Ulna

Ulna nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Dirseğinizi masaya dayadığınızda hissettiğiniz sert çıkıntı, tıpta ulna adı verilen kemiğin bir parçasıdır. Günlük dilde dirsek kemiği denir; ancak yalnızca dirsekte bulunmaz, önkol boyunca el bileğine doğru uzanır. Kolunuz vücudunuzun yanındayken avuç içinizi öne çevirdiğinizde, ulna serçe parmağınızın hizasındaki tarafta kalır. Bu konum, yanındaki radius adlı kemiği ondan ayırmak için kullanılan temel işarettir.

Ulna sözcüğü Latinceden gelir; bu dilde dirsek ve önkol bölgesiyle ilişkili bir addır. Türkçede yazıldığına yakın biçimde, ul-na diye okunur. Anatomi derslerinde, görüntüleme raporlarında ve ortopedi görüşmelerinde aynı adla kullanılır. Günlük konuşmada “Dirsek kemiğimi incitmişim, meğer ağrı bileğime kadar uzanabiliyormuş” denmesi, kemiğin yalnızca dirsek çevresinde bulunduğu yönündeki yaygın düşünceyi yansıtır.

Ulna hangi ifadelerde kullanılır?

Ulna adına en sık ortopedi değerlendirmelerinde ve röntgen raporlarında rastlanır. Düşme, önkola doğrudan darbe alma veya el bileği ağrısı nedeniyle yapılan incelemelerde kemiğin hangi bölümünün etkilendiği belirtilir. Ulna kırığı, bu kemikte kırık bulunduğunu anlatır; kırığın dirseğe mi yoksa bileğe mi yakın olduğu ayrıca açıklanmalıdır. Rapor diliyle “Ulna gövdesinde yer değiştirmemiş kırık izlenmektedir” denmesi, kırık parçalarının belirgin biçimde birbirinden kaymadığını bildirir.

Olekranon kırığı, ulnanın dirsekteki belirgin çıkıntısının kırılmasıdır. Distal ulna kırığı, kemiğin el bileğine yakın ucundaki kırığı anlatır. Proksimal ulna kırığı ise dirseğe yakın bölümü işaret eder. Bu yer tarifleri önemlidir; eklem yüzeyine ulaşan bir kırıkla yalnızca kemik gövdesini etkileyen bir kırığın hareket üzerindeki etkisi ve tedavi planı farklı olabilir.

Ulnar stiloid çıkıntı, kemiğin bileğe yakın ucundaki küçük kemiksi uzantıdır. Ulnar varyans ifadesi ise ulna ile radiusun bilek düzeyindeki göreli uzunluk ilişkisini tarif eder. Bu ifade özellikle el bileği değerlendirmelerinde kullanılır; ağrının kaynağına ilişkin anlamı, muayene ve diğer görüntüleme bulgularıyla birlikte belirlenir.

Ulna hareket sırasında ne yapar?

Ulna, dirsekte üst kol kemiğiyle eklem yaparak kolun bükülüp açılmasına katkı sağlar. Dirsek çıkıntısına tutunan arka kol kası, dirseğin açılmasında görev alır. Önkol boyunca kaslar ve kemikler arası bağ dokusu da ulnaya tutunur. Bu bağlantılar, kemiğin yalnızca sert bir destek olmadığını; hareket ve yük aktarımında çalışan bir yapının parçası olduğunu gösterir.

Avucunuzu yukarı ve aşağı çevirirken radius, ulnayla kurduğu eklemler üzerinden dönme hareketi yapar. Kapı kolunu çevirmek veya avuca bırakılan bir nesneyi almak bu hareketi gerektirir. Ulna bilekteki küçük kemiklerle doğrudan eklemleşmez; arada kıkırdak ve bağ dokusundan oluşan destekleyici bir yapı bulunur. Hekimin “Kırığın yeri, avucunuzu çevirme hareketinizi de etkileyebilir” demesi bu nedenle anlamlıdır. Tedavide kemik kaynamasının yanında dirsek, bilek ve önkol hareketlerinin korunması da hedeflenir.

Ulna ile radius nasıl ayrılır?

Radius, önkolun başparmak tarafındaki kemiğidir; ulna ise serçe parmak tarafında yer alır. El bileğinde yükün önemli bölümü radius üzerinden aktarılırken ulna, dirseğin kemiksel yapısında daha belirgin rol oynar. Bununla birlikte hareket sırasında birlikte çalışırlar. Bu nedenle ulnada saptanan bir yaralanmada komşu radiusun ve aralarındaki eklemlerin de değerlendirilmesi gerekebilir.

Ulnar sinir, ulna kemiğiyle aynı yapı değildir. Dirseğin iç tarafında yüzeye yakın geçen bu sinire darbe geldiğinde serçe parmağa doğru elektriklenme hissedilebilir. Ulnar sinir sıkışması özellikle serçe parmakta ve yüzük parmağının ona komşu tarafında uyuşmaya yol açabilir. Kemik üzerindeki ağrı ile sinir kaynaklı uyuşmanın ayrımı, yalnızca hissin yerine bakılarak değil, muayene bulgularıyla yapılır.

Ulna için hangi sorular sorulur?

Bir görüntüleme raporunda ulna ile ilgili bulgu varsa “Ulnanın hangi bölümü etkilenmiş, eklem yüzeyine uzanıyor mu?” sorusu, yer tarifini anlaşılır hâle getirir. Kırık nedeniyle tedavi planlanıyorsa “Dirseğimi, bileğimi ve avucumu çevirme hareketini ne zaman kullanabilirim?” sorusu, günlük işlerinizi düzenlemenize yardımcı olur. Ağrıya uyuşma eşlik ediyorsa “Yakınmam kemikten mi, ulnar sinirden mi kaynaklanıyor?” sorusuyla, kemik değerlendirmesinin yanında sinir muayenesine ihtiyaç olup olmadığını öğrenebilirsiniz.

İlişkili terimler: Radius, Olecranon