Dysphonia

Dysphonia nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Sesinizin eskisinden daha kısık, pürüzlü, nefesli ya da zorlanarak çıkması, tıpta dysphonia olarak adlandırılan ses değişiklikleri arasında yer alır. Türkçe tıp dilinde disfoni diye yazılır ve kabaca dis-fo-ni şeklinde okunur. Sözcük, Yunancada güçlük veya bozukluk bildiren dys ile ses anlamındaki phone köklerinden gelir. Günlük dilde çoğunlukla ses kısıklığı denir; ancak disfoni, yalnızca sesin az çıkmasını değil, niteliğinin, perdesinin veya şiddetinin değişmesini de kapsar.

Konuşurken kelimeleri doğru seçebildiğiniz hâlde sesiniz çatallı veya sıkışmış çıkabilir. Bazen değişikliği önce siz değil, telefonda konuştuğunuz kişiler fark eder. Günlük konuşmadaki karşılığı şöyle olabilir: “Ne söylediğim anlaşılıyor ama sesim eskisi gibi çıkmıyor.” Buradaki temel sorun dil kurmak değil, konuşmayı taşıyan sesin üretilmesidir.

Disfoni hangi değerlendirmelerde kullanılır?

Disfoni en sık kulak burun boğaz muayenesinde, ses hastalıkları değerlendirmesinde ve dil ve konuşma terapisi kayıtlarında karşınıza çıkar. Hekim sesinizin nasıl çıktığını dinler; ne zamandır değiştiğini, gün içinde yorulup yorulmadığını ve işinizde sesinizi nasıl kullandığınızı sorar. Rapor cümlesi şöyle olabilir: “Ses değerlendirmesinde disfoni saptandı.” Bu ifade sesinizde bozulma gözlendiğini bildirir, fakat nedenini tek başına açıklamaz.

Fonksiyonel disfoni, ses üretiminin kullanım ve koordinasyon yönündeki bozukluğunu anlatır; belirgin bir yapısal lezyon görülmeyebilir. Organik disfoni, ses tellerindeki nodül, polip veya iltihap gibi yapısal ya da dokusal bir değişiklikle ilişkilidir. Spazmodik disfoni ise konuşma sırasında gırtlak kaslarında istemsiz kasılmaların yaşandığı, nörolojik kökenli bir ses bozukluğudur. Bu adlandırmalar, aynı yakınmanın birbirinden farklı değerlendirme ve tedavi yolları gerektirebildiğini gösterir.

Disfonide ses nasıl değişir?

Ses, akciğerlerden gelen havanın gırtlaktaki ses tellerini titreştirmesiyle oluşur. Ses tellerinin yüzeyi, hareketi ve birbirine yaklaşma biçimi bu titreşimin düzenini etkiler. Şişlik veya bir doku oluşumu titreşimi düzensizleştirebilir; yeterince kapanamayan ses telleri ise hava kaçırarak nefesli bir sese yol açabilir. Gırtlak çevresindeki kasların gereğinden fazla çalışması, konuşmayı efor gerektiren ve yorucu bir işe dönüştürebilir.

Uzun süre yüksek sesle konuşmak, geçirilen bir solunum yolu enfeksiyonu veya ses telinin hareketini etkileyen bir sinir sorunu farklı mekanizmalarla disfoniye neden olabilir. Hekimin “Ses tellerinizin hareketini ve kapanmasını görmek için gırtlağınızı inceleyeceğiz” demesi, sesin kaynağını doğrudan değerlendirmek istediğini anlatır. Bu incelemede genellikle endoskopla gırtlağa bakılır; gerektiğinde titreşimi değerlendiren stroboskopi kullanılır. Tedavi nedene göre ses terapisi, ilaç veya cerrahi içerebilir; her ses değişikliğinde antibiyotik ya da ameliyat gerekmez.

Disfoni, afoni ve dizartri farkı

Disfoni ile afoni aynı şeyi anlatmaz: disfonide sesin niteliği bozulurken afonide ses üretimi kaybolur veya kişi ancak fısıltıyla konuşabilir. Dizartri ise konuşmada görev alan kasların kontrolündeki bozukluk nedeniyle seslerin yeterince anlaşılır çıkarılamamasıdır. Dizartrisi olan bir kişide ses de etkilenebilir, fakat değerlendirme yalnızca ses telleriyle sınırlı kalmaz.

Afazi, dilin anlaşılması veya kelimelerle ifade edilmesiyle ilgili bir bozukluktur; kişinin sesi güçlü olsa bile uygun kelimeyi bulması zorlaşabilir. Disfaji ise yutma güçlüğünü ifade eder ve ses bozukluğundan farklıdır. Ses değişikliğine yutma güçlüğü, boyunda kitle veya solunum sıkıntısı eşlik etmesi değerlendirmeyi daha önemli hâle getirir. Özellikle solunum sıkıntısı varsa beklemeden acil değerlendirme gerekir; düzelmeyen ses değişikliği de kulak burun boğaz muayenesini gerektirir.

Disfoni için hangi sorular işe yarar?

Muayeneye giderken sesinizdeki değişimin başlangıcını, sesinizi zorladığınız durumları ve eşlik eden yakınmaları anlatmanız, olası nedenlerin ayrılmasını kolaylaştırır. “Disfonimin nedeni ses tellerindeki bir değişiklik mi, yoksa sesimi kullanma biçimim mi?” sorusu bulgunun kaynağını netleştirir. “Ses tellerimin hareketini ve titreşimini değerlendirmek için hangi inceleme gerekiyor?” sorusu planlanan muayenenin amacını öğrenmenizi sağlar. “İşimde konuşmaya devam ederken sesimi nasıl korumalıyım ve ses terapisi bana uygun mu?” sorusu ise tedaviyi günlük yaşamınıza uyarlamaya yardımcı olur.

İlişkili terimler: Aphonia, Dysarthria, Larynx, Laryngoscopy