Insulin Resistance

Insulin Resistance nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Pankreasınız insülin üretse de bu hormonun verdiği mesaj vücutta beklenen karşılığı bulmayabilir; tıpta insulin resistance denilen durumun günlük dildeki adı insülin direncidir. İnsülini, hücrelere kandaki şekeri kullanmaları için haber veren haberciye benzetebilirsiniz. Direnç geliştiğinde aynı işin yapılabilmesi için daha fazla insülin gerekebilir. Buradaki direnç, kişinin iradesiyle ya da şekere karşı dayanıklılığıyla ilgili değildir.

İfade İngilizcedir ve kabaca “insülin rizistıns” diye okunur. İnsülin adı, pankreasta bu hormonu üreten hücrelerin adacıklar hâlinde bulunmasına gönderme yapan Latince ada sözcüğünden gelir; resistance ise karşı koyma anlamındadır. Türkçe hasta görüşmelerinde genellikle insülin direnci ifadesi kullanılır. Günlük konuşmadaki “Şekerim normal çıktı ama insülin direncim varmış” cümlesi çelişkili görünse de vücudun şekeri dengede tutmak için fazla insülin üretmesini anlatıyor olabilir.

İnsülin direnci nerede değerlendirilir?

İnsülin direnci en çok endokrinoloji, iç hastalıkları ve aile hekimliği değerlendirmelerinde gündeme gelir. Kadın hastalıkları alanında, özellikle polikistik over sendromuyla birlikte de ele alınabilir. Açlık kan şekeri, HbA1c ve gerektiğinde şeker yükleme testi, kan şekerinin nasıl düzenlendiğini gösterir. Açlık insülini ise bu düzeni sağlamak için salgılanan hormon hakkında bilgi verir; ancak tek ölçümle kesin karar verilmez.

HOMA-IR, açlık glukozu ile açlık insülininden hesaplanan, insülin direncini dolaylı değerlendiren göstergedir. Her laboratuvar ve hasta grubu için geçerli ortak bir sınır değeri olmadığından sonuç klinik durumla birlikte yorumlanır. Raporda “Açlık glukozu normal, açlık insülini yüksek saptandı” yazması, kan şekerinin fazla insülin yardımıyla dengeleniyor olabileceğini düşündürür. Metabolik sendrom değerlendirmesinde ise bel çevresi, tansiyon ve kan yağları gibi eşlik eden özellikler de dikkate alınır.

İnsülin direncinde vücutta neler olur?

İnsülin, kas ve yağ dokusunun glukozu almasını destekler; karaciğerin kana şeker vermesini de sınırlar. Bu dokuların insüline yanıtı azaldığında pankreas daha fazla hormon salgılayarak dengeyi korumaya çalışır. Bu nedenle kan şekeri henüz yüksek değilken insülin düzeyi artmış olabilir. Pankreasın bu telafisi zamanla yetersiz kalırsa kan şekeri yükselir ve diyabet gelişme olasılığı artar; ancak bu ilerleme herkes için kaçınılmaz değildir.

Karın çevresinde yağlanma, hareketsizlik, kalıtsal yatkınlık ve bazı hormonal durumlar insülin direncine katkıda bulunabilir. Boyun veya koltuk altında koyu renkli, kadifemsi kalınlaşma şeklindeki akantozis nigrikans bazen eşlik eder. Buna karşılık yemek sonrası uyku hâli, tatlı isteği veya kilo vermekte zorlanma yalnızca insülin direncine özgü değildir. Doktorunuzun “Kan şekeriniz normal olsa da bel çevrenizi, kan yağlarınızı ve aile öykünüzü birlikte değerlendirelim” demesi, yalnızca tahlil sonucuna değil genel metabolik duruma baktığını gösterir.

İnsülin direnci hangi kavramlarla karışır?

İnsülin direnci ile insülin eksikliği aynı durum değildir. Dirençte hormonun etkisine verilen yanıt zayıflarken eksiklikte vücudun ihtiyacını karşılayacak kadar insülin bulunmaz. Bu durumlar aynı kişide birlikte görülebilir. Hiperinsülinemi ise kanda insülinin yüksek olmasının adıdır; dirence eşlik edebilse de yüksek insülinin her durumda aynı nedeni gösterdiği söylenemez.

Prediyabet, kan şekerinin normalin üzerinde olduğu ancak diyabet tanı ölçütlerine ulaşmadığı durumu ifade eder. Bozulmuş glukoz toleransı, şeker yükleme testinde ortaya çıkabilen prediyabet biçimidir; insülin direnciyle eş anlamlı değildir. Diyabet tanısı da yalnızca insülin ya da HOMA-IR sonucuyla konulmaz. İnsülin duyarlılığı ise dokuların hormona ne kadar iyi yanıt verdiğini anlatır; duyarlılığın artması, direncin azalması yönünde değişim demektir.

İnsülin direnci için ne sorulmalı?

Değerlendirmenin dayanağını anlamak için “Bende insülin direncini düşündüren bulgular hangileri, kan şekerim de etkilenmiş mi?” diye sorabilirsiniz. Günlük yaşam planını netleştirmek için “Beslenme, hareket ve uyku düzenimde sağlık durumuma uygun hangi değişiklikleri önceliklendirelim?” sorusu işe yarar. Takibi konuşurken “İlaç gereksinimini neye göre belirleyeceğiz ve izlemde hangi ölçümlere bakacağız?” demek, yalnızca insülin sonucunu düşürmeye odaklanmadan kan şekeri, kilo seyri ve eşlik eden riskler üzerinden kişisel hedef belirlemeyi sağlar.

İlişkili terimler: Insulin, Hyperinsulinemia, Prediabetes, Acanthosis Nigricans