Parietal

Parietal nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Anatomide bir yapının adı, bazen ne işe yaradığından çok nereye ait olduğunu anlatır; tıpta parietal sözcüğü de böyle bir yer bildirme sözcüğüdür. Günlük dilde yaklaşık karşılığı, bir boşluğun duvar tarafında bulunan ya da o duvarla ilişkili olandır. Ancak baş bölgesinde kullanıldığında kafatasının belirli bir kemiğini veya beynin belirli bir bölgesini adlandırır. Bu nedenle anlamını doğru kavramak için ardından gelen kelimeye bakmak gerekir.

Sözcük, Latince duvar anlamındaki paries kökünden türeyen parietalis biçimine dayanır. Türkçe konuşurken kabaca pariyetal diye okunur; tıp metinlerinde parietal yazımı yaygındır. Bir yakınıza anlatırken, “Parietal sözcüğünün hangi yapıyı anlattığını yanındaki kelimeden anlıyoruz” diyebilirsiniz. Bu ifade, aynı sıfatın neden hem beyin görüntülemesinde hem de göğüs hastalıkları değerlendirmesinde karşınıza çıkabildiğini açıklar.

Parietal hangi kelimelerle kullanılır?

Nöroloji ve radyoloji alanında parietal lob, beynin üst ve yan taraflarında yer alan bir bölgeyi belirtir. Beyin görüntüleme raporunda “Sol parietal lobda sinyal değişikliği izlenmiştir” cümlesi bulunabilir. Burada parietal, bulgunun yerini tarif eder; sinyal değişikliğinin nedeni ise rapordaki diğer özelliklerle ve muayeneyle değerlendirilir. Anatomi ve travma değerlendirmelerinde kullanılan parietal kemik ifadesi, kafatasının üst ve yan duvarlarını oluşturan kemiklerden birini anlatır.

Göğüs hastalıklarında parietal plevra, göğüs boşluğunun iç yüzünü döşeyen zar tabakasıdır. Genel cerrahi ve karın değerlendirmelerinde parietal periton, karın duvarının iç yüzünü örten zarı belirtir. Gastroenteroloji ve patoloji alanında geçen parietal hücre ise mide bezlerinde bulunan, asit ve intrinsik faktör üreten özel hücrenin adıdır. Böylece parietal lob, parietal plevra ve parietal hücre ifadeleri aynı sözcüğü taşısa da birbirinden farklı yapıları anlatır. Doktorunuzun “Parietal plevra, akciğerin yüzeyini değil, göğüs boşluğunun duvarını örter” demesi, zarın hangi tarafta bulunduğunu açıklayan bir örnektir.

Parietal yapılar ne işe yarar?

Parietal lob, dokunma ve vücudun konumuyla ilgili bilgilerin işlenmesine, çevredeki nesnelerin ve bedenin mekânsal ilişkilerinin anlaşılmasına katkı sağlar. Bu bölgedeki bir etkilenme, yerine ve kapsamına göre duyusal değişikliklere veya çevrenin bir tarafına dikkat etmekte güçlüğe yol açabilir. Yalnızca parietal sözcüğünün bulunması, bu sorunların sizde olduğu anlamına gelmez. Parietal kemik ise beyni çevreleyen koruyucu kafatasının bir parçasıdır; görüntüleme raporunda bu kemiğin anılması, beynin kendisinden değil kemik yapıdan söz edildiğini gösterebilir.

Parietal plevra ve parietal periton, organların çevresindeki zar sistemlerinin duvar tarafındaki tabakalarıdır. Karşılarındaki zar yüzeyleriyle birlikte, organların hareketi sırasında sürtünmenin azalmasına katkıda bulunurlar. Bu tabakaların tahrişi ağrı oluşturabilir; özellikle parietal peritonun etkilenmesi, karın ağrısının daha belirgin bir yerde hissedilmesine yol açabilir. Midenin parietal hücreleri ise farklı bir görev üstlenir: ürettikleri asit sindirim ortamını oluşturur, intrinsik faktör de B on iki vitamininin bağırsaktan emilmesi için gereklidir. Bu hücrelerin kaybı veya işlev bozukluğu, mide asidinin azalmasıyla ve vitamin eksikliğiyle ilişkili olabilir.

Parietal ile visseral arasındaki fark

Parietal ile en sık karşılaştırılan sözcük visseraldir. Zarlar söz konusu olduğunda parietal duvar tarafını, visseral ise organın yüzeyini örten tarafı anlatır. Örneğin visseral plevra akciğerin yüzeyine yapışıktır; parietal plevra göğüs boşluğunun iç yüzünü döşer. Bu ayrım, zarla ilgili bir bulgunun nerede bulunduğunu ve ağrının kaynağını anlamada önemlidir. Aynı karşılaştırma periton için de geçerlidir, ancak parietal lobun karşılığı olarak visseral lob denmez.

Beyin raporlarında parietal, frontal ve temporal sözcükleri de birbirine karıştırılabilir. Frontal lob beynin ön bölümünü, temporal lob yan ve daha alt bölümünü adlandırır; parietal lob bunlardan ayrı bir anatomik bölgedir. Ayrıca parietal kemik ile parietal lob yakın komşulukta olsa da aynı yapı değildir: biri kemik, diğeri beyin dokusudur. Raporda parietal bölgede bir bulgu yazıyorsa, bunun kemikte, beyin dokusunda veya çevredeki başka bir yapıda olup olmadığı cümlenin tamamından anlaşılır.

Parietal bulgu için ne sorabilirsiniz?

Görüşmeye rapordaki cümlenin tamamıyla gitmeniz, yalnızca bir kelime üzerinden yorum yapılmasını önler. “Burada parietal sözcüğü beyin bölgesini mi, kemiği mi, yoksa bir zar tabakasını mı anlatıyor?” sorusu önce yeri netleştirir. “Bu bulgu yaşadığım şikâyetle ilişkili mi?” sorusu görüntüleme veya patoloji sonucunu belirtilerinizle birleştirir. “Bu bulgu için takip, ek inceleme ya da tedavi gerekiyor mu?” sorusu da sonraki adımı belirlemeye yöneliktir.

İlişkili terimler: Visceral, Parietal Lobe, Parietal Bone, Pleura, Peritoneum