Jacksonian Epilepsy

Jacksonian Epilepsy nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Parmaklarda başlayan istemsiz kasılmanın ele, ardından kola doğru ilerlemesi, tıpta jacksonian epilepsy adıyla anlatılan nöbet örüntüsünü düşündürebilir. Günlük dilde bunu, kasılmanın vücudun komşu bölgelerine sırayla yayılması olarak düşünebilirsiniz. Türkçede jaksoniyen epilepsi denir; ifade kabaca “ceksıniyen epilepsi” diye okunabilir. İngilizce adlandırma, bu nöbetlerin anlaşılmasına katkıda bulunan İngiliz nörolog John Hughlings Jackson'ın soyadından gelir.

Buradaki temel özellik, nöbetin beynin sınırlı bir bölgesinden başlaması ve hareket belirtilerinin belirli bir sıra izlemesidir. Güncel nörolojide bu durum çoğunlukla fokal motor nöbet ve jaksoniyen yayılım kavramlarıyla açıklanır. Tarihsel adında epilepsi bulunsa da yaşanan olayın epilepsi hastalığına bağlı olup olmadığı ayrıca değerlendirilir; geçici bir nedenle ortaya çıkan nöbet ile kalıcı nöbet yatkınlığı aynı şey değildir.

Jacksonian epilepsi nerede kullanılır?

Bu ifadeyle en çok nöroloji muayenesinde, nöbet öyküsünde ve hastane değerlendirme notlarında karşılaşılır. “Sağ elden kola ilerleyen fokal motor nöbet izlendi.” şeklindeki bir kayıt, kasılmanın başlangıç yerini ve yayılma yönünü tarif eder. Jaksoniyen yayılım, belirtilerin komşu vücut bölgelerine sırayla geçmesini; fokal motor nöbet ise başlangıçtan itibaren hareketle ilgili bulguların öne çıkmasını anlatır. Farkındalığın korunduğu fokal nöbet ifadesi, kişinin nöbet sırasında kendisinin ve çevresinin farkında olduğunu belirtir.

Doktorunuz, “Kasılma sırasında söylediklerimi duyup hatırlıyor muydunuz?” diye sorabilir; yanıtınız nöbetin sınıflandırılmasına yardım eder. Elektroensefalografi, yani EEG, beynin elektriksel etkinliğini kaydeder ve nöbet yatkınlığına ilişkin bulgular gösterebilir. Beyin manyetik rezonans görüntülemesi ise nöbetle ilişkili olabilecek yapısal değişiklikleri araştırır. Normal bir EEG kaydı epilepsiyi kesin olarak dışlamaz; görüntülemede bir değişiklik görülmesi de onun mutlaka nöbetin nedeni olduğunu göstermez.

Jacksonian epilepside kasılma neden ilerler?

Beyin kabuğundaki hareket alanlarında el, kol ve yüz gibi bölgeleri yöneten sinir hücresi toplulukları birbirine yakın yerleşir. Nöbete yol açan anormal elektriksel etkinlik komşu alanlara yayıldığında kasılma da bu düzene uygun ilerleyebilir. Bu yüzden başlangıç noktasını hatırlamak önemlidir. Beynin hareket alanları genel olarak vücudun karşı tarafını yönettiğinden, sağ elde başlayan bir nöbet sol beyin yarımküresindeki hareket alanlarıyla ilişkili olabilir.

“Önce parmağım seğirdi, sonra kolum kasıldı ama çevremdekileri duyuyordum.” cümlesi, kişinin yaşantısını anlaşılır biçimde aktarır. Farkındalık korunabilir; ancak nöbet daha geniş beyin ağlarına yayılırsa farkındalık bozulabilir veya iki taraflı tonik-klonik nöbete dönüşebilir. Her jaksoniyen nöbet böyle ilerlemez. Bazı kişilerde nöbet sonrasında geçici güçsüzlük görülebilir; buna Todd parezisi denir. Altta yatan nedenler arasında eski inme izleri, kafa travmasına bağlı değişiklikler, bazı tümörler veya gelişimsel beyin farklılıkları bulunabilir; bazen neden belirlenemez.

Jacksonian epilepsi nelerle karıştırılır?

Her seğirme jaksoniyen nöbet değildir. Fasikülasyon, çoğu zaman deri altında küçük oynamalar şeklinde görülen kas lifi kasılmalarıdır ve tipik olarak düzenli bir yayılım göstermez. Tremor, yani titreme, daha ritmik bir ileri geri hareket oluşturur. Miyoklonus ise kısa, sıçrar tarzda kasılmadır; epilepsiyle ilişkili olabileceği gibi başka nedenlerle de ortaya çıkabilir. Ayrımda hareketin görünümü kadar başlangıcı, süresi, tekrarlama biçimi ve eşlik eden belirtiler değerlendirilir.

Jaksoniyen yayılım ile jeneralize başlangıçlı nöbet arasındaki fark, olayın beyinde nasıl başladığıdır. Jeneralize başlangıçlı nöbette iki taraflı beyin ağları başlangıçtan itibaren devreye girerken, jaksoniyen örüntü sınırlı bir başlangıca işaret eder. Migren aurasındaki uyuşma da zaman içinde yayılabilir; ancak duyusal yakınma ile istemsiz kasılma aynı bulgu değildir. Bu nedenle yalnızca “koluma yayıldı” demek yerine, yayılan şeyin kasılma mı, karıncalanma mı, güçsüzlük mü olduğunu anlatmak değerlidir.

Jacksonian epilepsi için ne sorulmalı?

Görüşmeye hazırlanırken kasılmanın başladığı bölgeyi, izlediği sırayı, konuşup konuşamadığınızı ve sonrasında güçsüzlük yaşayıp yaşamadığınızı not edebilirsiniz. Güvenli koşullarda çekilmiş bir video, hareketin niteliğini değerlendirmeyi kolaylaştırabilir. “Bende anlatılan olay jaksoniyen yayılım gösteren bir nöbet mi, yoksa başka bir hareket bozukluğu mu?” sorusu tanının neye dayandığını açıklığa kavuşturur. “EEG veya beyin görüntülemesi benim durumumda hangi soruyu yanıtlayacak ve sonucu tedaviyi nasıl değiştirecek?” sorusu ise incelemelerin amacını ve tedavi planıyla ilişkisini anlamanızı sağlar.

İlişkili terimler: Electroencephalography, Myoclonus