Tortuous

Tortuous nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Bir damarı, başlangıç noktasından hedefine uzanan bir yol gibi düşünebilirsiniz; bu yol bazen düz ilerlemek yerine belirgin kıvrımlar yapar. İşte tıpta tortuous, bir yapının izlediği yolun kıvrımlı ve dolambaçlı olduğunu anlatan bir sıfattır. Günlük dilde buna kıvrıla kıvrıla ilerleyen denebilir. Kelime İngilizcedir; kökeni, bükülmüş veya kıvrımlı anlamını taşıyan Latince tortuosus sözcüğüne dayanır. İngilizce söylenişi kabaca tor-çu-ıs şeklindedir.

Tortuous, yapının adını değil, biçimini tarif eder; dolayısıyla hangi organ veya damarla birlikte kullanıldığı önemlidir. Türkçe tıbbi anlatımda kıvrımlı seyirli ifadesiyle karşılanabilir. Tek başına hastalık anlamına gelmez. Aynı kelime, bir kişide yalnızca anatomik bir özelliği, başka bir kişide ise dolaşımı veya yapılacak işlemi etkileyen bir durumu anlatabilir.

Tortuous hangi tıbbi ifadelerde kullanılır?

Bu kelimeyle özellikle radyoloji, kardiyoloji ve damar cerrahisinde karşılaşabilirsiniz. Bilgisayarlı tomografi, manyetik rezonans anjiyografi ve damar anjiyografisi raporlarında damarların gidişi tarif edilirken kullanılır. Tortuous aorta, kalpten çıkan ana atardamarın belirgin kıvrımlı seyretmesini anlatır. Türkçe bir raporda aynı bulgu, "Aort belirgin kıvrımlı seyir göstermektedir." cümlesiyle yazılabilir. Burada anlatılan özellik damarın güzergâhıdır; çapı ve duvar yapısı ayrıca değerlendirilir.

Tortuous coronary arteries, kalp kasını besleyen koroner atardamarların kıvrımlı olmasını ifade eder. Koroner anjiyografi raporunda bu ifadeyi görmek, damarda mutlaka darlık bulunduğu anlamına gelmez; darlık varsa ayrıca belirtilmesi beklenir. Tortuous carotid artery ise boyundan beyne kan taşıyan şah damarının kıvrımlı gidişini tanımlar. Her kullanımda kelimenin yanındaki anatomik ad, hangi bölgenin söz konusu olduğunu belirler.

Tortuous colon, kalın bağırsağın dolambaçlı seyretmesini anlatır ve kolonoskopi değerlendirmelerinde karşınıza çıkabilir. Bu özellik, cihazın bağırsak içinde ilerletilmesini zorlaştırabilir. Damarlar için kullanılan tortuous ile bağırsak için kullanılan tortuous aynı biçim özelliğini anlatır, fakat olası etkileri ve değerlendirme yöntemleri birbirinden farklıdır.

Tortuous yapıda vücutta neler olur?

Damar kıvrımlılığı, damarın uzunluğu ile içinde yer aldığı alanın ilişkisi değiştiğinde daha belirgin hale gelebilir. Yaşla birlikte damar duvarının esnekliğinin azalması ve uzun süreli yüksek tansiyon bu görünümle ilişkili olabilir. Bazı insanlarda ise damarların kıvrımlı seyri doğuştan gelen anatomik farklılıkların parçasıdır. Bu nedenle rapordaki kelimeden hareketle nedenin yalnızca yaş, tansiyon veya belirli bir hastalık olduğu söylenemez.

Kıvrımlı bir damar kan taşımayı sürdürebilir; kıvrımın varlığı, kan akımının mutlaka bozulduğunu göstermez. Değerlendirmede kıvrımların keskinliği, damarın çapı, eşlik eden darlık ve ilgili organın kanlanması dikkate alınır. Hekiminiz, "Damarınız kıvrımlı ilerliyor, ancak bu görüntü tek başına kan akımının yetersiz olduğunu göstermiyor." diyebilir. Sizin açınızdan önemli olan, görünümün yakınmalarınızla ilişkili olup olmadığı ve ek inceleme gerektirip gerektirmediğidir.

Belirgin damar kıvrımlılığı, kateter denilen ince tüplerle yapılan işlemlerde ilerlemeyi güçleştirebilir ve işlemin planlanmasını etkileyebilir. Bağırsakta ise kıvrımlı seyir, kolonoskopi sırasında daha fazla yön değiştirmeyi gerektirebilir. Günlük konuşmada "Bağırsağım kıvrımlı olduğu için inceleme sırasında ilerlemek zor olmuş." denmesi buna örnektir. Yalnızca tortuous sözcüğüne bakılarak ilaç, ameliyat veya başka bir tedavi gereksinimi belirlenmez.

Tortuous hangi terimlerle karıştırılır?

Tortuous ile stenoz farklı özellikleri anlatır: stenoz, damarın içinden kanın geçtiği kanalın daralmasıdır; tortuous ise damarın izlediği yolun kıvrımlılığıdır. Bir damar kıvrımlı olup daralmamış olabilir veya aynı damarda bu özellikler birlikte bulunabilir. Ektazi, damarın genişlemesini ifade eder. Anevrizma ise damarın belirli bir bölümünde anormal genişleme bulunmasıdır. Kıvrımlı bir damar ile genişlemiş bir damar aynı şey değildir; bu nedenle raporda çapla ilgili ifadeler ayrıca okunmalıdır.

Torsiyon da benzer sesli fakat farklı bir terimdir. Bir organın veya onu taşıyan yapıların kendi ekseni çevresinde dönmesini anlatır ve bazı durumlarda kanlanmayı bozabilir. Tortuous ifadesi böyle bir dönme olayını değil, anatomik güzergâhın dolambaçlı olmasını tarif eder. Kalın bağırsak raporlarında geçen redundant ise genellikle bağırsağın fazladan uzun olmasıyla ilgilidir; uzunluk ve kıvrımlılık birlikte görülebilse de birbirinin tam karşılığı değildir.

Tortuous için doktora ne sorulabilir?

Raporda tortuous yazıyorsa görüşmeye raporun tamamı ve varsa önceki görüntülemelerle gitmek, bulgunun yerini ve zaman içindeki değişimini değerlendirmeyi kolaylaştırır. Yakınmanız varsa ne zaman başladığını ve hangi koşullarda arttığını anlatın. Bulguyla şikâyetinizin bağlantısını öğrenmek için "Bu kıvrımlılık yakınmalarımı açıklıyor mu?" diye sorabilirsiniz. Damarla ilgili bir raporda "Kan akımını etkileyen darlık veya genişleme de var mı?" sorusu yararlıdır. Takip ya da girişim gündemdeyse "Bu bulgu kontrol veya planlanan işlem açısından neyi değiştiriyor?" sorusu, sizin için gerekli sonraki adımı netleştirir.

İlişkili terimler: Stenosis, Ectasia, Ectasis, Ectasy, Torsion, Redundant