Gastrointestinal
a. sıfat
Gastrointestinal nedir, ne demek? Tıpta kullanımı
Mideyle bağırsaklar, sindirimin birbirine bağlı duraklarıdır; tıpta gastrointestinal sözcüğü bu organlarla ilgili yapıları, yakınmaları ve işlemleri anlatır. Günlük dildeki karşılığı mide ve bağırsaklarla ilgili demektir. Bir organın adı değil, ardından gelen kelimenin hangi bölgeyle ilişkili olduğunu belirten bir sıfattır. Bu nedenle gastrointestinal kanama ile gastrointestinal enfeksiyon aynı durumu anlatmaz; ortak noktaları, sindirim kanalını ilgilendirmeleridir.
Sözcüğün gastro bölümü Yunancada mideyi anlatan gaster kökünden, intestinal bölümü ise Latince bağırsak anlamındaki intestinum sözcüğünden gelir. Türkçe tıp dilinde gastrointestinal biçiminde yazılır ve kabaca gas-tro-in-tes-ti-nal diye okunur. Tıbbi kullanımda gastrointestinal sistem denildiğinde kapsam yalnız mide ve bağırsaklarla sınırlı tutulmayabilir; ağızdan anüse uzanan sindirim kanalı da kastedilebilir. Hangi kapsamın amaçlandığını, sözcüğün yanındaki ifade ve konuşmanın konusu belirler.
Gastrointestinal hangi ifadelerle kullanılır?
Bu kelimeyle gastroenteroloji, iç hastalıkları, genel cerrahi ve çocuk sağlığı muayenelerinde karşılaşabilirsiniz. Endoskopi raporlarında, hastane çıkış belgelerinde ve ilaçların yan etki açıklamalarında da kullanılır. Gastrointestinal belirtiler denildiğinde bulantı, kusma, karın ağrısı, ishal veya kabızlık gibi yakınmalar kastedilebilir. Doktorun söylediği “Bu ilaç bazı kişilerde gastrointestinal yan etkilere yol açabilir” cümlesi, ilacın mide bulantısı ya da ishal gibi sindirim yakınmaları yapabileceğini anlatır; bunların mutlaka gelişeceği anlamına gelmez.
Gastrointestinal kanama, sindirim kanalının bir bölümünden kaynaklanan kanamadır; gastrointestinal enfeksiyon ise bu bölgeyi etkileyen mikroorganizmalarla ilişkili hastalığı anlatır. Gastrointestinal motilite, sindirim kanalının içeriği karıştırma ve ilerletme hareketleridir. Bir raporda “Üst gastrointestinal sistem endoskopisinde mide mukozasında kızarıklık izlendi” yazabilir. Buradaki üst gastrointestinal sistem ifadesi yemek borusu, mide ve onikiparmak bağırsağı bölgesini işaret eder; kızarıklığın önemi ise incelemenin diğer bulgularıyla değerlendirilir.
Gastrointestinal sistem nasıl çalışır?
Mide, besinleri kas hareketleriyle karıştırır ve asit ile sindirim enzimlerinin yardımıyla parçalanmalarına katkı sağlar. İnce bağırsakta sindirim sürer; besin öğelerinin büyük bölümü buradan kana veya lenf dolaşımına geçer. Kalın bağırsak su ve tuzların geri emilmesine, dışkının oluşmasına katkıda bulunur. Sindirim kanalının duvarındaki kaslar, sinirler ve salgı yapan hücreler birlikte çalışır. Bu düzenin farklı noktalarındaki aksaklıklar birbirine benzeyen yakınmalar oluşturabilir.
Örneğin bağırsak hareketlerinin hızlanması ishale, yavaşlaması ise kabızlığa katkıda bulunabilir; ancak bu yakınmaların nedeni yalnızca hareket değişiklikleri değildir. Enfeksiyon, iltihaplanma, ilaç etkisi veya besinlere verilen tepkiler de sindirim işlevlerini değiştirebilir. Günlük konuşmada “Midem bozuldu, bugün sık sık tuvalete gidiyorum” denebilir; oysa tarif edilen yakınma bağırsaklarla da ilişkili olabilir. Gastrointestinal sözcüğü tek başına hastalık anlamına gelmez. Sizin için asıl belirleyici olan, hangi organın etkilendiği, hangi bulgunun bulunduğu ve bunun günlük yaşamınızı nasıl değiştirdiğidir.
