Hiatus

Hiatus nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Vücuttaki bazı açıklıklar bir hasar değil, organların ve damarların geçebilmesi için gereken doğal yollardır; tıpta hiatus bu tür bir açıklığı veya aralığı adlandırabilir. Günlük dilde bağlama göre açıklık, aralık ya da yarık diye karşılanır. Sözcük Latinceden gelir ve Türkçede kabaca hiyatus diye okunur. Latince kökünde açık kalma, aralanma anlamı bulunur.

Hiatus sözcüğünün hangi yapıyı anlattığını, yanına eklenen anatomik ad belirler. Bu nedenle yalnızca kelimeye bakarak yerini ya da önemini anlamak mümkün değildir. Yemek borusunun geçtiği bir açıklıkla kuyruk sokumuna yakın bir kemik açıklığı aynı adlandırma biçimini paylaşabilir. Burada ortak olan, birbirinden farklı bölgelerde bir geçit veya aralık bulunmasıdır.

Hiatus hangi tıbbi ifadelerde kullanılır?

Hiatus oesophageus, yemek borusunun göğüsten karına geçerken diyaframda kullandığı açıklıktır. Gastroenteroloji değerlendirmelerinde, endoskopi raporlarında ve ilgili ameliyat notlarında bu bölgeden söz edilebilir. Hiatus aorticus, ana atardamar olan aortun göğüsten karına geçtiği, diyaframın arka kesimindeki açıklığın adıdır. Anatomi anlatımlarında ve bu bölgeyi ilgilendiren görüntüleme ya da cerrahi değerlendirmelerde kullanılır.

Hiatus sacralis ise omurganın alt bölümündeki sakrum kemiğinde, sakral kanalın alt ucunda bulunan açıklıktır. Anestezi ve ağrı tedavisi uygulamalarında, özellikle kaudal epidural girişim planlanırken önem taşır. Bu örneklerde sözcüğün yanındaki bölüm, açıklığın hangi yapıyla ilişkili olduğunu söyler; birbirlerinin yerine kullanılamazlar.

Hiatusla birlikte sık duyulan hiyatal herni ifadesi, midenin bir bölümünün yemek borusu açıklığından göğüs boşluğuna doğru geçmesini anlatır. Halk arasında buna genellikle mide fıtığı denir. Bir raporda “Hiyatal herni ile uyumlu görünüm izlenmiştir.” yazması, yalnızca bir açıklığın adlandırıldığını değil, o açıklıkla ilişkili bir fıtıklaşmanın tarif edildiğini gösterir.

Hiatus vücutta nasıl işlev görür?

Diyafram, göğüs boşluğuyla karın boşluğunu ayıran ve solunumda çalışan geniş bir kastır. Yemek borusu mideye ulaşmak için bu sınırı geçmek zorundadır; yemek borusu hiatusu bu geçişi sağlar. Açıklığın çevresindeki diyafram kası, yemek borusunun alt ucundaki kapatma mekanizmasını destekler. Böylece mide içeriğinin yemek borusuna geri kaçmasını sınırlayan düzene katkıda bulunur.

Açıklık genişlediğinde ve çevredeki destek dokuları gevşediğinde midenin üst bölümü yukarı kayabilir. Bu değişiklik reflüyü kolaylaştırabilir; ancak her hiyatal hernisi olan kişide yanma veya ağza acı su gelmesi olmaz. Doktorunuz “Midenizin üst kısmı, yemek borusunun geçtiği açıklıktan yukarı kaymış.” diyerek görüntülemede gördüğü durumu açıklayabilir. Şikâyetlerin değerlendirilmesinde fıtığın yapısı, reflü bulguları ve yemek borusundaki etkilenme birlikte ele alınır.

Günlük konuşmada “Midem yukarı kaçmış, o yüzden ağzıma acı su geliyor.” denebilir; bu söz, belirtilerle anatomik değişiklik arasında olası bir bağlantıyı anlatır. Yine de yalnızca yanma hissinden yola çıkarak hiatusun genişlediği söylenemez. Hiatus sacralis gibi başka bir bölgedeki açıklıktan söz ediliyorsa mide şikâyetleriyle aynı ilişki kurulmaz.

Hiatus, herni ve yırtık nasıl ayrılır?

Hiatus açıklığın kendisidir; herni ise bir organın veya dokunun bulunduğu yerden başka bir bölgeye doğru fıtıklaşmasıdır. Bu yüzden normal bir hiatus bulunması, hiyatal herni bulunduğu anlamına gelmez. Hiatus sözcüğü tek başına hastalık anlamına gelmez; rapordaki genişleme, fıtıklaşma veya başka bir bulgu değerlendirmeyi değiştirir.

Diyafram yırtığı, diyafram dokusunun bütünlüğünün bozulmasıdır ve doğal bir geçitle aynı şey değildir. Reflü ise mide içeriğinin yemek borusuna geri kaçmasıdır; bir açıklığın adı değil, içeriğin ters yöndeki hareketidir. Hiyatal herni ile reflü birlikte görülebilir, fakat reflü olması mutlaka fıtık bulunduğunu göstermez. Bu ayrım, rapordaki anatomi tarifini şikâyetin adıyla karıştırmamanızı sağlar.

Hiatus hakkında doktora ne sorulur?

Görüşmede ilk olarak “Burada hangi bölgedeki açıklıktan söz ediliyor?” sorusu, kelimenin yerini netleştirir. Raporda genişleme veya hiyatal herni varsa “Bu bulgu şikâyetlerimi açıklıyor mu, yoksa tesadüfen mi görülmüş?” diye sorabilirsiniz. Tedavi ya da takip kararı konuşulurken “Bu bulgu için izlem, ek inceleme veya tedavi gerekiyor mu?” sorusu, yalnızca anatomik adla değil, sizdeki belirtiler ve eşlik eden bulgularla birlikte bir plan yapılmasını sağlar.

İlişkili terimler: Diaphragma, Oesophagus