Spina

Spina nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Kemiklerin yüzeyi her yerde düz değildir; bazı bölgelerde elle de hissedilebilen belirgin çıkıntılar bulunur. İşte tıpta spina, anatomik yapılardaki diken benzeri kemik çıkıntılarını adlandırmak için kullanılır. Günlük dilde bunu kemiğin sivrice uzanan bölümü olarak düşünebilirsiniz. Sözcük Latinceden gelir ve kabaca spi-na diye okunur. Türkçe tıp dilinde de genellikle spina yazımı korunur; anlamı, yanında yer alan ve hangi kemiği anlattığını belirten sözcükle netleşir.

Spina hangi kelimelerle kullanılır?

Spina en çok anatomi derslerinde, ortopedi muayenelerinde ve kemiklerin değerlendirildiği görüntüleme raporlarında karşınıza çıkar. Spina iliaca anterior superior, kalça kemiğinin ön tarafındaki üst çıkıntının adıdır. Elinizi belinizden aşağı, leğen kemiğinizin ön kenarına doğru götürdüğünüzde hissedebildiğiniz sert nokta bu bölgeye karşılık gelir. Spina iliaca anterior inferior ise aynı kemiğin ön tarafındaki daha aşağıda bulunan çıkıntıdır; üzerini örten dokular nedeniyle elle ayırt edilmesi daha güçtür. Bu adlardaki ek sözcükler, çıkıntının hangi kemikte ve hangi yönde bulunduğunu tarif eder.

Spina scapulae, kürek kemiğinin arka yüzünde uzanan belirgin kemik sırtıdır. Spina ischiadica ise leğen kemiğinde, pelvisin iç tarafına doğru uzanan başka bir çıkıntıyı belirtir. Bir görüntüleme raporunda bunun Türkçe karşılığıyla “Kürek kemiğinin dikensi çıkıntısında kırık izlenmiştir.” yazabilir. Bu cümlede önemli olan yalnızca çıkıntının adı değil, o bölgede kırık bulunduğunun bildirilmesidir. Kadın hastalıkları ve doğum alanında da spina ischiadica, doğum muayenesinde bebeğin başının pelvis içindeki seviyesini değerlendirmeye yarayan anatomik bir işarettir.

Spina vücutta ne işe yarar?

Bu çıkıntılar kemiğin rastgele oluşmuş pürüzleri değildir; bulundukları yere göre kasların, tendonların veya bağların tutunmasına katkı sağlarlar. Ön üst kalça kemiği çıkıntısı, terzi kasının ve kasık bağının tutunduğu yerler arasındadır. Kürek kemiğinin dikensi çıkıntısı ise kasların tutunmasına yer sağlar ve kemiğin arka yüzündeki bölgeleri birbirinden ayırır. Bir yapının adında spina bulunması, tek başına hastalık anlamına gelmez. Çoğu kullanımda anlatılan şey vücudun normal bir parçasıdır.

Hasta açısından önemli olan, bu anatomik bölgenin ağrı, yaralanma veya başka bir bulguyla birlikte anılıp anılmadığıdır. Doktorunuz “Ağrınız kalça kemiğinin ön üst çıkıntısının çevresinden geliyor.” diyebilir; burada ağrının yeri tarif edilmektedir, nedeni henüz kesinleştirilmiş değildir. Günlük konuşmadaki “Belimin değil, kalça kemiğimin önündeki çıkıntının üstü ağrıyor.” cümlesi de aynı bölgeyi işaret edebilir. Kasların çekişi, doğrudan darbe veya çevredeki tendonların zorlanması bu alanlarda yakınmaya yol açabilir. Raporun anlamı, çıkıntının adıyla birlikte yazılan kırık, ödem veya normal görünüm gibi ifadelerle belirlenir.

Spina ve spina bifida farklı mı?

Spina ile spina bifida aynı anlamda kullanılmaz. Spina bifida, omurganın gelişimi sırasında arka kemik yapılarının tam kapanmamasıyla ilişkili doğumsal bir durumun adıdır. Bazı biçimlerinde omurilik ve onu çevreleyen zarlar da etkilenebilir; daha hafif biçimleri ise başka nedenle çekilen görüntülerde fark edilebilir. Bu nedenle spina bifida ifadesini, kalça ya da kürek kemiğindeki normal bir çıkıntının adı gibi yorumlamamak gerekir. Buradaki sözcük birleşimi, anatomik bir bölgeyi göstermekten farklı bir klinik anlam taşır.

Spina ayrıca omurganın bütünüyle veya sonradan gelişen kemik çıkıntılarıyla karıştırılabilir. Omurganın anatomik adı columna vertebralis, omurlardaki dikensi uzantının adı ise processus spinosus şeklindedir. Osteofit, çoğunlukla eklem kenarında gelişen ek kemik oluşumunu anlatır; normal anatomik spina ile aynı şey değildir. Halk arasında kemik dikeni denilen bulgunun hangi yapıya karşılık geldiğini anlamak için rapordaki asıl terime bakmak gerekir. Benzer bir başka sözcük olan crista ise genellikle bir nokta gibi sivrilen çıkıntıdan çok, uzanan kemik sırtını ifade eder.

Spina için hangi sorular işe yarar?

Muayenede veya raporda spina sözcüğü geçtiğinde, yanında yazan tam adı görüşmeye götürmeniz hangi bölgenin konuşulduğunu belirginleştirir. Doktorunuza “Burada adı geçen çıkıntı hangi kemiğe ait?” ve “Bu bölge normal anatomik yapı olarak mı belirtilmiş, yoksa ağrımı açıklayan bir bulgu var mı?” diye sorabilirsiniz. İfade spina bifida ise “Omurilik veya sinirler etkilenmiş mi, ek değerlendirme gerekiyor mu?” sorusu daha uygundur. İlk sorular yer ile bulguyu ayırmaya, son soru ise doğumsal durumun kapsamını öğrenmeye yöneliktir; yanıtlar muayene ve görüntüleme bulgularınıza göre değişir.

İlişkili terimler: Crista, Osteophyte, Processus Spinosus, Spina Bifida, Spina Iliaca Anterior Superior, Spina Scapulae