Autoimmune Thyroiditis

Autoimmune Thyroiditis nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Normalde mikroplara karşı çalışan bağışıklık sisteminin tiroid bezini hedef alması, tıpta autoimmune thyroiditis adıyla anılan durumun temelidir. Türkçe tıp dilinde otoimmün tiroidit denir; günlük dilde, vücudun savunma sisteminin kendi tiroid dokusunda iltihap oluşturması diye anlatılabilir. Tiroid, boynun ön tarafında bulunan ve vücudun enerji kullanımını düzenleyen hormonları üreten bezdir. Buradaki iltihap sözcüğü mutlaka mikrop, irin ya da antibiyotik gerektiren bir enfeksiyon anlamına gelmez. Söz konusu olan, bağışıklık hücrelerinin tiroid dokusuna yöneldiği bir süreçtir.

Autoimmune thyroiditis İngilizce bir terimdir; kabaca otoimyun tayroydaitis diye okunur. Sözcüğün auto bölümü Yunancada kendi anlamına gelir; immune bölümü ise Latincede korunmuş veya muaf olma anlamıyla ilişkilidir. Thyroid sözcüğü, Yunancada kalkan biçimini anlatan kökten gelir; tiroidit sonundaki itis eki iltihabı belirtir. Günlük konuşmada duyabileceğiniz “Bağışıklığım tiroidime karşı çalışıyormuş” cümlesi, bu durumu anlaşılır biçimde anlatır. Ancak bu ifade, bağışıklık sisteminizin bütün görevlerini yanlış yaptığı ya da mutlaka zayıf olduğu anlamına gelmez.

Otoimmün tiroidit raporda nasıl kullanılır?

Bu terim en çok endokrinoloji değerlendirmelerinde, dahiliye görüşmelerinde ve tiroid ultrasonu raporlarında karşınıza çıkar. Ultrason raporunda “Tiroid dokusu heterojen olup otoimmün tiroidit ile uyumlu görünüm izlenmiştir” yazabilir. Heterojen, dokunun görüntüde her yerde aynı yapıda görünmediğini anlatır. Hipoekoik ifadesi ise dokunun ultrason görüntüsünde çevresine göre daha koyu görünmesiyle ilgilidir. Bu özellikler otoimmün tiroiditi düşündürebilir, fakat ultrason tek başına bağışıklık mekanizmasını veya hormon üretiminin yeterliliğini kesin olarak göstermez.

Kronik otoimmün tiroidit, sürecin uzun süreli olduğunu belirtir ve çoğunlukla Hashimoto tiroiditi için kullanılır. Otoimmün tiroidite bağlı hipotiroidi, bu süreç sonucunda tiroid hormonlarının yetersiz kalması demektir. Ötiroid otoimmün tiroidit ise bağışıklıkla ilişkili değişiklikler bulunmasına rağmen hormon işlevinin normal olduğunu anlatır. Kanda anti-TPO ve anti-tiroglobulin antikorları araştırılabilir; bu testler, tiroidin belirli bileşenlerine karşı gelişen bağışıklık yanıtını değerlendirmeye yardımcı olur. Doktorunuzun “Ultrasonu, tiroid antikorlarını ve hormon testlerini birlikte değerlendirelim” demesi, görüntüdeki değişikliklerin işlevsel karşılığını araştırdığı anlamına gelir.

Otoimmün tiroiditte vücutta ne olur?

Bağışıklık hücreleri tiroid dokusuna yerleştiğinde, hormon üreten hücrelerin çalışması zaman içinde etkilenebilir. Süreç yavaş ilerleyebilir ve başlangıçta belirgin bir yakınma oluşturmayabilir. Bazı kişilerde bez büyür ve boyunda dolgunluk hissedilir; bazılarında ise zamanla küçülme gelişir. Doku değişikliklerinin ultrasonla görülmesi, hormonların mutlaka azaldığını göstermez. Hormon üretimi yeterliyse, yalnızca bu görüntü nedeniyle tiroid hormonu ilacı başlanması gerekmez. İzlem kararı, yakınmalarınızla birlikte kan testlerine ve muayene bulgularına dayanır.

Tiroid yeterince hormon üretemediğinde yorgunluk, üşüme, kabızlık, cilt kuruluğu ve kilo almaya eğilim görülebilir. Bu yakınmalar başka nedenlerle de oluşabildiğinden, tanı yalnızca belirtilere bakılarak konmaz. Beyindeki hipofiz bezinden salgılanan TSH, tiroidin çalışmasını yönlendiren sinyaldir; serbest tiroksin ölçümü ise dolaşımdaki tiroid hormonunun durumunu gösterir. Hormon eksikliği gelişirse levotiroksin, eksik hormonu yerine koymak için kullanılabilir. Antikor düzeyinin yüksekliği, tek başına yakınmaların şiddetini veya gereken ilaç miktarını belirlemez. Tedavinin amacı antikor sonucunu normalleştirmekten çok, hormon dengesini ve kişinin iyilik hâlini korumaktır.

Otoimmün tiroidit hangi terimlerle karışır?

Hashimoto tiroiditi, otoimmün tiroiditin en sık karşılaşılan biçimidir; ancak otoimmün tiroidit daha geniş bir adlandırmadır. Hipotiroidi ise nedenin değil, tiroid hormonlarının yetersiz olduğu durumun adıdır. Otoimmün tiroiditi olan bir kişinin hormonları normal olabilir; hipotiroidi de tiroid ameliyatı gibi başka nedenlerle gelişebilir. Hipertiroidi bunun tersine, tiroid hormonlarının fazla olduğu durumu anlatır.

Graves hastalığı da otoimmün kökenlidir, fakat bağışıklık yanıtı tiroidi çoğunlukla fazla hormon üretmeye yöneltir. Subakut tiroidit ise sıklıkla boyun ağrısıyla seyreden, farklı özellikleri olan bir tiroid iltihabıdır. Guatr yalnızca tiroid bezinin büyüdüğünü belirtir; büyümenin nedenini açıklamaz. Tiroid nodülü, bez içindeki sınırlı bir oluşumdur ve otoimmün tiroiditle aynı şey değildir. Ultrasonda iltihabi değişikliklerin görülmesiyle bir nodülün değerlendirilmesi, birbirinden ayrı klinik sorulardır.

Otoimmün tiroidit için ne sormalısınız?

Ultrasonunuzda bu ifade varsa, “Bu görünüm kan testlerimle destekleniyor mu?” sorusu tanının hangi bulgulara dayandığını netleştirir. Yorgunluk, üşüme veya kabızlık yaşıyorsanız, “Tiroid hormonlarım normal mi, yakınmalarım hormon eksikliğiyle ilişkili olabilir mi?” diye sorabilirsiniz. Gebelik planınız varsa, gebeyseniz veya tiroid ilacı kullanıyorsanız, “Benim durumumda tedavi ya da kontrol planı değişmeli mi?” sorusu yararlıdır; çünkü hormon gereksinimi, izlem sıklığı ve hedeflenen denge kişisel koşullara göre değişebilir.

İlişkili terimler: Hypothyroidism, Thyroid, Thyroiditis, Grave's Disease