Radial
a. sıfat
Radial nedir, ne demek? Tıpta kullanımı
Elinizi avucunuz karşıya bakacak şekilde açtığınızda, başparmağın bulunduğu kenar tıpta radial sözcüğünün anlattığı yönü gösterir. Günlük dilde bunu ön kolun başparmak tarafı diye düşünebilirsiniz. Sözcük, ön koldaki kemiklerden radius ile ilgili yapıları ve bu kemiğin bulunduğu tarafa yönelmeyi anlatır. Bir damar, sinir veya hareket için kullanıldığında ise anlamı yanına gelen kelimeyle tamamlanır.
Radial, Latince radius kökünden gelir; bu kökün ışın ve tekerlek parmağı gibi anlamları da vardır. Anatominin Latince adlandırmasında radialis biçimiyle karşılaşabilirsiniz. Türkçe tıp dilinde yaygın yazımı radyaldir ve kabaca rad-yal diye okunur. Radius ise kemiğin adıdır; radyal sözcüğü o kemiğe ait olanı veya onun tarafında bulunanı niteler. Dolayısıyla bir raporda geçen radyal ifadesi, çoğu zaman bir bulgunun nerede olduğunu anlatan yön bilgisidir.
Radyal hangi ifadelerde kullanılır?
Ortopedi, nöroloji, fizik tedavi, damar cerrahisi ve kardiyolojide bu sözcüğü sık duyabilirsiniz. Radyal arter, el bileğinin başparmak tarafında nabzının hissedilebildiği atardamardır. Kalp damarlarına yönelik bazı işlemlerde bu damar giriş yolu olarak kullanılır. Radyal sinir ise kol ve ön koldaki bazı kasların çalışmasını, elin sırtındaki belirli alanların duyusunu sağlayan sinirdir. Sinir ile damar aynı adı taşısa da görevleri ve izledikleri yollar farklıdır.
Radyal deviasyon, el bileğinin başparmak yönüne doğru bükülmesidir; fizik muayenede hareket açıklığı değerlendirilirken kullanılabilir. Radyal taraf ifadesi ise bir şişliğin, yaranın veya hassasiyetin yerini tarif eder. Bir görüntüleme raporunda "El bileğinin radyal tarafında yumuşak doku şişliği izlenmiştir" yazabilir. Doktorunuz "Nabzınızı değerlendirmek için radyal artere bakıyorum" diyebilir. Günlük konuşmadaki "Bileğimin başparmak tarafı ağrıyor" cümlesi de aynı bölgeyi daha sade biçimde tarif eder; ancak ağrının hangi dokudan kaynaklandığını söylemez.
Radyal yapılar ne işe yarar?
Radius, dirsek ile el bileği arasında uzanır ve el bileği eklemine katılır. Avucunuzu yukarı ve aşağı çevirirken diğer ön kol kemiği olan ulna ile birlikte hareket eder. Bu hareket, anahtar çevirmek veya avucunuza bir şey almak gibi günlük işlerde kullanılır. Radyal taraftaki ağrı kemikten, eklemden, tendondan ya da çevredeki başka dokulardan kaynaklanabilir; yalnızca yer tarifinden kesin neden çıkarılamaz.
Radyal sinir etkilenirse el bileğini veya parmakları geriye doğru kaldırmak zorlaşabilir. Bazı kişilerde elin sırtında, özellikle başparmak çevresindeki belirli bölgelerde uyuşma görülebilir; bulgular sinirin nerede etkilendiğine göre değişir. Radyal arter ise ön kola ve ele kan götüren damarlardan biridir. Bu nedenle bir sinir incelemesindeki radyal ifadesiyle damar ultrasonundaki radyal ifadesi aynı yapıyı anlatmaz. Sizin açınızdan önemli olan, sözcüğün yanında sinir, arter, kırık veya taraf gibi hangi ifadenin bulunduğudur.
Radyal, ulnar ve radiküler farkı
Ulnar, ön kolun ulna kemiğiyle veya serçe parmak tarafıyla ilişkili olduğunu belirtir. Radyal ve ulnar, el bileğindeki bir bulgunun hangi kenarda olduğunu ayırt etmek için birlikte kullanılabilir. Anatomik yön tarifinde esas alınan duruşta avuçlar öne bakar; ellerinizi çevirmiş olmanız bu yapıların adını değiştirmez. Radyal deviasyon başparmak yönüne, ulnar deviasyon ise serçe parmak yönüne harekettir.
Radiküler sözcüğü benzer duyulsa da farklı bir kökten gelir ve sinir köküyle ilgili anlamındadır. Örneğin boyundaki sinir kökünden kaynaklanan kola yayılan ağrı radiküler olarak tanımlanabilir; bunun mutlaka radyal sinire ait olması gerekmez. Distal radius kırığı da radyal sinir hasarıyla aynı şey değildir: ilki kemiğin el bileğine yakın bölümündeki kırığı, ikincisi sinirdeki etkilenmeyi anlatır. Bu ayrım, rapordaki bulgunun kemik mi, sinir mi yoksa yalnızca yön mü bildirdiğini anlamayı sağlar.
Radyal bulguda hangi sorular sorulur?
Raporda yalnızca radyal sözcüğü dikkatinizi çektiyse görüşmede "Burada radyal denirken damar mı, sinir mi, yoksa başparmak tarafı mı kastediliyor?" diye sorabilirsiniz. Ağrı veya uyuşmanız varsa "Bu bulgu şikâyetimin yerini ve nedenini açıklıyor mu?" sorusu, raporla muayene arasındaki ilişkiyi netleştirir. Bir girişim planlanıyorsa "Radyal yoldan yapılacak işlemin benim için avantajı ve işlem sonrası elimi kullanma konusunda dikkat etmem gerekenler neler?" sorusu, kişisel planınızı öğrenmenizi sağlar.
Radial hakkında sık sorulan sorular
Radial ne demek?
Radius kemiğiyle ilişkili olanı veya ön kolun başparmak tarafını anlatan bir sıfattır. Türkçe tıp dilinde genellikle radyal biçiminde yazılır.
Radial nerede bulunur?
Radial bir organın adı değildir; anatomide çoğunlukla ön kolun ve el bileğinin başparmak tarafını tanımlar. Radyal arter veya radyal sinir deniyorsa belirli bir damar ya da sinir kastedilir.
Radial raporda ne anlama gelir?
Anlamı, nitelediği yapıya bağlıdır. Bir görüntüleme raporunda bulgunun yerini, damar incelemesinde atardamarı, sinir incelemesinde ise değerlendirilen siniri belirtebilir.
Radial ile ulnar arasındaki fark nedir?
Radyal, başparmak tarafıyla; ulnar, serçe parmak tarafıyla ilişkilidir. Bu sözcükler hem anatomik yapıların adında hem de el bileği hareketlerinin tarifinde kullanılır.
Radial hangi kelimelerle kullanılır?
Arter, sinir, taraf ve deviasyon sözcükleriyle sık kullanılır. Her birleşim farklı bilgi verir: damar veya sinirin adını, bulgunun yerini ya da hareketin yönünü belirtir.