Pupil

Pupil nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Gözünüzün ortasındaki siyah alan, aslında siyah renkli bir doku değil, ışığın içeri geçmesini sağlayan açıklıktır; tıpta pupil bu açıklığın adıdır. Günlük Türkçede göz bebeği deriz. Gözün renkli kısmı olan iris, göz bebeğinin çevresini sarar ve onun genişliğini ayarlar. Bu nedenle göz bebeğinin büyümesi, gözün tamamının büyüdüğü anlamına gelmez; değişen şey, ışığın geçtiği açıklığın çapıdır.

Pupil İngilizce bir sözcüktür ve kabaca “pyupıl” diye okunur. Kökeni, Latincede küçük kız veya küçük bebek anlamına gelen pupilla sözcüğüne dayanır; bu adlandırma, göze yakından bakan kişinin kendi küçük yansımasını görmesiyle ilişkilidir. Türkçe tıp dilinde pupilla yazımı yaygındır. İngilizcede pupil öğrenciyi de anlatabilir, ancak göz muayenesindeki kullanımının eğitimle ilgisi yoktur. Hekimin “Göz bebeğiniz ışığa normal yanıt veriyor.” demesi, bu açıklığın aydınlatıldığında beklenen şekilde küçüldüğünü anlatır.

Pupil muayenede ve raporda nasıl kullanılır?

Pupil, göz hastalıkları muayenesinin yanı sıra nöroloji değerlendirmesinde, acil serviste ve anestezi sırasında da karşınıza çıkabilir. Hekim göz bebeklerinin büyüklüğüne, birbirine benzerliğine, şekline ve ışığa verdiği yanıta bakar. Muayene notundaki “Pupillalar eşit büyüklükte, ışık refleksleri mevcut.” cümlesi, göz bebekleri arasında belirgin boyut farkı görülmediğini ve ışıkla küçülme yanıtının alındığını bildirir. Bu bulgu tek başına bütün göz işlevlerinin normal olduğunu kanıtlamaz; görme keskinliği ve gözün diğer yapıları ayrıca değerlendirilir.

Pupilla ışık refleksi, ışık tutulunca göz bebeğinin küçülmesidir. Pupilla dilatasyonu, göz bebeğinin genişlemesini anlatır; göz dibi muayenesinden önce damlayla özellikle oluşturulabilir. Pupilla konstriksiyonu ise daralma anlamına gelir ve ışıkla ya da bazı ilaçlarla ortaya çıkabilir. Raporda pupilla düzensizliği yazıyorsa açıklığın yuvarlak görünümünün değiştiği belirtiliyordur; bunun nedeni geçirilmiş ameliyat, yaralanma veya irisle ilgili bir sorun olabilir. Bu ifadelerin yorumu, muayenenin hangi koşullarda yapıldığına ve kullanılan damlalara bağlıdır.

Pupil ışığı nasıl ayarlar?

Göz bebeğini, fotoğraf makinesinin ışık girişini ayarlayan açıklığı gibi düşünebilirsiniz. Aydınlıkta iristeki daraltıcı kas çalışır ve içeri giren ışık azalır; karanlıkta genişletici kasın etkisiyle açıklık büyür. Göz bebeğinin kendisi kas değildir, hareketi çevresindeki iris kasları oluşturur. İçeri geçen ışık göz merceğinden ilerleyerek retinaya ulaşır; retina ışığı sinirsel iletilere dönüştürür. Göz bebeğinin siyah görünmesinin temel nedeni, göze giren ışığın büyük bölümünün içeride soğurulmasıdır.

Işık refleksinde retinadan gelen bilgi görme siniriyle beyne taşınır, ardından göz bebeğini daraltacak sinirsel yanıt oluşturulur. Normalde bir göze ışık tutulduğunda diğer göz bebeği de küçülür; bu nedenle hekim gözleri birlikte değerlendirir. Yakındaki bir nesneye odaklanırken de göz bebekleri daralabilir. “Karanlıkta göz bebeklerim büyüyor.” sözü çoğu zaman doğal bir uyum yanıtını tarif eder. Muayene damlasıyla genişleyen göz bebeği ise geçici ışık hassasiyeti ve yakın görmede bulanıklık yapabilir; bu etkiler kullanılan ilaca göre değişir.

Pupil ile hangi terimler karıştırılır?

Pupil ile iris aynı yapı değildir: iris renkli dokudur, pupil onun ortasındaki açıklıktır. Kornea ise gözün ön yüzündeki saydam tabakadır; göz bebeğini ve irisi önden örter. Göz merceği daha içeride bulunur ve ışığın odaklanmasına katkıda bulunur. Dolayısıyla göz rengi denildiğinde esas olarak irisin rengi anlatılır, göz bebeğinin rengi değil. Bir fotoğraftaki kırmızı göz görünümü de göz bebeğinin kalıcı olarak renk değiştirmesi değil, flaş ışığının gözün içinden geri yansımasıyla oluşur.

Miyozis göz bebeğinin daralmasını, midriyazis genişlemesini anlatır; bunlar birbirinin karşıtı olan bulgulardır. Anizokori ise göz bebeklerinin birbirinden farklı büyüklükte olmasıdır ve tek başına hastalık anlamına gelmez. Bazı kişilerde uzun süredir bulunan hafif bir fark olabilir; yeni oluşan farkın değerlendirilmesi ise farklıdır. Özellikle göz kapağı düşüklüğü, çift görme veya şiddetli baş ağrısıyla birlikte başlayan anizokori acil değerlendirme gerektirir. Hekim farkın aydınlıkta mı karanlıkta mı arttığına bakarak hangi göz bebeğinin beklenen yanıtı vermediğini araştırır.

Pupil bulgusu için ne sorabilirsiniz?

Muayene notunda pupil ile ilgili bir ifade varsa “Göz bebeğimin büyüklüğü ve ışığa yanıtı normal mi?” sorusu, bulgunun sizin için anlamını netleştirir. Genişletici damla kullanıldıysa “Bu damlanın bulanık görme ve ışık hassasiyeti etkisi geçene kadar günlük işlerimde nelere dikkat etmeliyim?” diye sorabilirsiniz. Göz bebekleri arasında fark saptandıysa “Bu fark eski fotoğraflarımda da var mı ve ek inceleme gerekiyor mu?” sorusu yararlıdır; eski fotoğraflar, farkın yeni mi uzun süredir mi bulunduğunu anlamaya katkı sağlayabilir.

İlişkili terimler: Iris, Miosis, Anisocoria, Pupillary