İçeriğe geç
Tıp Terimleri Sözlüğü

Patella

n. isim

(pl. patellae). Dizkapağı (kemiği); os patella.

Patella nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Dizinizi büktüğünüzde ön tarafta belirginleşen sert çıkıntı, tıpta patella adı verilen dizkapağı kemiğidir. Günlük konuşmada dizkapağı denince bazen dizin ön yüzünün tamamı kastedilir; anatomide patella yalnızca bu kemiğin adıdır. Uyluk kemiğiyle kaval kemiğinin önünde yer alır ve diz ekleminin bir parçasını oluşturur. Elinizi dizinizin önüne koyduğunuzda hissettiğiniz yüzeyin üzerinde deri ve yumuşak dokular da bulunur.

Patella sözcüğü Latinceden gelir ve kökeninde küçük, sığ kap anlamı vardır; adlandırma kemiğin biçimiyle ilişkilidir. Türkçede yazıldığına yakın, kabaca patella diye okunur. Türkçe tıp dilinde de aynı yazım kullanılır; günlük karşılığı dizkapağı kemiğidir. Bir kişinin “Merdiven inerken dizkapağımın arkası ağrıyor” demesi, ağrının patella çevresinde hissedildiğini anlatır; ancak ağrının kaynağını yalnızca bu tarifle belirlemek mümkün değildir.

Patella hangi raporlarda geçer?

Patella sözcüğü ortopedi ve fizik tedavi muayenelerinde, diz röntgeni değerlendirmelerinde ve manyetik rezonans raporlarında sık kullanılır. Rapor dilinde “Patella normal konumdadır” ifadesi, kemiğin yerleşimi bakımından olağan bir görünüm olduğunu belirtir; dizdeki bütün yapıların sağlıklı olduğunu söylemez. Patella kırığı, doğrudan bu kemiğin bütünlüğünün bozulmasıdır. Patella çıkığı ise dizkapağının uyluk kemiği üzerindeki normal yatağından ayrılmasıdır ve çoğunlukla dış yana doğru gerçekleşir.

Patellofemoral eklem, patella ile uyluk kemiğinin karşı karşıya geldiği eklem bölümüdür. Patellar tendon, dizkapağının alt ucundan kaval kemiğine uzanan ve kas kuvvetinin aktarılmasına katılan sağlam bağ dokusudur. Kondromalazi patella ise dizkapağının arkasındaki eklem kıkırdağında yumuşama ve yapısal bozulmayı anlatır. Bu ifadeler aynı bölgede geçse de biri eklemi, biri kuvvet aktaran dokuyu, diğeri kıkırdaktaki değişikliği tarif eder.

Patella dizde nasıl çalışır?

Uyluğun önündeki kuadriseps kası kasıldığında, kuvvetini tendonlar ve patella üzerinden kaval kemiğine aktararak dizin düzleşmesini sağlar. Patella, bu mekanizmada kasın çekişini daha etkili hâle getiren bir kaldıraç parçası gibi çalışır. Sandalyeden kalkarken, merdiven çıkarken ve yürürken dizinizi kontrollü biçimde kullanmanıza katkıda bulunur. Arka yüzündeki eklem kıkırdağı, uyluk kemiğiyle temas sırasında sürtünmenin azalmasına ve yükün dağılmasına yardım eder.

Diz bükülüp açılırken patella, uyluk kemiğinin önündeki oluk boyunca hareket eder. Bu hareketin düzeni; kemiğin biçimine, kasların çalışmasına ve çevredeki destek dokularına bağlıdır. Doktorunuzun “Dizkapağınızın hareket sırasında izlediği yolu da değerlendireceğiz” demesi, yalnızca kemiğe değil bu bütünlüğe baktığını gösterir. Merdivende, çömelirken veya uzun süre oturduktan sonra hissedilen ön diz ağrısı bu bölgeyle ilişkili olabilir; fakat benzer yakınmalar farklı dokulardan da kaynaklanabilir.

Patella hangi terimlerle karıştırılır?

Patella ile menisküs aynı yapı değildir. Patella bir kemikken menisküsler, uyluk kemiğiyle kaval kemiği arasında yük dağılımına katkı sağlayan kıkırdaksı yapılardır. Bu nedenle patella kırığı ile menisküs yırtığı farklı yaralanmaları anlatır. Dizkapağının önündeki şişlik de mutlaka kemiğin kendisinden kaynaklanmaz; patellanın önünde bulunan ve sürtünmeyi azaltan sıvı kesesinin iltihaplanması, prepatellar bursit olarak adlandırılır.

Patella ile patellar arasındaki fark ise yapı ile onu niteleyen sözcük arasındaki farktır: patella kemiğin adı, patellar o kemiğe ait demektir. Patellar tendinopati, dizkapağı kemiğinin değil, altındaki tendonun yüklenmeyle ilişkili rahatsızlığıdır. Patella çıkığı da bütün diz ekleminin çıktığı anlamına gelmez; diz çıkığında uyluk ve kaval kemikleri arasındaki eklem ilişkisi bozulur. Bu ayrım, rapordaki ifadenin hangi yapıyı anlattığını anlamak açısından önemlidir.

Patella için doktora ne sorulur?

Görüşmede ağrının yerini, hangi hareketle başladığını ve düşme ya da çarpma olup olmadığını söylemeniz değerlendirmeyi yönlendirir. Raporunuzdaki bulguyla yakınmanızın bağlantısını öğrenmek için “Patellada tarif edilen değişiklik ağrımı açıklıyor mu?” diye sorabilirsiniz. Hareket konusunda belirsizlik varsa “Benim durumumda hangi egzersizler uygun, hangi hareketleri geçici olarak azaltmalıyım?” sorusu işe yarar. Yaralanmadan sonra dizi aktif olarak düzleştirememe, üzerine basamama veya belirgin şekil değişikliği hızlı değerlendirme gerektirebildiğinden, tedavi planını konuşurken “Hangi yeni belirtilerde beklemeden yeniden başvurmalıyım?” sorusunu da yöneltebilirsiniz.

Patella hakkında sık sorulan sorular

Patella ne demek?

Patella, dizin ön tarafındaki dizkapağı kemiğinin tıbbi adıdır. Dizi düzleştiren kasların kuvvetini daha etkili kullanmasına katkıda bulunur.

Patella nerede bulunur?

Diz ekleminin önünde, uyluk kemiğinin alt ucunun ön yüzünde bulunur. Diz hareket ettikçe bu kemik üzerindeki oluk boyunca kayar.

Patella raporda ne anlama gelir?

Raporda dizkapağı kemiğinin değerlendirildiğini gösterir. Konum, kırık veya kıkırdak değişikliği gibi asıl bulguyu anlamak için yanındaki ifadeye bakılır.

Patella ile menisküs arasındaki fark nedir?

Patella dizin önündeki kemiktir; menisküsler ise uyluk ve kaval kemikleri arasında bulunan kıkırdaksı yapılardır. Yaralanmaları farklı muayene bulguları ve tedavi ihtiyaçları oluşturabilir.

Patella hangi kelimelerle kullanılır?

Patella kırığı, patella çıkığı ve kondromalazi patella sık kullanılan ifadelerdir. Patellar tendon ve patellofemoral eklem de aynı bölgedeki farklı yapıları adlandırır.

İlişkili terimler: Femur, Tibia, Meniscus

Aynı harften

P Harfi İle Başlayan Tıp Terimleri