Retraction

Retraction nedir, ne demek? Tıpta kullanımı

Bir dokunun içeri doğru çekilmesi, bazen dışarıdan görülebilen bir şekil değişikliği oluşturur; tıpta retraction, bu geri çekilme hareketini veya sonucunda oluşan durumu anlatır. Türkçede retraksiyon olarak kullanılır. Günlük dilde karşılığı, yerine göre içe çekilme, geriye çekilme ya da büzüşmedir. Terimin ne anlattığını belirleyen asıl unsur, hangi organın veya dokunun adının yanında yazıldığıdır.

Retraction İngilizce bir sözcüktür ve kabaca “ritrakşın” diye okunur. Kökeninde Latince, geri çekmek anlamındaki retrahere fiili bulunur. Türkçe tıp dilindeki retraksiyon ise yazıldığına yakın okunur. Terim bazen dokunun kalıcı konum değişikliğini, bazen solunum sırasında görülen hareketini, bazen de ameliyatta geçici olarak kenara alınmasını anlatır; dolayısıyla her kullanımda aynı olaydan söz edilmez.

Retraksiyon hangi alanlarda kullanılır?

Meme muayenesinde ve meme görüntüleme değerlendirmelerinde meme başı retraksiyonu ifadesiyle karşılaşabilirsiniz. Bu, meme başının çevresindeki yapılara göre içeri veya geriye çekildiğini belirtir. “Sol meme başında retraksiyon izlenmiştir” şeklindeki bir rapor cümlesi, gözlenen şekil değişikliğini kaydeder; nedenini açıklamak için muayene ve diğer bulguların birlikte değerlendirilmesi gerekir. Özellikle yeni gelişmiş olması, değerlendirmede önemli bir bilgidir.

Göz hastalıklarında göz kapağı retraksiyonu, kapağın olağan konumundan uzaklaşarak göz yüzeyini daha fazla açıkta bırakmasını anlatır. Üst kapak yukarıda, alt kapak ise aşağıda durabilir. Kulak burun boğaz muayenesinde kulak zarı retraksiyonu, zarın orta kulağa doğru çekildiğini belirtir. Bu kullanım, kulak zarının yırtılmasıyla aynı anlama gelmez.

Solunum değerlendirmesinde göğüs duvarı retraksiyonları, nefes alırken kaburgalar arasındaki veya göğüs çevresindeki yumuşak alanların içeri çekilmesidir. Cerrahide ise doku retraksiyonu, ameliyat alanını görmek için dokuların kontrollü biçimde kenara çekilmesini anlatabilir. Cerrahın “Dokuyu kenara çekerek alttaki yapıyı görünür hale getireceğiz” demesi, hastalık bulgusundan değil, uygulanan bir teknikten söz ettiğini gösterir.

Retraksiyon vücutta nasıl oluşur?

İçe çekilmenin arkasında dokuyu çeken bir kuvvet, basınç farkı veya iyileşme sırasında gelişen sertleşme bulunabilir. Örneğin ameliyat ya da yaralanma sonrasında oluşan nedbe dokusu, çevresindeki deriyi kendine doğru çekebilir. Meme başındaki çekilme de çevre dokulardaki değişikliklerle ilişkili olabilir; bu değişikliklerin iyi huylu ve kötü huylu nedenleri vardır. Tek başına hastalık anlamına gelmez, ancak yeni ortaya çıkan bir bulgu nedeninin araştırılmasını gerektirir.

Kulak zarında mekanizma çoğunlukla orta kulağın havalanmasıyla ilişkilidir. Orta kulak ile geniz arasında bağlantı kuran östaki tüpü yeterince çalışmadığında, orta kulaktaki basınç azalabilir ve zar içeri çekilebilir. Kişi bunu “Kulağım tıkalı gibi, sesleri boğuk duyuyorum” diye anlatabilir. Çekilmenin derinliği, zarın hareketi ve işitmenin etkilenip etkilenmediği, takip yaklaşımını belirlemeye yardımcı olur.

Nefes alırken göğüsteki yumuşak alanların belirgin biçimde içeri çekilmesi, solunum için fazla çaba harcandığını gösterebilir. Burada doku kalıcı olarak küçülmekten çok, her nefeste basınç etkisiyle hareket eder. Göz kapağındaki çekilmede ise kapak konumu değiştiği için göz yüzeyi daha fazla açıkta kalabilir; kuruluk, batma ve ışığa hassasiyet gelişebilir. Bu nedenle aynı terim, bir kişide işitmeyle, başka bir kişide gözün korunmasıyla ilgili sonuçlar doğurur.

Retraksiyon hangi terimlerle karıştırılır?

Kontraksiyon, özellikle kasın kasılması için kullanılan terimdir; retraksiyon ise bir yapının geri veya içeri çekilmesini tarif eder. Kasılma bazen çekilmeye yol açabilir, fakat sözcükler birbirinin yerine kullanılamaz. Kontraktür, kas veya çevresindeki dokuların kalıcı kısalması nedeniyle hareketin kısıtlanmasıdır. Retraksiyon denildiğinde mutlaka eklem hareketinde kısıtlanma olduğu düşünülmez.

Atrofi, dokunun hacim kaybetmesi veya incelmesidir; retraksiyonda dikkat çekilen özellik öncelikle konum ya da şekil değişikliğidir. İnversiyon içe dönmeyi anlatır ve meme başıyla ilgili değerlendirmelerde retraksiyonla örtüşen biçimde kullanılabilir. Bu yüzden meme başının eskiden beri mi içe dönük olduğu, yoksa yakın zamanda mı çekildiği özellikle sorulur. Protrüzyon ise dışarı doğru çıkıntı yapmayı belirtir ve yön bakımından retraksiyonun karşısında yer alır.

Retraksiyon için hangi sorular işe yarar?

Görüşmeye giderken değişikliğin ne zaman başladığını, sürekli mi aralıklı mı olduğunu ve ağrı, akıntı veya işlev kaybının eşlik edip etmediğini not edebilirsiniz. “Retraksiyon hangi dokuda ve ne ölçüde görülüyor?”, “Eski bulgularımla karşılaştırıldığında yeni bir değişiklik var mı?” ve “Nedenini ayırt etmek için muayene, görüntüleme veya takip gerekiyor mu?” soruları, bulgunun önemini netleştirir. Meme başında yeni çekilme varsa önceki görünümünü belirtmek, kulakla ilgiliyse işitme değişikliğini anlatmak yararlıdır. Göğüste çekilmeye belirgin nefes darlığı, morarma veya konuşmakta güçlük eşlik ediyorsa rutin görüşmeyi beklemek yerine acil değerlendirme gerekir.

İlişkili terimler: Atrophy, Contraction, Contracture, Fibrosis, Inversion, Protrusion