Epi

Epi nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Uzun bir tıbbi kelimenin başındaki küçük bir parça, anlatılan yapının yerini gösterebilir; tıpta epi, bu amaçla kullanılan ön eklerden biridir. Günlük dilde çoğunlukla bir şeyin üstünde, üzerinde ya da yüzeyinde bulunmayı anlatır. Buradaki üst, her zaman başa daha yakın olmak anlamına gelmez; başka bir yapıyı örten veya onun dışında kalan bir konumu da tarif edebilir. Epi, kendisinden sonra gelen kelimeyle birlikte okununca daha belirgin bir anlam kazanır.

Kökeni Latince değil, Eski Yunancadır ve kabaca yazıldığı gibi, epi diye okunur. Tıp terimlerinin önemli bir bölümü Latince biçimlerle kullanıldığı için bu kökenler kolayca karışabilir. Bir sözlükte epi sonrasında görülen kısa çizgi, onun başka bir kelimeye bağlanan ön ek olduğunu belirtir. Türkçe tıp dilinde genellikle kelimeye bitişik yazılır; epidermis, epidural ve epigastrik bunun örnekleridir. Bu kelimeleri çözerken yalnızca ön eki değil, ardından gelen kökü de değerlendirmek gerekir.

Epi hangi tıbbi kelimelerde kullanılır?

Epidermis, dermatoloji ve patoloji alanında sık karşılaşılan, derinin en dış tabakasını adlandıran bir kelimedir. Burada epi yüzeydeki konumu, derm kökü ise deriyle ilişkiyi gösterir. Epidural ise anestezi, nöroloji ve omurga görüntüleme raporlarında karşınıza çıkabilir; omuriliği saran sert zarın dışındaki konumu anlatır. Bir görüntüleme raporundaki “Epidural mesafede belirgin patoloji izlenmedi.” cümlesi, bu bölgede belirgin bir anormallik görülmediğini bildirir; omurganın bütün yapıları hakkında aynı değerlendirmeyi yapmaz.

Epigastrik bölge, göğüs kemiğinin altına yakın, karnın üst orta kısmıdır; aile hekimliği, gastroenteroloji ve acil muayene notlarında ağrının yerini tarif etmek için kullanılır. “Doktor ağrımın epigastrik bölgede olduğunu söyledi.” şeklindeki günlük konuşma, ağrının konumunu aktarır, nedenini değil. Epikard ise kalbin dış yüzeyini örten tabakadır ve anatomiyle kardiyoloji dilinde kullanılır. Böylece aynı ön ek, derinin bir katmanını, omurga çevresindeki bir alanı, karındaki bir bölgeyi veya kalbin yüzeyindeki bir yapıyı anlatan farklı kelimelere katılır.

Epi vücuttaki konumu nasıl anlatır?

Epidermis örneğinde söz konusu olan gerçek bir doku tabakasıdır. Bu tabaka, dış ortamla temas eden koruyucu sınırın önemli bir parçasını oluşturur ve vücuttan su kaybını sınırlandırmaya katkıda bulunur. Altındaki dermis tabakasında damarlar bulunurken epidermisin kendisinde kan damarı yoktur. Dolayısıyla bir patoloji değerlendirmesinde epidermis ile dermisin ayrı ayrı anılması, değişikliğin derinin hangi katmanında olduğunu anlamak açısından önem taşır.

Epidural kullanımında ise vurgu dokuya değil, sert zarın dışındaki alana yönelir. Omurgadaki epidural aralıkta yağ dokusu ve toplardamarlar bulunur; ağrı kontrolü amacıyla verilen ilaçlar burada sinir köklerini etkileyebilir. Hekimin “Epidural uygulamada ilacı omuriliğin içine değil, onu saran sert zarın dışındaki aralığa veriyoruz.” demesi, işlemin hedefini açıklar. Epigastrik ağrıda ise ön ek yalnızca bir yer tarifinin parçasıdır: mideyle ilgili sorunlar bu bölgede hissedilebilse de ağrı başka organlardan kaynaklanabilir. Epi tek başına hastalık anlamına gelmez; sizin için taşıdığı anlam, tamamladığı kelimeye ve muayene bulgularına bağlıdır.

Epi hangi ön eklerle karıştırılır?

Sub ön eki genellikle altında bulunmayı anlatırken epi üzerinde veya yüzeyinde bulunmayı ifade eder. Örneğin subdural, sert zarın altında; epidural, bu zarın dışında kalan konum için kullanılır. Bunları yalnızca aşağıda ve yukarıda diye düşünmek yanıltıcıdır, çünkü vücuttaki zarlar ve katmanlar farklı yönlerde uzanır. Özellikle kanama ya da sıvı birikimi anlatılan raporlarda bu ayrım, bulgunun hangi anatomik alanda bulunduğunu değiştirir.

Endo, içinde veya iç yüzünde bulunma fikrini taşır; epikard kalbin dış yüzeyindeyken endokard kalp boşluklarının iç yüzünü döşer. Peri ise çevresinde anlamıyla kullanılır; perikard, kalbi çevreleyen zar yapısını anlatır. Epikard ve perikard birbiriyle ilişkili olsa da aynı ad değildir: epikard, seröz perikardın kalbe yapışık yaprağıdır. Ön ekleri ayırt etmek konumu çözmeye yardımcı olur, ancak bütün terimlerin anlamı kelime parçalarından eksiksiz çıkarılamaz; yerleşmiş anatomik adın kendisini bilmek de gerekir.

Epi için doktora ne sorulur?

Muayenede yalnızca epi diye duyduysanız, “Kullandığınız kelimenin tamamı nedir ve vücudumda hangi yeri anlatıyor?” sorusu belirsizliği giderir. Raporda epidural gibi bir ifade varsa, “Bu ifade normal bir yapıyı mı tarif ediyor, yoksa o bölgede bir bulgu mu var?” sorusu, anatomik yer adıyla tıbbi bulguyu ayırır. Epigastrik ağrı gibi bir değerlendirmede “Bu bölgedeki şikâyetimin nedenini belirlemek için hangi bulgulara bakıyorsunuz?” diye sormak, ağrının yeri ile olası kaynağının aynı şey olmadığını netleştirir.

İlişkili terimler: Epidural, Epigastric, Epicardium, Sub, Endo