Gastrointestinal ile gastroenteroloji arasındaki fark
Gastrointestinal bir niteleme sözcüğüdür; gastroenteroloji ise sindirim sistemi hastalıklarıyla ilgilenen tıp dalıdır. Gastroenterolog bu alanda uzmanlaşmış hekimdir. Gastrik yalnız mideyle, intestinal yalnız bağırsaklarla ilgili anlamına gelirken gastrointestinal her ikisini birlikte kapsayan bir anlatım sağlar. Bu nedenle gastrik ülser midedeki ülseri belirtir; gastrointestinal yakınma ifadesi ise yakınmanın yerini aynı kesinlikle söylemez.
Gastroenterit, çoğunlukla ishalin ön planda olduğu, kusmanın da eşlik edebildiği mide ve bağırsakları etkileyen bir hastalık tablosudur; gastrointestinal sözcüğünün eş anlamlısı değildir. Sindirim sistemi ifadesi de bağlama göre daha geniş kullanılabilir: karaciğer, safra kesesi ve pankreas sindirime yardımcı organlardır. Bu organlar sindirim kanalının içinde bulunmaz, fakat salgılarıyla sindirime katılır. Dolayısıyla gastrointestinal bir incelemenin bütün sindirim organlarını aynı kapsamda değerlendirdiği varsayılmamalıdır.
Gastrointestinal bulgular için ne sorulmalı?
Bir belgede gastrointestinal ifadesi geçtiğinde önce yanındaki kelimeye bakın; belirti, kanama, enfeksiyon ve hareket bozukluğu farklı değerlendirmeler gerektirir. Görüşmede “Burada gastrointestinal derken hangi organı veya bölgeyi kastediyorsunuz?” diye sorabilirsiniz. Bir tetkik planlandıysa “Bu inceleme hangi olasılığı araştırıyor ve sonucu tedavimi nasıl değiştirecek?” sorusu işlemin amacını netleştirir. İlaç kullanırken yakınma başladıysa “Bu gastrointestinal yakınma ilacımla ilişkili olabilir mi, hangi durumda acil değerlendirme gerekir?” sorusu yararlıdır; kanlı kusma, katran gibi siyah dışkı veya bayılmayla birlikte kanama şüphesi bekletilmeden değerlendirilmelidir.
Gastrointestinal hakkında sık sorulan sorular
Gastrointestinal ne demek?
Mide ve bağırsaklarla ilgili anlamında kullanılan bir sıfattır. Bazı tıbbi ifadelerde ağızdan anüse kadar uzanan sindirim kanalını kapsayacak biçimde kullanılır.
Gastrointestinal raporda ne anlama gelir?
Rapordaki bulgunun veya işlemin sindirim kanalıyla ilişkisini belirtir. Tam anlamı için ardından gelen kanama, inceleme veya belirti gibi kelimelere bakmak gerekir.
Gastrointestinal hangi kelimelerle kullanılır?
Sistem, kanama, enfeksiyon, belirti, yan etki ve motilite sözcükleriyle sık kullanılır. Örneğin gastrointestinal motilite, sindirim kanalındaki hareketleri anlatır.
Gastrointestinal ile gastroenteroloji arasındaki fark nedir?
Gastrointestinal, bir durumun hangi organlarla ilişkili olduğunu niteleyen kelimedir. Gastroenteroloji ise sindirim sistemi hastalıklarını değerlendiren ve tedavi eden uzmanlık dalıdır.
Gastrointestinal ile gastrik arasındaki fark nedir?
Gastrik yalnızca mideyle ilgili demektir. Gastrointestinal ise mideyi ve bağırsakları birlikte kapsar; bu yüzden daha geniş bir bölgeyi tarif eder.
İlişkili terimler: Gastric, Intestinal, Gastroenterology, Gastroenteritis, Motility