Ruminant

Ruminant nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

İneğin otlamayı bıraktıktan sonra ağzını yeniden çiğner gibi hareket ettirmesi, kendine özgü bir sindirim davranışıdır. Bu davranış üzerinden kullanılan tıpta ruminant sözcüğü, esas olarak veteriner hekimliğin alanına girer ve geviş getiren hayvanları adlandırır. Sığır, koyun ve keçi bu grubun tanıdık örnekleridir. Sözcük, insanlarda görülen bir hastalığın veya bir tahlil sonucunun adı değildir.

Ruminant, Latince geviş getirmek anlamındaki ruminare fiilinden türemiştir; Türkçede kabaca ru-mi-nant diye okunur. İngilizce kaynaklarda da aynı yazımla karşılaşabilirsiniz. Günlük konuşmadaki karşılığı geviş getirendir: “İnek dinleniyor gibi görünüyor ama aslında geviş getiriyor.” Buradaki geviş, daha önce yutulmuş besinin yeniden ağza getirilerek çiğnenmesini anlatır; hayvanın o sırada yeniden ot toplaması gerekmez.

Ruminant hangi alanlarda kullanılır?

Ruminant anatomisi, bu hayvanların organ yapısını ve özellikle sindirim sistemini inceleyen anlatımlarda kullanılır. Ruminant beslenmesi, yemlerin seçimi, sindirilmesi ve hayvanın besin gereksinimleriyle ilgilidir. Ruminant hastalıkları ise bu grupta görülen hastalıkları ele alan klinik alanın adıdır. Bu ifadelerde ruminant, ardından gelen konunun hangi hayvan grubuna ait olduğunu belirtir; sözcüğün yanındaki kelime değiştikçe anlatılan konu da değişir.

Veteriner muayene kayıtlarında, eğitim kitaplarında, beslenme araştırmalarında ve hayvan sağlığı raporlarında bu terime rastlanabilir. Örneğin bir veteriner değerlendirmesinde “Ruminant hastada işkembe hareketlerinin azaldığı gözlendi.” yazabilir. Bu cümlede hastalıkla ilgili bulgu, ruminant sözcüğü değil, işkembe hareketlerinin azalmasıdır. İnsanlara ait rutin kan tahlillerinde ruminant adıyla bir ölçüm yapılmaz; insan tıbbıyla ilişkili bir kaynakta geçiyorsa çoğunlukla hayvanlardan veya karşılaştırmalı fizyolojiden söz ediliyordur.

Ruminant sindirimi nasıl işler?

Ruminantların mide yapısında rumen, retikulum, omasum ve abomasum adı verilen bölümler bulunur. Türkçede bunlara sırasıyla işkembe, börkenek, kırkbayır ve şirden denir. Rumen, mikroorganizmaların bitkisel besinleri parçaladığı geniş bir fermantasyon ortamıdır. Retikulum, içeriğin hareketine ve geviş için geri gönderilecek parçaların ayrılmasına katkıda bulunur. Bu düzen, ot gibi lifli besinlerden yararlanmayı kolaylaştırır.

Besin, geviş sırasında ağıza geri gelir, yeniden çiğnenir ve tükürükle karışarak tekrar yutulur. Omasum suyun ve bazı çözünmüş maddelerin emilimine katkı sağlar; abomasum ise asit ve sindirim enzimleri salgılar. Rumen mikroorganizmalarının ürettiği uçucu yağ asitleri hayvanın önemli enerji kaynaklarındandır. Dolayısıyla ruminant sözcüğünü anlamak, yalnızca bir çiğneme alışkanlığını değil, mikroorganizmalarla birlikte çalışan özel bir sindirim düzenini tanımaktır. İnsan midesinde aynı örgütlenme bulunmaz ve insanlar bu hayvan grubuna dahil değildir.

Ruminant ile ruminasyon arasındaki fark

Ruminant ile ruminasyon benzer köklerden gelir, ancak aynı şeyi adlandırmaz. Ruminant hayvan grubunu belirtirken ruminasyon, kullanıldığı alana göre geviş getirme davranışını veya insandaki farklı durumları anlatabilir. İnsanlarda ruminasyon sendromu, yenmiş yiyeceklerin genellikle belirgin öğürme olmadan tekrar ağza gelmesiyle ilişkilidir. Bir hekim “Yemekten sonra yiyeceğin zorlanmadan ağzınıza gelmesi, ruminasyon sendromunu düşündürüyor.” diyebilir. Bu durum, insanın ruminant olduğu anlamına gelmez.

Psikiyatri ve psikolojide ruminasyon, kişinin aynı olumsuz düşünceler etrafında tekrar tekrar zihinsel olarak dönmesini de anlatır; burada sindirim davranışından söz edilmez. Reflü ise mide içeriğinin yemek borusuna geri kaçmasıdır ve ruminasyon sendromuyla eş anlamlı değildir. Otçul da ruminant ile karıştırılmamalıdır: At otla beslenir ama geviş getiren hayvanlardan değildir. Otçul sözcüğü beslenme biçimini, ruminant ise buna eşlik eden belirli bir sindirim örgütlenmesini ifade eder.

Ruminant hakkında hangi sorular sorulabilir?

İnsana ait bir görüşmede bu sözcüğü duyduysanız, benzer sesli terimleri ayırmak için “Ruminant mı, ruminasyon mu demek istediniz?” diye sorabilirsiniz. Yiyeceklerin ağza geri gelmesi nedeniyle değerlendirme yapılıyorsa “Bende düşündüğünüz durum reflü mü, ruminasyon sendromu mu?” sorusu görüşmenin odağını netleştirir. Hayvanınıza ait bir veteriner raporunda geçiyorsa “Ruminant ifadesi hayvanın grubunu mu belirtiyor, yoksa yanında yazan bulgu özel bir sindirim sorununu mu gösteriyor?” sorusu, sınıflandırmayla muayene bulgusunu birbirinden ayırır.

İlişkili terimler: Rumen, Reticulum, Omasum, Abomasum, Rumination