Pulse

Pulse nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Bileğinizde parmağınıza gelen düzenli vuruşların İngilizce adı pulse’tur; tıpta pulse, kalbin pompaladığı kanın atardamarlarda oluşturduğu ve muayenede hissedilebilen basınç dalgasını anlatır. Günlük konuşmada buna nabız deriz. Doktor bu vuruşları değerlendirirken yalnızca hızına değil, düzenine, gücüne ve farklı bölgelerde hissedilip hissedilmediğine de bakar. Bu nedenle nabız, kalbin çalışmasıyla birlikte damar dolaşımı hakkında da bilgi verir.

Pulse İngilizce bir kelimedir ve kabaca “pals” diye okunur. Kökeni, vurma veya çarpma anlamıyla ilişkili Latince pulsus sözcüğüne dayanır. Türkçe tıp dilinde genellikle nabız karşılığı kullanılır; bazı tıbbi metinlerde puls yazımı da görülür. Günlük hayatta “Merdivenleri çıkınca nabzım hızlandı.” dediğinizde, çoğunlukla bu vuruşların daha sık hissedilmesini anlatırsınız; vuruşların güçlü gelmesi ise hızlanmadan farklı bir özelliktir.

Pulse hangi ifadelerde kullanılır?

Pulse kelimesi kardiyoloji, acil tıp, anesteziyoloji ve genel muayene kayıtlarında karşınıza çıkabilir. İngilizce bir cihaz ekranında pulse rate, nabız hızını belirtir. Peripheral pulse ise periferik nabız demektir; kol ve bacak gibi bölgelerdeki atardamarların elle değerlendirilmesini anlatır. “Periferik nabızlar her iki tarafta alınmaktadır.” şeklindeki bir rapor cümlesi, muayene edilen bölgelerde nabızların hissedildiğini bildirir; bütün damarların ayrıntılı olarak görüntülendiği anlamına gelmez.

Pulse pressure, Türkçede nabız basıncıdır ve büyük tansiyon ile küçük tansiyon arasındaki farkı ifade eder. Pulse deficit, nabız açığı anlamına gelir; kalpte saptanan bazı atımların bilekte hissedilen nabza karşılık gelmemesini anlatır. Pulse oximetry ise nabız oksimetresiyle yapılan ölçümdür; cihaz kanın oksijen doygunluğunu tahmin eder ve çoğunlukla nabız hızını da gösterir. Ekrandaki pulse değeri ile oksijen doygunluğu ayrı bilgilerdir. Dolayısıyla pulse kelimesinin yanına gelen sözcük, bir hızdan mı, muayene bulgusundan mı, basınç farkından mı söz edildiğini belirler.

Pulse vücutta nasıl oluşur?

Kalp kasıldığında kanı aortaya ve diğer atardamarlara gönderir. Damar duvarlarının esneyip yeniden toparlanmasıyla bir basınç dalgası oluşur; parmakla hissedilen nabız bu dalganın sonucudur. Bilekte nabız bakılması, kalbin kendisine dokunmak değil, onun oluşturduğu dalgayı daha uzaktaki bir damarda değerlendirmektir. Muayenede kullanılan damarların yüzeye yakın olması, vuruşların daha kolay hissedilmesini sağlar. Damarın çok derinde bulunması veya bölgenin soğuk olması ise değerlendirmeyi güçleştirebilir.

Hareket, heyecan, ağrı ve ateş nabzı hızlandırabilir; dinlenme ve bazı ilaçlar yavaşlatabilir. Bu değişiklikler değerlendirilirken kişinin o sıradaki durumu ve yakınmaları birlikte ele alınır. Nabızdaki bir değişiklik tek başına hastalık anlamına gelmez. Doktorun “Nabzınız düzensiz geliyor, kalbinizin ritmini de değerlendirelim.” demesi, vuruşlar arasındaki aralıkların eşit olmadığını fark ettiği anlamına gelir. Böyle bir durumda elektrokardiyografi, kalbin elektriksel faaliyetini kaydederek ritmin açıklanmasına yardımcı olur. Nabzın zayıf hissedilmesi de her zaman yavaş attığını göstermez; vuruşun gücü ve sıklığı ayrı özelliklerdir.

Pulse ile kalp hızı aynı mı?

Kalp hızı, kalbin ne sıklıkta attığını; nabız hızı ise atardamarda saptanan vuruşların sıklığını anlatır. Düzenli ve etkili kalp atımlarında bu değerler genellikle birbirine karşılık gelir. Bazı ritim bozukluklarında kalbin her kasılması yeterince güçlü bir nabız dalgası oluşturmayabilir. Bu durumda kalp dinlenirken sayılan atımlar ile bilekte hissedilen vuruşlar farklı olabilir; aradaki fark nabız açığı olarak adlandırılır. Dolayısıyla bilekten yapılan ölçüm, her koşulda kalbin bütün atımlarını yansıtmayabilir.

Nabız ile tansiyon da aynı şey değildir: tansiyon, kanın damar duvarına uyguladığı basıncı; nabız ise kalp atımlarıyla oluşan dalganın özelliklerini anlatır. Nabzın hızlı olması, tansiyonun mutlaka yüksek olduğu anlamına gelmez. Çarpıntı ise kişinin kalp atışlarını belirgin veya rahatsız edici biçimde hissetmesidir; nabız ölçümünün adı değildir. Benzer şekilde, oksimetrede görülen oksijen doygunluğu da nabızdan farklıdır. Parmaktaki hareket, soğukluk veya dolaşımın zayıflığı cihazın nabız sinyalini etkileyebileceğinden, beklenmedik bir ekran değeri ölçüm koşullarıyla birlikte değerlendirilir.

Pulse için hangi sorular işe yarar?

Bir kayıtta pulse ifadesi varsa “Burada nabız hızı mı, düzeni mi, yoksa damarda hissedilmesi mi değerlendiriliyor?” sorusu bulgunun neyi anlattığını netleştirir. Çarpıntı hissediyorsanız “Hissettiğim çarpıntıyla ölçülen nabız arasında bir uyumsuzluk var mı?” diye sorabilirsiniz. Evde ölçüm yapmanız istenmişse “Nabzımı hangi koşullarda ölçüp hangi yakınmaları birlikte not etmeliyim?” sorusu, takip kaydını daha kullanışlı hale getirir. Ölçüm sırasında dinleniyor olmanız, yakın zamanda hareket etmiş olmanız ve kullandığınız ilaçlar, doktorun sonucu yorumlamasında önem taşır.

İlişkili terimler: Pulsus, Heart Rate, Pulse Pressure, Pulse Deficit