirme hareketi olmadığı için tropizmle eş anlamlı değildir.

Tropic terimi için ne sorulmalı?

Bir hormon tahlilinde tropik ekiyle karşılaşırsanız, görüşmede kelimenin kökeninden çok ölçülen hormonun hedefini ve sonucun bağlamını netleştirmek işe yarar: “Bu hormon hangi organı etkiliyor ve sonucum o organın çalışması hakkında ne söylüyor?” Bir enfeksiyon değerlendirmesinde nörotropik ifadesi kullanılmışsa, “Bu ifade yalnızca etkenin özelliğini mi anlatıyor, yoksa bende sinir sistemi tutulumu düşündüren bir bulgu var mı?” diye sorabilirsiniz. Tropik ve trofik sözcükleri arasında kararsız kaldığınızda, “Burada hedef dokuya yönelme mi, dokunun büyümesini ve canlılığını destekleme mi kastediliyor?” sorusu, benzer görünen kelimelerin sizin durumunuzdaki karşılığını açıklığa kavuşturur.

İlişkili terimler: Tropism, Trophic, Thyrotropic, Neurotropic