Exitus

Exitus nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Hekimlerin yaşamın sona erdiğini kayda geçirirken kullandığı sözcüklerden olan tıpta exitus, hastanın öldüğünü bildirir. Hastanın durumunun ağırlaştığını veya iyileşme ihtimalinin azaldığını değil, ölümün gerçekleştiğini ifade eder. Bu nedenle bir yakınınızın dosyasında bu kelimeyi görmek üzücü ve sarsıcı olabilir; sözcüğün mesleki ve kısa olması, yaşanan kaybın önemini azaltmaz.

Exitus Latince kökenlidir ve Türkçede kabaca “eksitus” diye okunur. Kökeninde çıkış ve sonuç düşüncesi vardır; tıbbi kullanımında yaşamın ölümle sonuçlanmasını anlatır. Türkçe sağlık kayıtlarında “eksitus” yazımıyla da karşılaşabilirsiniz. Günlük konuşmada “Dosyada exitus yazıyor, yani hayatını kaybetmiş” denmesi, kelimenin hastane dışındaki karşılığını gösterir. Tıbbi kayıttaki kullanım, ölümün nasıl gerçekleştiğine ilişkin ayrıntıyı kendi başına açıklamaz.

Exitus hangi kayıtlarda kullanılır?

Exitus özellikle acil servis, yoğun bakım ve hastane yatış kayıtlarında karşınıza çıkabilir. Hekimin izlem notunda, hastanede yapılanları anlatan epikrizde veya hastanın son durumunu belirten kayıtta yer alabilir. Bir kan tahlilinde ölçülen değer ya da görüntülemede görülen bulgu değildir. Örneğin “Hasta takip sırasında exitus kabul edildi” şeklindeki rapor cümlesi, izlem sırasında ölümün saptandığını anlatır; hangi hastalığın buna yol açtığını söylemez.

Yanındaki kelimeler, ölümün hangi koşulda gerçekleştiğini daha belirgin hâle getirir. Latince bir kullanım olan exitus letalis, ölümle sonuçlanmayı ifade eder. Postoperatif exitus, ameliyat sonrasında gerçekleşen ölümü; intraoperatif exitus ise ameliyat sırasında gerçekleşen ölümü belirtir. Bu ifadeler olayın ameliyatla zaman ilişkisini gösterir, fakat ölümün mutlaka ameliyattaki bir hatadan kaynaklandığını kanıtlamaz.

Exitus sonrası ifadesi de ölümden sonraki işlemleri veya değerlendirmeleri anlatmak için kullanılabilir. Buradaki ayrım önemlidir: Dosyada ölümün gerçekleştiğinin yazılması ile ölüm nedeninin belirlenmesi farklı bilgilerdir. Hastanın altta yatan hastalığı, gelişen komplikasyonlar ve son klinik durumu, kaydın başka bölümlerinde açıklanabilir. Kısa bir çıkış kaydı, ayrıntılı hastane dosyasında bulunan bütün bilgileri içermez.

Exitus vücutta ne olduğunu anlatır?

Exitus belirli bir organı veya hastalık mekanizmasını adlandırmaz; yaşamın sona erdiği sonucu bildirir. Ölüm, dolaşım ve solunum işlevlerinin geri döndürülemez biçimde durmasıyla ya da beyin işlevlerinin geri döndürülemez kaybının belirlenmesiyle saptanabilir. Hekimler değerlendirmeyi klinik koşullara ve geçerli tıbbi ölçütlere göre yapar. Kullanılan kelimeden, hangi değerlendirmenin yapıldığını tek başına çıkaramazsınız.

Örneğin ağır bir enfeksiyon, kalp hastalığı veya ciddi yaralanma farklı yollarla ölümle sonuçlanabilir. Doktorun “Canlandırma girişimlerine rağmen hastamızı kaybettik; kayda exitus olarak geçti” demesi, müdahalenin sonucunu açıklayan bir örnektir. Ancak her exitus kaydı canlandırma yapıldığını göstermez. Yakınınız açısından asıl açıklayıcı bilgiler, ölümden önce hangi sorunun geliştiği, hangi tedavilerin uygulandığı ve hastanın bunlara nasıl yanıt verdiğidir.

Exitus hangi terimlerle karıştırılır?

Kardiyak arrest, kalbin etkili biçimde kan pompalamasının durmasıdır; exitus ile aynı şey değildir. Kardiyak arrest gelişen bir kişide canlandırma girişimleri dolaşımı yeniden sağlayabilir. Bu yüzden bir kayıtta kalp durması yazması, kişinin mutlaka öldüğü anlamına gelmez. Solunum arresti de nefes almanın durmasını anlatır ve zamanında müdahaleyle geri döndürülebilir. Exitus ise geçici bir işlev kaybını değil, gerçekleşmiş ölümü bildirir.

Koma, kişinin uyandırılamadığı ve çevresine bilinçli yanıt veremediği bir bilinç bozukluğudur; koma hâlindeki kişi hayattadır. Beyin ölümü komadan farklıdır: Beynin, beyin sapı dâhil, işlevlerinin geri döndürülemez biçimde kaybıdır ve tıbben ölümdür. Solunum cihazı ve yoğun bakım desteğiyle kalp atımının sürmesi, bu ayrımı aileler için anlaşılması güç hâle getirebilir. Exitus sözcüğü ise ölümün beyin ölümü ölçütleriyle mi, dolaşımın geri döndürülemez durmasıyla mı belirlendiğini açıklamaz.

Exitus kaydı için ne sorulabilir?

Yakınınızın dosyasında exitus yazıyorsa, açıklamayı hastayı izleyen hekimden istemek olayların sırasını öğrenmenizi sağlar. “Exitus kaydına göre ölüm hangi bulgularla belirlendi?” sorusu, ölümün nasıl saptandığını açıklığa kavuşturur. “Ölüme yol açan temel hastalık ve son gelişen sorun neydi?” sorusu, uzun süredir var olan hastalıkla son aşamada ortaya çıkan durumu ayırmaya yardımcı olur. “Ölümden önce hangi tedaviler uygulandı ve nasıl yanıt alındı?” sorusu ise müdahalelerin amacını ve sonucunu öğrenmenizi sağlar. Görüşmede epikrizdeki anlaşılmayan ifadelerin günlük dille açıklanmasını da isteyebilirsiniz.

İlişkili terimler: Cardiac Arrest, Brain, Coma, Resuscitation, Mors