Hernia

Hernia nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Öksürürken belirginleşen bir kasık şişliğiyle bel ağrısı nedeniyle çekilen görüntülemenin ortak bir kelimesi olabilir: tıpta hernia, günlük dilde fıtık dediğimiz durumlar için kullanılır. Genel olarak bir organın veya dokunun, kendisini yerinde tutan yapının zayıf noktasından dışarı doğru yer değiştirmesini anlatır. Kelime Latince kökenlidir; Türkçede kabaca her-ni-ya diye okunur ve herni biçiminde de söylenir. Ancak kasık fıtığı, mide fıtığı ve disk hernisi aynı yerde oluşmaz; belirtileri ve tedavileri de birbirinden farklıdır.

Günlük konuşmada “Ayakta durunca kasığımda bir şişlik çıkıyor, yatınca azalıyor” diyen bir kişinin tarif ettiği durum, karın duvarı fıtığıyla uyumlu olabilir. Yine de şişliğin yalnızca görünüşüne bakılarak tanı konmaz; yağ dokusu kitlesi veya büyümüş lenf düğümü gibi başka nedenler de değerlendirilir. Hernia kelimesinin yanındaki bölge adı, hangi yapının etkilendiğini anlamak açısından belirleyicidir.

Hernia hangi adlarla kullanılır?

Genel cerrahi muayenelerinde ve ultrasonografi ya da bilgisayarlı tomografi raporlarında karın duvarı fıtıklarıyla karşılaşılır. Hernia inguinalis kasık fıtığını, hernia umbilicalis göbek fıtığını, hernia incisionalis ise önceki ameliyatın kesi yerinde gelişen fıtığı anlatır. Kesi yeri fıtığı, ameliyat sonrasında karın duvarının o bölgede yeterince sağlam iyileşmemesiyle ilişkilidir. Raporda “Sağ kasık bölgesinde yağ dokusu içeren fıtık kesesi izlenmiştir” yazması, açıklıktan geçen içeriğin yağ dokusu olduğunu belirtir; her fıtığın içinde bağırsak bulunmaz.

Gastroenterolojide kullanılan hiatus hernisi, midenin bir bölümünün diyaframdaki yemek borusu açıklığından göğüs boşluğuna doğru kaymasıdır. Bu durum reflüyle birlikte görülebilir, fakat reflü ve mide fıtığı aynı tanı değildir. Beyin ve sinir cerrahisi, fizik tedavi veya ortopedi değerlendirmelerinde geçen disk hernisi ise omurlar arasındaki diskin dış sınırlarının ötesine taşmasını anlatır. Bu nedenle yalnızca hernia sözcüğünü değil, önündeki veya arkasındaki anatomik adı da dikkate almak gerekir.

Hernia vücutta nasıl oluşur?

Karın duvarı, kaslarla birlikte dayanıklı bağ dokusu katmanlarından oluşur ve karın içindeki yapıları yerinde tutar. Doğuştan bulunan bir açıklık veya sonradan gelişen zayıflık, yağ dokusunun ya da bağırsağın bu sınırın dışına çıkmasına izin verebilir. Öksürme, ıkınma ve yük kaldırma sırasında karın içi basınç artınca şişlik daha belirgin hale gelebilir. Bu hareketlerin şişliği ortaya çıkarması, fıtığın yalnızca o hareket yüzünden oluştuğunu göstermez.

Doktorunuz “Fıtık yatınca küçülüyor, fakat karın duvarındaki açıklık duruyor” diyebilir. Şişliğin azalması, dışarı çıkan içeriğin geri dönmesiyle açıklanır; açıklığın kendiliğinden kapandığı anlamına gelmez. Muayenede şişliğin yeri, hassasiyeti ve geri dönüp dönmediği değerlendirilir. Tedavi kararı fıtığın türüne, yakınmalara ve sıkışma riskine göre verilir; uygun kişilerde takip düşünülebilirken başka durumlarda cerrahi onarım önerilir.

Fıtık içeriği açıklıkta sıkışırsa geri dönemeyebilir; kan dolaşımı da bozulursa dokuda hasar gelişebilir. Şişliğin aniden çok ağrılı ve sert olması, kaybolmaması, kusma veya gaz ve dışkı çıkaramama acil değerlendirme gerektirir. Böyle bir şişliği zorlayarak içeri itmeye çalışmak yerine acil sağlık hizmetine başvurmak gerekir. Disk hernisinde ise yakınmalar karın duvarından değil, taşan disk dokusunun sinirleri etkilemesinden kaynaklanabilir; kola veya bacağa yayılan ağrı, uyuşma ya da güç kaybı görülebilir.

Hernia hangi terimlerle karıştırılır?

Hernia ile herniasyon yakın anlamlıdır, ancak herniasyon daha çok dokunun yer değiştirmesi olayını tarif eder. Prolapsus ise bir organın normal konumundan aşağı doğru sarkmasını anlatır; rahim sarkması buna örnektir. Diastaz, kasların birbirinden uzaklaşmasıdır ve özellikle karın orta hattında kabarıklık oluşturabilir. Diastazda fıtıktaki gibi bir açıklıktan geçen fıtık kesesi bulunmaz, ancak diastaz ile fıtık birlikte görülebilir.

İnkarsere herni, içeriğin sıkışıp geri dönemediği fıtıktır; strangüle herni ise sıkışmaya kan dolaşımının bozulmasının da eklendiği durumdur. Aradaki fark, dokunun canlılığının tehlikeye girip girmediğidir ve tedavinin aciliyetini etkiler. Disk hernisi için kullanılan bel fıtığı adı da kasık fıtığıyla karıştırılmamalıdır: ilki omurgadaki diskle, ikincisi karın duvarındaki açıklıkla ilgilidir.

Hernia için hangi sorular sorulmalı?

Raporda yalnızca hernia yazıyorsa görüşmede “Fıtık tam olarak nerede ve hangi dokuyu içeriyor?” sorusu tanının anatomik karşılığını netleştirir. Tanı konduktan sonra “Benim durumumda takip mi, ameliyat mı daha uygun ve neden?” sorusu tedavi kararının gerekçesini öğrenmenizi sağlar. Günlük işiniz, egzersiziniz veya yük kaldırma gereksiniminiz varsa “Hangi hareketleri sınırlamalıyım ve hangi değişiklikte acile başvurmalıyım?” diye sorabilirsiniz.

İlişkili terimler: Herniation, Inguinal Canal, Hiatus, Diastasis, Prolapse