Component

Component nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Bir bütünün hangi parçalardan oluştuğunu anlatırken tıpta component kelimesi kullanılabilir; günlük Türkçedeki karşılığı çoğunlukla bileşendir. Buradaki bütün, kan gibi doğal bir karışım, laboratuvarda incelenen bir madde grubu veya eklem protezi gibi üretilmiş bir yapı olabilir. Kelimenin tam olarak neyi gösterdiğini, yanında yazan ad belirler. Dolayısıyla component gördüğünüzde önce hangi yapının bileşeninden söz edildiğine bakmak gerekir.

Component İngilizce bir kelimedir ve kabaca komponent diye okunur; İngilizce söyleyişte vurgu ortadaki heceye yakındır. Kökeni, bir araya getirmek anlamıyla ilişkili Latince componere fiiline uzanır. Türkçe tıbbi konuşmalarda komponent biçimi de kullanılır, ancak hastaya açıklarken bileşen veya parça demek genellikle daha anlaşılırdır. Günlük konuşmadaki karşılığını şu cümlede duyabilirsiniz: “Doktor, protezin tamamını değil, içindeki bir parçayı değiştireceklerini söyledi.”

Component hangi alanlarda kullanılır?

Kan bankacılığı ve transfüzyon uygulamalarında kan bileşeni ifadesiyle karşılaşabilirsiniz. Eritrosit süspansiyonu, trombosit süspansiyonu ve plazma, farklı ihtiyaçları karşılamak amacıyla hazırlanan kan bileşenleridir. Ortopedide femoral komponent, eklem protezinin uyluk kemiğiyle ilişkili parçasını anlatır. Diz protezindeki tibial komponent ise kaval kemiği tarafındaki parçadır. Bir raporda “Uyluk kemiği tarafındaki protez bileşeninin konumu uygundur” yazması, değerlendirilen parçanın yerleşimi hakkında bilgi verir; protezin bütün özelliklerinin aynı cümlede değerlendirilmiş olduğu anlamına gelmez.

İmmünolojide kompleman bileşeni, bağışıklık savunmasına katılan kompleman sisteminin belirli bir unsurunu ifade eder. Hematoloji ve laboratuvar raporlarında geçen monoklonal komponent ise aynı hücre kökeninden üretilen, birbirine benzer antikorların veya antikor parçalarının oluşturduğu bulguyu anlatır. Bu ifade özellikle protein elektroforezi ve immünfiksasyon gibi incelemelerle ilişkilidir. Böylece kan bileşeni, femoral komponent, kompleman bileşeni ve monoklonal komponent aynı genel kelimeyi kullansa da birbirinden çok farklı tıbbi konulara işaret eder.

Component sizin için ne ifade eder?

Kanla ilgili kullanımda önemli nokta, kanın farklı bölümlerinin farklı işler yapmasıdır. Eritrositler dokulara oksijen taşır, trombositler kanamanın durdurulmasına katkı sağlar, plazma ise pıhtılaşma proteinleri dahil çeşitli maddeleri taşır. Bu nedenle kan bileşeni verilmesi, her zaman kanın bütününün verilmesi demek değildir. Doktorunuz “Size oksijen taşıyan kan hücrelerini içeren bileşeni vereceğiz” dediğinde, tedavinin hangi ihtiyaca yönelik seçildiğini açıklamış olur. Gereken bileşen; şikâyetleriniz, muayene bulgularınız ve laboratuvar sonuçlarınız birlikte değerlendirilerek belirlenir.

Protezde bir komponentin durumu değerlendirilirken yerleşimi, kemiğe tutunması, aşınması ve çevresindeki dokularla ilişkisi önem taşır. Bir parçanın gevşemesi, hareket sırasında ağrıya veya protezin işlevinde bozulmaya yol açabilir. Kompleman bileşenleri ise mikroplara karşı savunmada ve bağışıklık yanıtının düzenlenmesinde görev alır; ölçümleri belirli bağışıklık hastalıklarının değerlendirilmesine katkı sağlayabilir. Monoklonal komponent saptandığında ise hangi proteinin bulunduğu ve diğer tetkiklerle ilişkisi araştırılır. Component kelimesi tek başına hastalık anlamına gelmez; sizin için önemini, söz edilen bileşenin özelliği ve klinik durumunuz belirler.

Component ile karıştırılan terimler

Component ile compound aynı anlama gelmez: ilki bir bütünün bileşenini, ikincisi kimyasal kullanımda bileşiği ifade eder. Bir kimyasal bileşikte elementler belirli bir kimyasal yapıda birleşmiştir; bir karışımda ise maddeler aynı ortamda bulunabilir, fakat aralarında böyle bir bağ oluşması gerekmez. Bu yüzden bir karışımın bileşeninden söz etmek, o karışımı kimyasal bileşik olarak tanımlamak değildir. Constituent kelimesi de bağlama göre bileşen karşılığında kullanılabilir ve component ile anlamca yakınlaşır.

Component ile compartment arasındaki fark da önemlidir. Compartment, bir yapının parçasından çok bölmesini veya belirli sınırlarla ayrılan alanını anlatır; kas kompartımanı buna örnektir. Component ile complement ise benzer görünmelerine rağmen farklıdır: complement, bağışıklık alanında kompleman sisteminin İngilizce adıdır. Kompleman sisteminin kendi bileşenleri bulunduğu için bu kelimeler aynı ifadede yan yana gelebilir. Kan bileşeni ile kan ürünü de her bağlamda eş anlamlı kullanılmaz; plazmadan elde edilen albümin veya immünoglobulin gibi preparatlar için kullanılan adlandırma daha farklı olabilir.

Component hakkında hangi sorular sorulabilir?

Kelime bir raporda geçiyorsa “Burada hangi yapının bileşeninden söz ediliyor?” sorusu, belirsizliği gidermeye yarar. Protez değerlendirmesinde “Bu bileşenin konumu veya tutunması şikâyetlerimle ilişkili mi?” diye sormak, görüntüleme bulgusunun günlük hareketlerinize etkisini öğrenmenizi sağlar. Kan verilmesi planlandığında ya da laboratuvarda bir protein bileşeni saptandığında “Bu bileşen benim durumumda neden önemli ve sonraki adımı nasıl etkiliyor?” sorusu, tedavinin veya ek incelemenin gerekçesini açığa çıkarır.

İlişkili terimler: Blood, Complement, Compound, Femoral, Prosthesis