Intestinal Metaplasia

Intestinal Metaplasia nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Hücreler, uzun süre değişen koşullara uyum sağlarken bulundukları yere özgü görünümlerini değiştirebilir; tıpta intestinal metaplasia adı verilen değişimde, bir dokunun yüzeyini döşeyen hücreler bağırsak hücrelerine benzer özellikler kazanır. Türkçe tıp dilinde buna intestinal metaplazi denir. Burada bağırsakların yer değiştirmesi değil, başka bir yerdeki hücrelerin yapısının ve çalışma biçiminin değişmesi söz konusudur.

İntestinal sözcüğü, Latince bağırsak anlamındaki intestinum kökünden gelir. Metaplazi ise Yunanca değişim ve biçimlenme anlamı taşıyan köklerden türemiştir. İngilizce yazımı intestinal metaplasia olan terimi, Türkçede kabaca intestinal metaplazi diye okuyabilirsiniz. Günlük dildeki karşılığı, bir dokunun bağırsak tipi dokuya benzemeye başlamasıdır.

Bir yakınınıza “Midemde bağırsak hücrelerine benzeyen hücreler görülmüş” demeniz, bu bulguyu anlaşılır biçimde anlatır. Ancak nerede görüldüğü, ne kadar yaygın olduğu ve yanında başka hangi değişikliklerin bulunduğu, sizin için taşıdığı anlamı belirler. İntestinal metaplazi tek başına hastalık anlamına gelmez; bulunduğu organ ve altta yatan süreçle birlikte değerlendirilir.

İntestinal metaplazi hangi raporlarda görülür?

Bu terimle özellikle gastroenteroloji ve patoloji alanlarında karşılaşılır. Endoskopi sırasında mideden veya yemek borusundan alınan küçük doku örneklerini patolog mikroskopla inceler. Endoskopi görüntüsü örnek alınacak bölgeyi belirlemeye yardımcı olur, fakat hücrelerin bağırsak tipine dönüştüğünü gösteren inceleme biyopsidir. Kan tahlili, bu hücresel değişimi doğrudan göstermez.

Gastrik intestinal metaplazi, değişimin midede bulunduğunu anlatır. Yemek borusunda intestinal metaplazi, uygun yerleşim ve endoskopi bulgularıyla birlikte Barrett özofagusu değerlendirmesinde önem taşır. Bununla birlikte yemek borusu ile midenin birleşme bölgesinden alınan her örnekte intestinal metaplazi görülmesi, otomatik olarak Barrett özofagusu tanısı koydurmaz. Örneğin tam olarak nereden alındığı burada belirleyicidir.

Raporda komplet intestinal metaplazi ifadesi, hücrelerin ince bağırsak dokusuna daha çok benzediğini belirtir. İnkomplet intestinal metaplazi ise bu benzerliğin daha farklı ve eksik bir örüntüde olduğunu anlatır; mide açısından risk değerlendirmesinde önem kazanabilir. “Mide biyopsisinde intestinal metaplazi ve kronik gastrit saptandı” cümlesi, hücresel değişime uzun süren iltihabın eşlik ettiğini söyler; kanser tanısı bildirmez.

İntestinal metaplazide hücreler nasıl değişir?

Midenin iç yüzeyindeki hücreler normalde mideye özgü koruyucu salgılar üretir. Uzun süreli iltihap ve hasar, bu yüzeyin yenilenme düzenini değiştirebilir. Yeni oluşan hücreler bağırsak hücrelerinin özelliklerini kazandığında, mikroskopta mukus üreten kadeh hücreleri gibi yapılar görülebilir. Dolayısıyla söz konusu bulgu, dokunun geçmişte veya halen sürmekte olan etkilenmesine ilişkin bir iz taşıyabilir.

Midede bu süreç sıklıkla Helicobacter pylori enfeksiyonuyla ilişkili kronik gastrit zemininde gelişir; otoimmün gastritte de görülebilir. Yemek borusunda ise uzun süren reflünün oluşturduğu hasara uyum süreci önemlidir. Bu nedenle doktorunuz “Önce örneğin yerini ve eşlik eden bulguları değerlendirelim, ardından takip gerekip gerekmediğini belirleyelim” diyebilir. Aynı terimin farklı organlarda farklı bir değerlendirme gerektirmesinin nedeni budur.

İntestinal metaplazi, mide veya yemek borusunda bazı kanserlerin gelişebildiği süreçlerle ilişkili olabilir; ancak kanserle eş anlamlı değildir. Takip kararı, etkilenen bölgenin genişliğine, hücresel değişimin türüne, displazi bulunmasına ve aile öyküsüne göre şekillenir. Helicobacter pylori saptanırsa tedavisi önemlidir, fakat enfeksiyonun giderilmesi mevcut metaplazinin mutlaka kaybolacağı anlamına gelmez. Yanma, ağrı veya şişkinlik gibi yakınmalar da metaplazinin varlığını ya da derecesini güvenilir biçimde göstermez.

İntestinal metaplazi ve displazi farkı

Metaplazi, hücrelerin başka bir olgun hücre tipine benzemesidir; displazi ise hücrelerin görünümünde ve doku içindeki düzeninde anormallik bulunmasıdır. Bu iki değişiklik aynı örnekte birlikte görülebilir, ancak birbirinin yerine kullanılamaz. Raporda displazi bulunmadığının belirtilmesi, incelenen örnekte bu anormal hücresel düzenin saptanmadığını anlatır; gelecekteki bütün risklerin ortadan kalktığını söylemez.

Atrofi, dokunun normal bezlerinin azalması veya kaybolmasıdır ve midede intestinal metaplaziyle birlikte bulunabilir. Gastrit mide iltihabını, reflü ise mide içeriğinin yemek borusuna geri kaçmasını ifade eder; ikisi de metaplazinin başka adı değildir. Barrett özofagusu da her yerdeki intestinal metaplaziyi kapsayan genel bir ad değil, yemek borusundaki belirli bir durumu tanımlayan klinik terimdir.

İntestinal metaplazi için ne sorulmalı?

Patoloji sonucunu görüşürken “İntestinal metaplazi hangi bölgeden alınan örnekte bulundu ve yaygınlığı değerlendirildi mi?” sorusu, bulgunun yerini ve kapsamını netleştirir. “Raporda displazi, atrofi veya Helicobacter pylori var mı?” sorusu, takip ve tedaviyi etkileyen eşlikçi bulguları ortaya çıkarır. “Benim bulgularım ve aile öykümle kontrol endoskopisi gerekiyor mu, gerekiyorsa hangi aralıkla?” sorusu ise kişisel takip planını somutlaştırır.

İlişkili terimler: Metaplasia, Dysplasia, Atrophy, Gastritis, Barrett Esophagus