Pavor

Pavor nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Korkunun insanı bir anda bütünüyle kapladığı durumları anlatmak için tıpta pavor sözcüğü kullanılabilir. Günlük dilde buna yoğun korku ya da dehşete kapılma diyebiliriz. Kelime Latince kökenlidir ve kabaca “pa-vor” diye okunur. Her korku duygusu bu sözcükle adlandırılmaz; pavor, özellikle belirli klinik ifadelerin içinde karşımıza çıkar.

Günümüzde pavor sözcüğünü en çok uyku sırasında yaşanan korku ataklarını anlatan pavor nocturnus ifadesinde görürsünüz. Bu ifadenin Türkçe karşılığı uyku terörü ya da gece terörüdür. Pavor sözcüğünün kendisi korkunun nedenini açıklamaz; ne zaman ortaya çıktığı ve yanında hangi kelimenin bulunduğu, anlatılmak istenen durumu belirler.

Pavor tıpta nerede kullanılır?

Pavor nocturnus, uyku tıbbı, nöroloji, psikiyatri ve çocuk sağlığı alanlarında kullanılan bir ifadedir. Türkçe kayıtlarda pavor nokturnus biçiminde de yazılabilir. Genellikle bir kan tahlilinde değil; kişinin veya yakınlarının anlattığı gece olaylarını değerlendiren muayene notlarında, uyku yakınmalarına ilişkin kayıtlarda ve bazen uyku incelemesi raporlarında geçer.

Örneğin bir değerlendirme notunda “Anlatılan gece olayları uyku terörü ile uyumlu bulundu.” yazabilir. Buradaki ifade, gece yaşanan davranışların belirli bir uyku bozukluğunu düşündürdüğünü anlatır; yalnızca korkunun şiddetini tarif etmez. Tanı değerlendirmesinde olayın uykunun hangi döneminde geliştiği, kişinin çevresine yanıt verip vermediği ve sabah ne hatırladığı birlikte ele alınır.

Pavor sırasında vücutta ne olur?

Uyku terörü, derin uykudan tam olarak uyanılamadığı sırada ortaya çıkan bir parasomnidir; parasomni, uyku sırasında istenmeyen davranış veya yaşantılar için kullanılan genel addır. Kişi birden doğrulabilir, bağırabilir, terleyebilir ve kalbi hızlı atabilir. Gözleri açık olsa bile çevresini tam olarak algılamayabilir; kendisiyle konuşulduğunda anlamlı yanıt vermekte veya sakinleşmekte zorlanabilir.

Doktorunuz bunu “Gözlerinin açık olması, o sırada tamamen uyanık olduğu anlamına gelmez.” diye açıklayabilir. Yakınının “Gece korkuyla bağırdı ama sabah hiçbir şey hatırlamadı.” demesi de değerlendirme açısından anlamlıdır. Olayı yaşayan kişi sabah çok az şey hatırlayabilir veya hiç hatırlamayabilir; buna karşılık yanında bulunan kişi olayı oldukça ürkütücü bulabilir.

Uyku terörü çocuklarda daha sık görülür, ancak yetişkinlerde de ortaya çıkabilir. Uykusuzluk, düzensiz uyku ve stres atakları kolaylaştırabilir; bazen uykuyu bölen başka bir rahatsızlık da eşlik eder. Hasta açısından önemli olan yalnızca korku görüntüsü değil, uykunun bozulması ve yataktan kalkma gibi davranışlar varsa yaralanma riskidir. Atak sırasında kişiyi sarsarak uyandırmaya çalışmak yerine çevresini güvenli tutmak daha uygun bir yaklaşımdır.

Pavor hangi durumlarla karıştırılır?

Uyku terörü ile kâbus aynı şey değildir. Kâbustan uyanan kişi genellikle uyanıklığını daha çabuk kazanır ve korkutucu rüyanın içeriğini anlatabilir. Uyku teröründe ise tam uyanamama, belirgin bedensel korku tepkisi ve sonradan hatırlamama daha ön plandadır. Bu farklar yol gösterir, ancak her gece olayını yalnızca hatırlama durumuna bakarak sınıflandırmak doğru olmaz.

Gece panik atağında kişi korkuyla uyanır fakat çoğunlukla yaşadığı çarpıntı, nefes darlığı veya yoğun kaygının farkındadır. Fobi ise belirli bir nesneye ya da duruma yönelik korkuyu anlatır; uykuda gelişen bir olayın adı değildir. Bazı gece nöbetleri de ani hareketler ve seslerle görülebildiğinden uyku terörüyle karışabilir. Pavor ifadesi tek başına bu olasılıklar arasında kesin ayrım yaptırmaz.

Pavor için hangi sorular işe yarar?

Görüşmeye giderken olayın uykuya daldıktan ne kadar sonra başladığını, kişinin o sırada nasıl davrandığını, sabah ne hatırladığını ve kullandığı ilaçları not etmek yararlıdır. Horlama, nefesin durur gibi olması, gündüz aşırı uykululuk veya yaralanma varsa bunları da belirtin. “Pavor derken uyku terörünü mü kastediyorsunuz?”, “Anlattığım olayları kâbus, panik atağı veya gece nöbetinden hangi özelliklerle ayırıyorsunuz?” ve “Benim durumumda uyku incelemesi ya da başka bir değerlendirme gerekiyor mu?” soruları, özellikle yetişkinlikte yeni başlayan veya sıklaşan olaylarda görüşmeyi somutlaştırır.

İlişkili terimler: Pavor Nocturnus