Apnea
n. isim
Apnea nedir, ne demek? Tıpta kullanımı
Nefes almak çoğu zaman fark etmeden sürdürdüğümüz bir işlevdir; bu akışın kesilmesi tıpta apnea terimiyle anlatılır. Türkçe tıp dilinde yaygın karşılığı apnedir. Burada kastedilen yalnızca nefesin yavaşlaması veya zorlaşması değil, hava alışverişinin bir süre gerçekleşmemesidir. Kesintinin uyku sırasında mı, uyanıkken mi, yoksa bir ilaç etkisi altında mı olduğu, sözcüğün klinik anlamını belirler.
Terim, Yunancada soluk almamayı anlatan apnoia sözcüğünden gelir; kökündeki a yokluğu, pnoe ise solunumu ifade eder. İngilizce kaynaklarda apnea, Türkçe raporlarda genellikle apne yazılır ve ap-ne diye okunur. Günlük konuşmada duyabileceğiniz “Uyurken nefesim duruyormuş, eşim fark etmiş” cümlesi, kişinin kendisinin hatırlamayabileceği bir solunum kesintisini tarif eder.
Apne hangi raporlarda ve alanlarda geçer?
Apne en sık uyku tıbbında, göğüs hastalıklarında ve kulak burun boğaz değerlendirmelerinde karşınıza çıkar. Anestezi, yoğun bakım ve yenidoğan hekimliğinde de kullanılan bir terimdir. Uyku incelemesi raporundaki “Uyku sırasında obstrüktif apne olayları izlendi” ifadesi, nefes alma çabası sürerken üst hava yolunun kapanmasına bağlı kesintilerin kaydedildiğini belirtir.
Obstrüktif apne, hava yolundaki tıkanmayla ilişkilidir; santral apne ise beynin solunumu yöneten merkezinden solunum kaslarına giden uyarının geçici olarak azalması veya kesilmesiyle ortaya çıkar. Mikst apne, aynı olayın başlangıcında santral, devamında tıkayıcı özelliklerin bulunmasıdır. Bu ayrım, her solunum durmasının aynı nedenle oluşmadığını ve aynı şekilde ele alınmadığını gösterir.
Uyku apnesi ifadesi, kesintilerin uykuda ortaya çıktığını anlatır; hangi türün baskın olduğunu ayrıca öğrenmek gerekir. Apne-hipopne indeksi ise uyku incelemesinde solunumun tamamen kesildiği ve kısmen azaldığı olayların uyku süresine göre sıklığını özetler. Rapordaki oksijen düzeyi, uyanma tepkileri ve belirtiler de bu ölçümle birlikte değerlendirilir.
Apne sırasında vücutta neler olur?
Normal solunumda hava, burun veya ağızdan geçerek akciğerlere ulaşır; oksijen kana alınırken karbondioksit dışarı verilir. Obstrüktif apnede uyku sırasında boğaz çevresindeki dokular gevşeyerek hava geçişini engelleyebilir. Göğüs ve karın nefes almak için hareket etmeyi sürdürse de akciğerlere yeterli hava ulaşmaz. Santral apnede ise kesinti sırasında solunum çabası da bulunmaz.
Solunum kesintileri kanın oksijen düzeyini düşürebilir ve beynin uykuyu kısa süreli bölmesine yol açabilir. Kişi bu uyanmaları hatırlamasa bile sabah dinlenmemiş kalkabilir, gün içinde uyuklayabilir veya dikkatini toplamakta zorlanabilir. Horlama, uykuda boğulur gibi olma ve yakınının fark ettiği nefes durmaları değerlendirmede önemlidir; ancak bu belirtilerin hepsi her kişide bulunmaz.
Doktorunuzun “Nefes alma çabanız sürüyor, fakat boğazınızdaki hava yolu uyurken kapanıyor” demesi, tıkayıcı mekanizmayı açıklar. Tedavi seçimi yalnızca apne sözcüğüne göre değil, nedenine, eşlik eden hastalıklara ve uyku incelemesine göre yapılır. Hava yolunu açık tutan pozitif basınç tedavisi, uygun kişilerde ağız içi araçlar veya anatomik sorunlara yönelik girişimler değerlendirilebilir. Uyanıkken tepkisiz olan ve normal solumayan bir kişide ise uyku apnesi varsayımıyla beklenmez; acil yardım çağrılır.
Apne, hipopne ve dispne nasıl ayrılır?
Hipopne, solunum sırasında hava akımının tamamen kesilmeden azalmasıdır; apnede ise akım bütünüyle veya tama yakın kesilir. Uyku laboratuvarında bu olaylar, hava akımı ölçümleri ve ilgili kayıt ölçütleriyle birbirinden ayrılır. Dolayısıyla evde yalnızca göğüs hareketlerine bakarak hangi olayın yaşandığını kesin olarak söylemek mümkün değildir.
Dispne, kişinin nefes almakta zorlandığını veya hava açlığı hissettiğini anlatır; solunumun durması demek değildir. Horlama ise daralmış üst hava yolundaki dokuların titreşmesiyle oluşan sestir ve her horlayan kişide apne bulunmaz. Apne tek başına belirli bir hastalığın adı değildir; görüldüğü durum ve eşlik eden bulgular nedenini açıklamaya yardımcı olur.
Apne için doktora ne sorulur?
Uyku incelemenizde apne yazıyorsa “Bende görülen apne tıkayıcı mı, santral mi, yoksa karışık özellikte mi?” sorusu nedenin anlaşılmasını sağlar. “Bu kesintiler oksijenimi ve uyku kalitemi nasıl etkiliyor?” sorusu, rapor bulgularını günlük yakınmalarınızla ilişkilendirir. Tedavi planlanıyorsa “Benim için önerdiğiniz tedavinin amacı nedir ve işe yaradığını nasıl izleyeceğiz?” diye sorabilirsiniz. Görüşmeye kullandığınız ilaçların listesini ve varsa yakınınızın gözlediği horlama, nefes durması ya da boğulur gibi uyanma bilgilerini götürmeniz değerlendirmeyi destekler.
Apnea hakkında sık sorulan sorular
Apnea ne demek?
Apnea, Türkçede apne olarak kullanılan ve solunumun geçici olarak kesilmesini anlatan tıbbi terimdir. Kesintinin nedeni ve hangi koşulda gerçekleştiği ayrıca değerlendirilir.
Apne neyin belirtisidir?
Uykuda tekrarlayan apneler, tıkayıcı veya santral uyku apnesiyle ilişkili olabilir. Anestezi ilaçları gibi solunumu baskılayan etkenler de apneye yol açabilir; neden yalnızca bu sözcükten anlaşılamaz.
Apne ile hipopne arasındaki fark nedir?
Apnede hava akımı tamamen veya tama yakın kesilirken hipopnede kısmen azalır. Uyku incelemesinde her iki olay da kaydedilerek solunum bozukluğunun değerlendirilmesinde kullanılır.
Apne raporda ne anlama gelir?
Uyku raporunda apne yazması, inceleme sırasında solunum kesintilerinin saptandığını belirtir. Olayların türü, sıklığı ve oksijen düzeyine etkisi, bulgunun önemini belirler.
Apne hangi kelimelerle kullanılır?
Obstrüktif apne, santral apne, mikst apne ve uyku apnesi sık kullanılan ifadelerdir. Obstrüktif tıkanmayı, santral solunum uyarısındaki kesintiyi, mikst ise aynı olayda bu mekanizmaların birlikte bulunmasını anlatır.
İlişkili terimler: Hypopnea