Dysphasia

Dysphasia nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Söylemek istediğinizi bildiğiniz hâlde uygun kelimeyi bulamamak, dil işlevindeki bir güçlüğün işareti olabilir; tıpta disfazi, dili kullanma veya anlama becerisindeki bozulmayı anlatır. Konuşurken kelime seçmek, cümle kurmak, söyleneni anlamak, okumak ya da yazmak etkilenebilir. Buradaki sorun yalnızca sesleri ağızdan çıkarmak değildir; kişinin kelimelerle anlam oluşturması veya kendisine iletilen anlamı çözmesi de güçleşebilir.

İngilizcede dysphasia şeklinde yazılan terim, Yunancada güçlük veya bozulma bildiren dys ile söyleme ve konuşmayla ilişkili phasis köklerinden gelir. Türkçe tıp dilindeki yaygın karşılığı disfazi, kabaca dis-fa-zi diye okunur. Günlük konuşmada durum, “Ne anlatacağımı biliyorum ama kelimeler bir türlü gelmiyor.” diye tarif edilebilir. Ancak ara sıra yaşanan kelime bulma güçlüğü, değerlendirme yapılmadan disfazi olarak adlandırılmaz.

Disfazi hangi değerlendirmelerde kullanılır?

Disfazi ifadesine nöroloji muayenesinde, inme sonrası değerlendirmelerde, rehabilitasyon kayıtlarında ve dil ve konuşma terapisi raporlarında rastlanabilir. Değerlendirmede kişiden nesneleri adlandırması, söylenenleri tekrarlaması, yönergeleri yerine getirmesi, okuması veya yazması istenebilir. Böylece yalnızca konuşmanın nasıl duyulduğu değil, dilin hangi yönlerinin etkilendiği de araştırılır.

Ekspresif disfazi, kişinin kendisini dille ifade etmesindeki güçlüğü öne çıkarır; kelime bulmak veya cümle oluşturmak zorlaşabilir. Reseptif disfazi, duyulan ya da okunan dili anlamadaki güçlüğü vurgular. Mikst disfazi ise anlatma ve anlamanın birlikte etkilendiğini belirtir. Bu ifadeler genel bir yön gösterir; kişinin bütün dil becerilerinin aynı ölçüde bozulduğunu söylemez.

Bir raporda “İnme sonrası kelime bulma güçlüğüyle seyreden disfazi saptandı.” yazabilir. Bu cümle, dil işlevinde etkilenme görüldüğünü bildirir; kişinin ne kadar bağımsız iletişim kurabildiği ayrıca değerlendirilmelidir. Doktorun “Konuşmanızın yanında söyleneni anlama, okuma ve yazma becerilerinizi de değerlendireceğiz.” demesi, incelemenin neden yalnızca sohbet etmekle sınırlı kalmadığını açıklar.

Disfazide beyinde ne olur?

Dil, beynin farklı bölgelerinin ve bu bölgeler arasındaki bağlantıların birlikte çalışmasına dayanır. Çoğu insanda sol beyin yarımküresi bu işlevlerde baskın rol oynar. İnme, kafa travması veya beyni etkileyen bazı hastalıklar bu ağın çalışmasını bozabilir. Etkilenen bölgeye göre kişi nesnenin ne olduğunu bildiği hâlde adını söyleyemeyebilir ya da duyduğu cümlenin anlamını çözmekte zorlanabilir.

Disfazi, kişinin zekâsının azaldığı veya karşısındakini önemsemediği anlamına gelmez. Uzun açıklamalar, hızlı konuşma ve gürültülü ortamlar iletişimi daha da zorlaştırabilir. Kısa ve açık cümleler kurmak, yanıt için zaman tanımak, gerektiğinde resimlerden veya jestlerden yararlanmak iletişimi destekleyebilir. Rehabilitasyonda hedefler, kişinin etkilenen becerilerine ve günlük ihtiyaçlarına göre belirlenir.

Daha önce olmayan dil güçlüğünün aniden başlaması, özellikle yüzde kayma veya kolda güçsüzlük eşlik ediyorsa, inme açısından acil değerlendirme gerektirir. Böyle bir durumda yakınmanın kendiliğinden geçmesini beklemek yerine acil yardım çağırmak gerekir. Uzun süredir devam eden bir dil güçlüğünde ise başlangıç zamanı, değişimin seyri ve eşlik eden belirtiler nedenin araştırılmasına yön verir.

Disfazi hangi terimlerle karıştırılır?

Afazi ile disfazi arasındaki kullanım her kaynakta aynı değildir. Bazı kaynaklar disfaziyi kısmi, afaziyi daha belirgin dil kaybı için kullanır; klinik uygulamada bu ayrım tutarlı değildir. Bu yüzden rapordaki kelimeden hareketle durumun hafif veya ağır olduğu sonucuna varılmaz. Asıl belirleyici, kişinin anlama ve anlatma becerilerinin değerlendirilmesidir.

Dizartri, konuşmada kullanılan kasların kontrolüyle ilişkili bir bozukluktur; kişi doğru kelimeyi seçse bile konuşması peltek veya anlaşılması güç duyulabilir. Disfaji ise benzer yazılmasına rağmen yutma güçlüğünü anlatır. Disfazi dil işleviyle, disfaji yiyecek ve sıvıların yutulmasıyla ilgilidir. Bu sorunlar bazı hastalıklarda birlikte görülebilir, ancak birbirinin yerine kullanılmaz.

Disfazi için hangi sorular sorulabilir?

Görüşmeye giderken güçlüğün ne zaman başladığını ve günlük yaşamdan somut örnekleri not etmek yararlıdır. “Bende daha çok kelime bulma mı, söyleneni anlama mı etkilenmiş?” sorusu değerlendirme sonucunu netleştirir. “Bu dil güçlüğünün olası nedeni nedir?” sorusu gerekli incelemelerin amacını öğrenmenizi sağlar. “Günlük iletişimimi desteklemek için hangi terapi ve yöntemler uygun?” sorusu ise tedavi hedeflerinin telefonla konuşma, alışveriş yapma veya iş yaşamına katılma gibi ihtiyaçlarla ilişkilendirilmesine yardımcı olur.

İlişkili terimler: Aphasia, Dysarthria, Dysphagia, Anomia, Paraphasia