Hyperchromemia

Hyperchromemia nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Kanın renginden söz eden bir terim, aslında kan hücrelerinin içindeki boya maddesini anlatıyor olabilir: tıpta hyperchromemia, alyuvar başına düşen hemoglobin miktarını değerlendiren eski renk indeksinin yüksek bulunmasını ifade eder. Hemoglobin, oksijeni taşıyan ve kana kırmızı rengini veren proteindir. Günlük dilde bunu, alyuvarların hemoglobin içeriğinin beklenenden fazla görünmesi diye düşünebilirsiniz; kanın gözle daha koyu görünmesi kastedilmez.

Türkçe tıp dilindeki karşılığı hiperkromemidir; kabaca hiper-kro-me-mi diye okunur. Sözcük, Yunancada aşırılığı bildiren hiper, renk anlamındaki kroma ve kan anlamındaki haima köklerinden oluşur. Günümüzde bu adlandırmadan çok, hemogramdaki hücre ölçümleri ve hiperkromi sözcüğü kullanılır. Eski bir tıp kitabında veya önceki dönemlerin laboratuvar dilinde karşınıza çıkması bu nedenle daha olasıdır.

Hiperkromemi hemogramda nasıl karşınıza çıkar?

Hiperkromemi, kan hastalıklarıyla ilgilenen hematolojinin ve kansızlık değerlendirmesinin söz dağarcığına girer. Eski tarz bir laboratuvar ifadesi olan “Renk indeksi yüksek bulundu.” cümlesi, bu kavrama karşılık gelebilir. Güncel hemogramlarda ise renk indeksi yerine alyuvarların boyutunu ve hemoglobin özelliklerini ayrı ayrı gösteren ölçümler görürsünüz.

Ortalama eritrosit hemoglobini, kısaltmasıyla MCH, bir alyuvardaki ortalama hemoglobin miktarını belirtir. Ortalama eritrosit hemoglobin konsantrasyonu, yani MCHC, hemoglobinin hücre içinde ne kadar yoğun bulunduğunu gösterir. Ortalama eritrosit hacmi olan MCV ise hücrenin büyüklüğünü anlatır. Renk indeksiyle ilgili eski bir ifadeyi anlamlandırırken bu ölçümlerin birbirinin yerine kullanılmaması gerekir.

Yakın ifadeler arasında hiperkromik eritrosit, hiperkromik görünüm ve hiperkromik anemi bulunur. Hiperkromik eritrosit, hemoglobin içeriği veya boyanma özelliği bakımından değerlendirilen alyuvarı anlatır. Hiperkromik görünüm, mikroskop altında hücrenin daha yoğun boyanmasını tarif edebilir. Hiperkromik anemi ise kansızlığı renk özelliğine göre adlandıran geleneksel bir ifadedir; nedenini öğrenmek için diğer bulgular gerekir.

Hiperkromemide hücre içinde ne değişir?

Bir alyuvar büyüdüğünde içine daha fazla hemoglobin sığabilir. Buna rağmen hemoglobinin hücre içindeki yoğunluğu normal kalabilir; büyük bir bardakta daha çok çay bulunması, çayın daha koyu olduğu anlamına gelmez. Bu nedenle hücre başına hemoglobin miktarının artmasıyla hemoglobin yoğunluğunun artması farklı durumlardır.

B12 vitamini veya folat eksikliğine bağlı bazı kansızlıklarda alyuvarlar büyür ve hücre başına hemoglobin miktarı artabilir. Ancak kandaki toplam hemoglobin yine düşük olabilir; yani hücrelerin fazla hemoglobin taşıması, kişide kansızlık bulunmasını dışlamaz. Doktorunuz “Hücre başına hemoglobin yüksek, ama kandaki toplam hemoglobin düşük.” diyerek bu görünürdeki çelişkiyi açıklayabilir.

Hemoglobin yoğunluğunun gerçekten yükseldiği durumlar arasında, alyuvarların küre biçimini aldığı sferositoz gibi tablolar bulunur. Bununla birlikte beklenmedik ölçümler, örnekle veya ölçüm yöntemiyle ilgili etkenler açısından da değerlendirilir. Sizin açınızdan önemli olan, yüksek görünen değerin hücre büyüklüğünü mü, hemoglobin miktarını mı, yoksa yoğunluğunu mu anlattığının belirlenmesidir. Yorgunluk ve solukluk gibi yakınmaların nedeni yalnızca bu ifadeden çıkarılamaz.

Hiperkromemi hangi kavramlarla karıştırılır?

Hiperkromi, renklenmenin artmasını anlatan daha genel bir sözcüktür; kan hücreleri dışında başka dokular için de kullanılabilir. Hiperkromemi ise kanla ilişkili tarihsel bir adlandırmadır. Hipokromi bunun karşı yönündeki bulguyu, alyuvarların hemoglobin bakımından daha soluk görünmesini anlatır. Mikrositoz ve makrositoz ise renk değil, sırasıyla hücrelerin küçük ve büyük olmasıyla ilgilidir.

Günlük konuşmada “Kanım koyuymuş, demirim fazla olmalı.” denebilir; fakat hiperkromemi demir fazlalığıyla eş anlamlı değildir. Demir depoları, ferritin ve gerektiğinde başka demir testleriyle değerlendirilir. Hemokromatoz vücutta demir birikimiyle ilişkili ayrı bir hastalık grubudur. Polisitemi ise alyuvar kitlesinin artmasıyla ilgilidir; bir hücrenin hemoglobin özelliğiyle kanda ne kadar alyuvar bulunduğu aynı şey değildir.

Hiperkromemi için hangi sorular sorulabilir?

İfadeyi eski bir raporda gördüyseniz, “Buradaki hiperkromemi güncel hemogramda hangi ölçüme karşılık geliyor?” sorusu terimin bugünkü karşılığını netleştirir. Elinizde yeni sonuçlar varsa, “Bende hücre başına hemoglobin miktarı mı, hücre içindeki yoğunluk mu yüksek?” diye sorabilirsiniz. Kansızlık veya hücre büyüklüğünde değişiklik de saptandıysa, “Bu bulgular birlikte değerlendirildiğinde vitamin incelemesi ya da periferik yayma gerekli mi?” sorusu araştırmanın nedenini ve kapsamını anlamanızı sağlar.

İlişkili terimler: Hypochromia, Macrocytosis, Hemoglobin, Spherocytosis