Valve

Valve nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Kalbin içindeki kanın doğru yönde ilerlemesini sağlayan yapılardan söz edilirken, tıpta valve kelimesiyle karşılaşabilirsiniz. İngilizce olan bu sözcük, Türkçe tıp dilinde çoğunlukla kapak olarak karşılanır; kalple ilgili bir metinde kalp kapağını anlatır. Kabaca velv diye okunur, ancak İngilizcedeki ses Türkçedeki a ile e arasında duyulur. Kökeni, Latincede kapı kanadı anlamında kullanılan valva sözcüğüne uzanır. Anatomik adlandırmalarda valva biçimi de görülebilir.

Günlük hayattaki tek yönlü geçiş kapısı, bu yapının çalışma biçimine yakın bir benzetmedir: kan ilerlerken açılır, geriye dönmeye çalıştığında kapanır. Bununla birlikte kalp kapağı metal bir vana değil, hareket eden canlı dokudan oluşur. Günlük konuşmada duyabileceğiniz “Kalbimin kapağında sorun varmış” cümlesi, sorunun hangi kapakta olduğunu ya da nasıl çalıştığını belirtmez. Bunları anlamak için kelimenin yanındaki adlara ve raporun diğer bulgularına bakılır.

Valve hangi tıbbi ifadelerde kullanılır?

Valve özellikle kardiyoloji, kalp ve damar cerrahisi, ekokardiyografi raporları ve İngilizce tıbbi belgelerde kullanılır. Ekokardiyografi, ultrason yardımıyla kalbin yapısını ve hareketlerini değerlendiren incelemedir. Mitral valve ifadesi, sol kulakçıkla sol karıncık arasındaki mitral kapağı anlatır. Aortic valve, sol karıncıktan ana atardamara geçişteki aort kapağıdır. Tricuspid valve, sağ kulakçıkla sağ karıncık arasındaki triküspit kapağı; pulmonary valve ise sağ karıncıktan akciğer atardamarına geçişteki pulmoner kapağı belirtir.

Valve stenosis kapak darlığı, valve regurgitation kapak yetersizliği, valve prolapse ise kapak dokusunun kapanırken geriye doğru bombeleşmesi anlamında kullanılır. Örneğin bir raporda “Mitral kapakta hafif yetersizlik izlenmiştir” yazabilir; burada anlatılan, kapanma sırasında kanın bir bölümünün geriye kaçmasıdır. Kalp ameliyatı belgelerinde valve repair kapak onarımını, valve replacement kapak değişimini anlatır. Kelime damarlarla ilgili metinlerde de geçebilir; venous valve ifadesi toplardamar kapağını belirtir ve kalp kapağıyla aynı yerde bulunmaz.

Valve nasıl çalışır, sorun nasıl oluşur?

Kalp kapakları, kanın oluşturduğu basınç farklarına göre açılıp kapanır. Kapak yaprakçıkları yeterince açılmazsa kanın geçeceği alan daralır ve kalp kanı ileri göndermek için daha fazla çalışmak zorunda kalabilir. Yaprakçıklar tam kapanmazsa kanın bir bölümü geriye döner; buna kapak yetersizliği denir. Kapak dokusunda kireçlenme, geçirilmiş romatizmal hastalık, enfeksiyon veya doğuştan gelen yapısal farklılıklar bu işleyişi etkileyebilir. Mitral ve triküspit kapakların kapanmasına, onları karıncık içindeki kaslara bağlayan ince doku kordonları da destek olur.

Sizin açınızdan önemli olan yalnızca kapağın adı değil, sorunun derecesi ve kalbin buna verdiği yanıttır. Hafif bir bulgu belirti oluşturmayabilir; daha belirgin sorunlarda eforla nefes darlığı, çabuk yorulma veya çarpıntı görülebilir. Bu yakınmalar başka nedenlerle de ortaya çıkabildiğinden kapak hastalığını yalnız belirtilerden çıkarmak mümkün değildir. Doktorunuz “Kapağın kapanmasını ve kalbin pompalama gücünü birlikte değerlendiriyoruz” diyebilir. Ekokardiyografide kan akımının yönü, kapağın hareketi ve kalp boşluklarının görünümü birlikte incelenir; valve kelimesi tek başına hastalık anlamına gelmez.

Valve ile hangi terimler karıştırılır?

Valve ile vessel, İngilizce belgelerde benzer göründükleri için karıştırılabilir; vessel damar demektir, valve ise kapaktır. Damar kanın taşındığı yolu, kapak akışın yönünü düzenleyen yapıyı anlatır. Valvular sözcüğü kapakla ilgili anlamına gelir; valvular heart disease ifadesi kalp kapak hastalığıdır. Valvuloplasty ise kapağın işlevini iyileştirmeyi amaçlayan onarım işlemlerini anlatır. Dolayısıyla aynı kökten gelen kelimelerin biri yapıyı, diğeri ilişkiyi veya yapılan işlemi ifade edebilir.

Kapak darlığı ile kapak yetersizliği de aynı sorun değildir. Darlıkta açılma ve ileriye geçiş, yetersizlikte kapanma ve geriye kaçışı önleme işlevi bozulur; aynı kapakta bu sorunlar birlikte bulunabilir. Kapak prolapsusu ise dokunun konumunu ve hareketini tarif eder, yetersizlikle eş anlamlı değildir. Prolapsusla birlikte kan kaçağı bulunabilir, ancak kaçağın derecesi ayrıca değerlendirilir. Üfürüm de bir kapak adı değildir; muayenede kan akımına bağlı duyulan sestir ve her üfürüm ciddi kapak hastalığını göstermez.

Valve bulgusu için ne sorabilirsiniz?

Raporunuzda valve yanında stenosis, regurgitation veya prolapse yazıyorsa, görüşmede “Hangi kapağım etkilenmiş ve sorun açılmasında mı, kapanmasında mı?” sorusu bulgunun yerini ve türünü netleştirir. Nefes darlığı, çarpıntı veya efor kapasitesinde değişiklik yaşıyorsanız “Bu yakınmalarım kapak bulgusuyla ilişkili olabilir mi?” diye sorabilirsiniz; yakınmanın ne zaman başladığını ve hangi etkinlikte arttığını anlatmanız değerlendirmeyi destekler. Kontrol planını anlamak için “Bu bulgu için nasıl bir takip gerekiyor ve hangi değişiklikte daha erken değerlendirilmeliyim?” sorusu işe yarar. Önceki ekokardiyografi raporlarınızı paylaşmanız, kapaktaki ve kalbin çalışmasındaki değişimin karşılaştırılmasını sağlar.

İlişkili terimler: Mitral, Aortic Valve, Stenosis, Regurgitation, Valvuloplasty