Septic

Septic nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Bir hekimin bir durumu septik olarak nitelemesi, enfeksiyonla bağlantısını vurgular; tıpta septic, Türkçede septik biçiminde kullanılan bir sıfattır. Günlük dilde, bağlama göre enfeksiyonla ilişkili veya mikropla kirlenmiş diye anlaşılabilir. Ancak kelimenin yanındaki isim önemlidir: septik yara yerel bir sorunu anlatabilirken septik şok, bütün vücudu etkileyen ağır bir dolaşım bozukluğunu ifade eder. Bu nedenle kelimeyi gördüğünüzde yalnızca mikroplu diye düşünüp geçmek, anlatılan durumun önemini gözden kaçırmanıza neden olabilir.

İngilizce septic sözcüğünün kökü, çürüme ve kokuşmayla ilişkili Yunanca septikos sözcüğüne dayanır. İngilizcedeki okunuşu kabaca septik şeklindedir; Türkçe tıp dilinde de böyle yazılır ve söylenir. Tarihsel kökenindeki çürüme anlamı, bugün kelimenin geçtiği her durumda dokunun çürüdüğü anlamına gelmez. Günlük konuşmada duyabileceğiniz “Yaranın mikrop kaptığını söylediler” cümlesi, bazı kullanımların sade karşılığıdır; fakat septik sözcüğünün bütün tıbbi anlamlarını kapsamaz.

Septik hangi terimlerle birlikte kullanılır?

Septik sözcüğü enfeksiyon hastalıkları, acil tıp, yoğun bakım, ortopedi ve cerrahide karşınıza çıkabilir. Muayene notlarında, hastaneden çıkış özetlerinde ve görüntüleme raporlarında kullanılır. Çoğu zaman tek bir tahlil sonucunun adı değildir; hekimin muayene, laboratuvar ve görüntüleme bulgularını birlikte değerlendirerek yaptığı tanımlamanın parçasıdır. Örneğin “Bulgular septik artrit açısından şüphelidir” ifadesi, eklem enfeksiyonu olasılığının araştırıldığını bildirir; şüphe sözcüğü, tanının henüz kesinleşmediğini gösterir.

Septik artrit, eklemin enfeksiyonunu anlatır ve çoğunlukla eklem sıvısının incelenmesini gerektirir. Septik şok, enfeksiyona bağlı ağır dolaşım bozukluğudur; uygun sıvı tedavisine rağmen tansiyonun yeterince düzelmemesi ve organlara kan akımının bozulmasıyla ilişkilidir. Septik emboli ise enfeksiyon içeren bir parçanın kanla taşınıp başka bir yerde damarı tıkamasıdır. Burada yalnızca damar tıkanıklığı değil, taşınan enfeksiyonun oluşturabileceği yeni odak da önem taşır.

Septik odak denildiğinde enfeksiyonun başladığı veya sürdüğü yer kastedilir; akciğer, idrar yolları, karın içi ya da bir yara bu kaynak olabilir. Bir hekimin “Septik odağı araştırıyoruz; enfeksiyonun nereden başladığını bulmamız gerekiyor” demesi, tedavinin yalnızca ateşi düşürmekten ibaret olmadığını anlatır. Kaynağın bulunması, uygun antibiyotiğin seçilmesini ve gerekiyorsa enfekte sıvının boşaltılması gibi işlemlerin planlanmasını sağlar.

Septik durumlarda vücutta ne olur?

Yerel bir enfeksiyonda mikroorganizmalar belirli bir dokuda çoğalır ve bağışıklık sistemi o bölgeye savunma hücreleri gönderir. Bunun sonucunda ağrı, sıcaklık artışı, kızarıklık veya şişlik ortaya çıkabilir. Septik artritte bu süreç eklemin içinde gelişir; eklem sıvısındaki iltihap ve bağışıklık yanıtı kıkırdağa zarar verebilir. Bu nedenle yeni başlayan, belirgin ağrılı ve hareketi kısıtlayan şiş bir eklem, özellikle ateş de varsa, geciktirilmeden değerlendirilir.

Enfeksiyona verilen yanıt bütün vücutta düzensizleşip organ işlevlerini bozarsa sepsis gelişebilir. Burada sorun yalnızca mikrobun varlığı değil, vücudun enfeksiyona verdiği yanıtın kendi dokularına da zarar vermesidir. Damarların genişlemesi ve sıvının damar dışına kaçması, organlara yeterli kan gitmesini güçleştirebilir. Bilinçte değişiklik, nefes alıp vermenin hızlanması veya idrarın belirgin azalması bu etkiler arasında olabilir. Hasta açısından değerlendirme, enfeksiyonun yerini belirlemenin yanında organların nasıl çalıştığını anlamayı da içerir. Kan sayımı, iltihap göstergeleri ve kültürler yardımcıdır; hiçbir bulgu tek başına bütün tabloyu açıklamaz.

Septik, sepsis ve aseptik farkı

Septik bir sıfattır; sepsis ise enfeksiyona bağlı, yaşamı tehdit eden organ işlev bozukluğunun adıdır. Dolayısıyla septik artrit tanısı olan herkesin sepsis geçirdiği söylenemez. Septik şok, sepsisin dolaşımın ağır biçimde etkilendiği alt grubudur. Ayrıca sepsis için kan kültüründe mikrop üremesi şart değildir; enfeksiyon başka bir bölgede bulunabilir ve kültürler olumsuz çıkabilir. Kanda bakterinin bulunmasını anlatan bakteriyemi de sepsisle aynı şey değildir.

Aseptik, mikroorganizmaların bulunmadığı veya bulaşmanın önlendiği durumlar için kullanılır. Aseptik teknik, bir işlem sırasında mikrop bulaştırmamak için uygulanan yöntemleri anlatır. Steril ise canlı mikroorganizma içermeyen malzeme veya ortamı tanımlar; aseptik daha çok bu koşulu koruyan uygulamalarla ilişkilidir. Septik sözcüğü ayrıca bulaşıcı ile eş anlamlı değildir: bir enfeksiyonun başka bir insana geçip geçmediği, etkenine ve bulaş yoluna bağlıdır.

Septik ifadesi için hangi sorular sorulur?

Görüşmede “Buradaki septik ifadesi hangi bölgedeki enfeksiyonu anlatıyor?” diye sormak, kelimenin sizin durumunuzdaki karşılığını netleştirir. “Bu tanı kesinleşti mi, yoksa kültür veya eklem sıvısı incelemesi mi bekleniyor?” sorusu, şüpheyle doğrulanmış tanıyı ayırır. “Tedavide antibiyotik dışında enfeksiyon kaynağına yönelik bir işlem gerekiyor mu?” sorusu ise apse boşaltılması, eklemin temizlenmesi veya enfekte bir kateterin çıkarılması gibi olası adımları anlamanıza yardımcı olur.

İlişkili terimler: Sepsis, Aseptic, Bacteremia