Nitrite

Nitrite nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

İdrar tahlilindeki küçük bir işaret, bakterilerin yaptığı kimyasal bir değişikliği gösterebilir: tıpta nitrit, özellikle idrar yolu enfeksiyonu araştırılırken bakılan maddelerden biridir. Günlük dille, idrarda bazı bakterilerin faaliyet gösterdiğine ilişkin bir ipucu olarak düşünülebilir. İngilizce nitrite sözcüğünün Türkçe tıp dilindeki karşılığı nitrittir. Türkçede yazıldığı gibi okunur; İngilizce söylenişi kabaca naytrayt şeklindedir. Laboratuvar sonucunda bu madde genellikle miktarıyla değil, saptanıp saptanmadığını belirten pozitif veya negatif ifadeleriyle gösterilir.

Nitrit bir bakterinin adı değildir ve tek başına hastalık anlamına gelmez. Sonucun önemi, idrar yakınmalarınızın bulunmasına ve tahlilin diğer bulgularına göre değişir. Örneğin günlük konuşmada söylenen “İdrarımda nitrit çıkmış, kesin enfeksiyon olmuşum” cümlesi, testin sağlayabildiğinden daha kesin bir yargı içerir. Hekim bu sonucu değerlendirirken idrar yaparken yanma, sıkışma, sık idrara çıkma ve ateş gibi belirtileri de dikkate alır.

Nitrit tahlilde nasıl kullanılır?

Nitrit testi, aile hekimliğinde ve üroloji, iç hastalıkları, kadın hastalıkları gibi dallarda istenen tam idrar tahlilinin bir parçasıdır. İdrara batırılan test şeridindeki kimyasal alan, nitrit bulunduğunda renk değiştirir; laboratuvar cihazı bu değişikliği okuyabilir. Nitrit pozitif ifadesi, örnekte testin saptayabildiği düzeyde nitrit bulunduğunu anlatır. Nitrit negatif ise nitrit saptanmadığını bildirir; bakterilerin kesinlikle bulunmadığını söylemez. İdrar nitriti ifadesi de aynı maddenin idrar örneğindeki değerlendirmesini belirtir.

Bir rapor cümlesi şöyle olabilir: “İdrarda nitrit pozitif, lökosit esteraz pozitif saptanmıştır.” Lökosit esteraz, bazı akyuvarların varlığı hakkında bilgi veren ayrı bir testtir; nitritle birlikte pozitif olması, uygun belirtiler de varsa enfeksiyon olasılığını destekler. Doktorunuzun “Nitrit pozitifliğini şikâyetlerinizle birlikte değerlendirip kültür gerekip gerekmediğine karar vereceğiz” demesi, test sonucunun tedavi kararına nasıl katıldığını gösterir. Nitrit sonucu, hangi bakterinin bulunduğunu veya hangi antibiyotiğin etkili olacağını doğrudan açıklamaz.

Nitrit idrarda nasıl oluşur?

Besinlerden alınan ve vücuttaki süreçlerden kaynaklanan nitrat, idrarla dışarı atılabilir. Bazı bakteriler, sahip oldukları enzimler sayesinde nitratı nitrite dönüştürür. İdrar yolu enfeksiyonlarının sık nedenlerinden olan Escherichia coli bu dönüşümü yapabilen bakteriler arasındadır. Bakterinin bu işi yapabilmesi için idrarın mesanede yeterince beklemesi gerekir. Bu nedenle çok sık idrara çıkan bir kişide, enfeksiyon bulunsa bile test negatif kalabilir. Enfeksiyon yapabilen bazı bakteriler ise nitrit oluşturmadığından aynı testle yakalanmayabilir.

Nitritin kendisi enfeksiyonun böbreğe ulaştığını, hastalığın ağır olduğunu veya böbreğin zarar gördüğünü göstermez. Yan ağrısı, ateş, titreme ve kusma gibi yakınmalar, enfeksiyonun yeri ve ağırlığı açısından ayrıca değerlendirilir. Örneğin bekletilmesi sırasında bakterilerin çoğalması, tahlilin güvenilirliğini bozabilir. Bu nedenle örneğin laboratuvarın tarif ettiği biçimde temiz bir kaba alınması ve geciktirilmeden ulaştırılması önemlidir. Yüksek miktarda C vitamini kullanımı gibi etkenler de bazı test şeritlerinde nitritin saptanmasını güçleştirebilir.

Nitrit hangi terimlerle karıştırılır?

Nitrit ile nitrat birbirine yakın adlar taşısa da farklı kimyasal maddelerdir. Bu değerlendirmede nitrat başlangıç maddesi, nitrit ise belirli bakterilerin oluşturabildiği dönüşüm ürünüdür. Lökosit, savunma sisteminin akyuvar hücresidir; nitrit gibi bakteriyel bir dönüşüm ürünü değildir. İdrarda lökosit görülmesi iltihabi yanıtı düşündürebilir, ancak bunun nedeni her zaman bakteriyel enfeksiyon olmaz. Dolayısıyla nitrit negatifken lökosit yüksek bulunabilir ve bu sonuçlar mutlaka birbirleriyle çelişmez.

İdrar kültürü, nitrit testinden farklı olarak örnekte bakterilerin üreyip üremediğini araştırır; üreme olduğunda etkenin tanımlanmasına yardımcı olabilir. Antibiyogram ise üreyen bakterinin hangi antibiyotiklere duyarlı olduğunu değerlendirir. Asemptomatik bakteriüri, idrarda bakteri bulunmasına rağmen idrar yolu enfeksiyonuna ait yakınmanın olmamasıdır. Bu durum, belirtili enfeksiyonla aynı şekilde ele alınmaz ve her zaman antibiyotik gerektirmez. Gebelik veya planlanan bazı ürolojik işlemler, değerlendirme ve tedavi yaklaşımını değiştirebilen özel durumlardır.

Nitrit sonucu için ne sorulabilir?

Sonucu görüşürken “Nitrit sonucum, yakınmalarım ve diğer idrar bulgularımla birlikte enfeksiyonu destekliyor mu?” sorusu, laboratuvar bulgusuyla yaşadığınız belirtiler arasındaki bağlantıyı netleştirir. Yakınmalar sürüyorsa “Nitrit negatif olmasına rağmen idrar kültürü gerekli mi?” sorusu, testin kaçırabileceği durumların değerlendirilmesini sağlar. Hiç yakınmanız yoksa “Bu bulgu bende tedavi gerektiriyor mu, yoksa izlem veya yeni örnek mi uygun?” sorusu, gereksiz antibiyotik kullanımından kaçınmaya yardımcı olur. Gebelik durumunuzu, yakın zamanda kullandığınız antibiyotikleri ve örneğin bekleyip beklemediğini paylaşmanız da yanıtları etkileyebilir.

İlişkili terimler: Nitrate, Leukocyte Esterase, Bacteriuria, Urine Culture