Bilateral

Bilateral nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Bir bulgunun sağda mı, solda mı, yoksa her iki tarafta mı bulunduğu, hekimlerin değerlendirmesinde önemli bir ayrımdır; tıpta bilateral, sağ ve sol tarafın birlikte söz konusu olduğunu anlatır. Günlük dilde karşılığı çift taraflıdır. Bu kelime bir hastalığın adından çok, anlatılan durumun vücuttaki dağılımını belirtir. Dolayısıyla bilateral ifadesini gördüğünüzde asıl bakılacak şey, hemen yanında hangi organın, bulgunun veya işlemin yazdığıdır.

Bilateral, Latince kökenli bir terimdir; iki anlamını taşıyan bi ön eki ile yan veya taraf anlamındaki lateralis sözcüğüyle ilişkilidir. Türkçede kabaca bi-la-te-ral diye okunur. Günlük konuşmada biri, "Doktor, ağrımın çift taraflı olduğunu söyledi" diyebilir. Tıbbi kayıtta aynı yer bilgisi bilateral sözcüğüyle daha kısa biçimde aktarılabilir; ancak bu sözcük ağrının nedenini açıklamaz.

Bilateral hangi ifadelerle kullanılır?

Bilateral özellikle radyoloji raporlarında, fizik muayene notlarında, ameliyat kayıtlarında ve göz, kulak, böbrek gibi çift organların değerlendirilmesinde karşınıza çıkar. Örneğin bir raporda "Bilateral plevral efüzyon izlenmiştir" yazabilir. Bu ifade, sağ ve sol akciğeri çevreleyen zarların arasında sıvı bulunduğunu anlatır; sıvının miktarı ve olası nedeni raporun başka kısımlarında açıklanabilir. Bilateral böbrek taşı ise hem sağ hem sol böbrekte taş görüldüğünü belirtir.

Bilateral işitme kaybı, işitmenin her iki kulakta azaldığını; bilateral bacak ödemi, her iki bacakta şişlik bulunduğunu ifade eder. Bilateral katarakt denildiğinde her iki gözün merceğinde saydamlık kaybı söz konusudur. Kelime yalnızca hastalık bulgularına eşlik etmez: bilateral diz protezi ifadesi, sağ ve sol dizin protezle ilişkili olarak değerlendirildiğini anlatır. Burada işlemlerin aynı zamanda yapıldığı sonucu yalnızca bilateral kelimesinden çıkarılamaz.

Bilateral olması sizin için ne ifade eder?

Vücudun sağ ve sol tarafında benzer yapılar bulunduğu için aynı sorun her iki tarafta ortaya çıkabilir. Bazen her taraf ayrı bir yerel etkene maruz kalır; bazen de dolaşım, sıvı dengesi veya bağışıklık sistemiyle ilgili bir süreç birden fazla bölgeyi etkiler. Örneğin her iki bacakta ödem, kalp veya böbrek hastalıklarıyla ilişkili olabilir; toplardamar sorunları ve bazı ilaçlar da benzer bir görünüm oluşturabilir. Bu nedenle dağılım, olası nedenleri araştırırken kullanılan ipuçlarından biridir.

Bilateral olması, bulgunun mutlaka ağır olduğu veya sağ ve solda eşit düzeyde bulunduğu anlamına gelmez. Hafif bir işitme azalması her iki kulakta olabilirken, yalnızca bir kulakta daha belirgin bir kayıp bulunabilir. Hekiminiz "Şişlik her iki bacakta olduğu için sıvı dengesiyle ilgili nedenleri de değerlendireceğiz" diyebilir. Değerlendirmede başlangıç zamanı, eşlik eden yakınmalar, muayene ve gerektiğinde tetkikler birlikte kullanılır. Tedavi de yalnızca taraf bilgisine göre değil, saptanan nedene ve günlük yaşamınızdaki etkisine göre planlanır.

Bilateral ile unilateral arasındaki fark

Bilateral ile en sık karşılaştırılan terim unilateral sözcüğüdür. Unilateral, bir durumun yalnızca tek tarafta bulunduğunu anlatır; örneğin unilateral böbrek taşı sağ veya sol böbrekle sınırlıdır. Bilateral ile simetrik de aynı anlama gelmez. Bilateral bir bulgu her iki tarafta vardır, fakat büyüklüğü, şiddeti ya da tam yerleşimi farklı olabilir. Simetrik ifadesi ise sağ ve soldaki görünümün veya dağılımın birbirine benzerliğini vurgular.

İpsilateral ve kontralateral sözcükleri farklı bir karşılaştırma yapar. İpsilateral, belirtilen başka bir yapıyla aynı tarafta; kontralateral ise onun karşı tarafında demektir. Örneğin hekim bir sinir bulgusunu bir beyin lezyonunun bulunduğu tarafla karşılaştırırken bu kelimeleri kullanabilir. Bilateral için böyle bir referans tarafına ihtiyaç yoktur; doğrudan sağ ve solun birlikte söz konusu olduğu anlatılır. Bu ayrım, özellikle nöroloji değerlendirmelerinde taraf tariflerini doğru anlamak açısından önemlidir.

Bilateral bulguda hangi sorular işe yarar?

Görüşmede "Bilateral olarak tarif edilen bulgu tam olarak hangi yapılarda bulunuyor?" diye sormak, organın kendisiyle çevresindeki dokuların karıştırılmasını önler. "Sağ ve sol taraftaki bulgunun derecesi aynı mı?" sorusu, rapordaki kısa ifadenin gizleyebileceği farklılıkları açığa çıkarır. "Bu bulgu için ek inceleme, tedavi veya takip gerekiyor mu?" sorusu ise değerlendirmenin sizin için pratik karşılığını netleştirir. Daha önceki tetkiklerinizi ve yakınmalarınızın ne zaman başladığını paylaşmanız, yeni bir bulguyla uzun süredir değişmeden duran bir durumun ayrılmasına katkı sağlar.

İlişkili terimler: Unilateral, Contralateral, Symmetry