Bacteremia

Bacteremia nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Kanın içinde bakteri bulunmasını anlatmak için tıpta bacteremia terimi kullanılır; Türkçe tıp dilindeki yaygın yazımı bakteremidir. Günlük konuşmada bunu “Kana bakteri karışmış” diye duyabilirsiniz. Burada tarif edilen şey, bakterilerin kan dolaşımında bulunmasıdır; yalnızca bakterilerin ürettiği toksinlerin kanda bulunması aynı anlama gelmez. Bakteremi sözcüğü, kişinin ne kadar hasta olduğunu veya hangi tedaviye ihtiyaç duyduğunu kendi başına açıklamaz.

İngilizce tıp dilindeki bu terim, Yunanca kökenli bakteri ve kan anlamlarını taşıyan sözcük parçalarından oluşur. Türkçede kabaca “bak-te-re-mi” diye okunur. Bakteremi bazen kısa süreli ve belirti vermeden yaşanabilir, bazen de ciddi bir enfeksiyonun parçasıdır. Bu nedenle kelimenin yanında yazan bulgular, bakterinin türü ve kişinin genel durumu birlikte değerlendirilir.

Bakteremi hangi raporlarda kullanılır?

Bakteremi ifadesine enfeksiyon hastalıkları değerlendirmelerinde, hastane yatış özetlerinde ve kan kültürü sonuçlarının yorumunda rastlanır. Kan kültürü, alınan kan örneğinde canlı mikroorganizma üreyip üremediğini araştırır. Bir değerlendirme notunda “Kan kültüründe üreme saptandı; bulgular bakteremi ile uyumlu değerlendirildi” yazabilir. Laboratuvar raporu çoğunlukla üreyen bakterinin adını ve hangi antibiyotiklere duyarlı olduğunu bildirir; bakteremi değerlendirmesi ise bu sonucun muayene ve diğer bulgularla birleştirilmesini gerektirir.

Geçici bakteremi, bakterilerin kısa süreliğine dolaşıma girip daha sonra temizlenmesini anlatır. Persistan bakteremi, yani süregelen bakteremi, uygun aralıklarla alınan kan kültürlerinde bakterinin saptanmaya devam etmesidir. Kateter ilişkili bakteremi, damar içindeki bir kateterin enfeksiyon kaynağı olduğunun düşünüldüğü durumu belirtir. Bu ifadeler aynı kelimeyi taşısa da araştırılacak kaynak ve izlenecek tedavi bakımından farklı anlamlara gelir.

Pozitif bir kan kültürü her zaman gerçek bakteremi demek değildir. Kan alınırken ciltteki bakterilerin örneğe karışmasına kontaminasyon denir. Hekim, üreyen mikroorganizmayı, örneklerin hangi koşullarda alındığını ve hastadaki belirtileri inceleyerek bu olasılığı değerlendirir.

Bakteremi vücutta nasıl gelişir?

Deri ve bağırsak yüzeyi gibi doğal sınırlar, bakterilerin kana ulaşmasını engeller. Bu sınırların hasarlanması veya bir enfeksiyon odağının oluşması, mikropların dolaşıma geçmesine yol açabilir. İdrar yolu enfeksiyonu, akciğer enfeksiyonu, enfekte bir yara ya da damar içi kateter olası kaynaklar arasındadır. Ağız dokularındaki küçük zedelenmelerden sonra da kısa süreli bakteremi gelişebilir; sağlıklı bağışıklık sistemi bu bakterileri çoğu zaman hızla temizler.

Kandaki bakteriler bağışıklık sistemini harekete geçirdiğinde ateş, üşüme ve titreme görülebilir. Ancak ateşin olmaması bakteremiyi dışlamaz; özellikle bağışıklığı baskılanmış kişilerde belirtiler daha silik olabilir. Bakteriler dolaşımla başka dokulara ulaşarak kalp kapakları veya eklemler gibi bölgelerde enfeksiyon oluşturabilir. Süregelen bakteremide hekimin gizli bir enfeksiyon odağı aramasının nedenlerinden biri budur.

Hekiminiz “Kanda üreyen bakterinin nereden geldiğini araştırıyoruz” diyorsa amaç, yalnızca kan sonucunu değil kaynağı da tedavi etmektir. Gerçek bakteremide antibiyotik seçimi bakterinin türüne, duyarlılık sonucuna ve enfeksiyonun yerine göre yapılır. Enfekte bir kateterin çıkarılması veya bir apsenin boşaltılması da gerekebilir. Kültür alınmadan önce antibiyotik kullanılmış olması bakterinin laboratuvarda üremesini zorlaştırabileceğinden, negatif sonuç her durumda olasılığı kesin olarak ortadan kaldırmaz.

Bakteremi ile sepsis aynı mı?

Bakteremi, kanda bakteri bulunmasıdır; sepsis ise enfeksiyona karşı gelişen düzensiz vücut yanıtının organ işlevlerini bozmasıdır. Bu nedenle bakteremi saptanan herkes sepsis yaşamaz, sepsis gelişen herkeste de kan kültüründe bakteri üremeyebilir. Yeni başlayan bilinç bulanıklığı, belirgin nefes darlığı veya dolaşım bozukluğu gibi bulgular, yalnızca bir laboratuvar sonucundan daha acil bir değerlendirme gerektirir.

Septisemi, geçmişte daha yaygın kullanılan ve anlamı bakteremiyle ya da sepsisle karışabilen bir terimdir; günümüzde bu durumları ayrı adlandırmak daha nettir. Günlük dildeki kan zehirlenmesi ifadesi de kesin bir tıbbi karşılık vermez. Viremi kanda virüs, fungemi ise mantar bulunmasını anlatır. Bakterilerin ürettiği toksinlerin kanda bulunması için kullanılan toksemi de bakteremiden farklıdır; toksin saptanması, mutlaka canlı bakterinin dolaşımda olduğu anlamına gelmez.

Bakteremi için hangi sorular sorulabilir?

Kan kültürünüz pozitifse “Bu sonuç gerçek bakteremi mi, yoksa örneğe cilt bakterisi karışmış olabilir mi?” sorusu, bulgunun güvenilirliğini netleştirir. Tedavi başlanmışsa “Bakterinin kaynağı neresi ve kaynağa yönelik başka bir işlem gerekiyor mu?” sorusu, antibiyotiğin yanında yapılacakları açıklar. İzlem planını öğrenmek için “Kontrol kan kültürü gerekecek mi ve hangi belirtilerde beklemeden yeniden değerlendirilmeliyim?” diye sorabilirsiniz; yanıt, saptanan bakteriye ve genel sağlık durumunuza göre değişir.

İlişkili terimler: Blood Culture, Sepsis, Septicemia, Toxemia, Viremia, Fungemia